Donderdag 19/09/2019

Johann 'de jobhopper' Bach

Ons beeld van Johann Sebastian Bach is bepaald door Leipzig: we zien een ietwat corpulente, ernstig kijkende (een oogziekte!) zestiger met zware wenkbrauwen, vlezige lippen en een dubbele kin. We vergeten vaak dat diezelfde man ooit twintig was en een ambitieuze, zelfbewuste componist en orgel- en klavecimbelvirtuoos. Een jobhopper ook.

In het bekrompen Arnstadt hield hij het vier jaar uit, en dan had hij al een verlof van 28 dagen eigenmachtig uitgebreid naar zes maanden om in Lübeck te gaan solliciteren. Die job kreeg hij niet omdat hij niet met de dochter van zijn potentiële voorganger Buxtehude wilde trouwen. De vrije rijksstad Mühlhausen bood een alternatief. Toch bleef hij ook daar maar een goed jaar, want de hertog van Saksen-Weimar bood hem een betere (en beter betaalde) post aan in zijn kapel.

Enkele jaren later lonkte al een interessantere baan: die bij de muziekminnende heerser van het minivorstendom Anhalt-Cöthen. De transfer was bezegeld voordat Bach zijn ontslag had gevraagd. Daar had hij zelfs een jaar gevangenisstraf voor over. Je vindt het nog altijd in de archieven van Weimar: "Op 6 november 1717 werd de voormalige concertmeester en hoforganist in Weimar, Bach, wegens zijn halsstarrige uitspraken om zijn ontslag af te dwingen in de rechtszaal aangehouden. Op 2 december werd hij weer vrijgelaten en tegelijk oneervol ontslagen."

Cöthen mocht dan wel een gat van drieduizend inwoners zijn, waar er vanwege het calvinisme niet eens kerkmuziek of een acceptabel orgel was, het bood via vorst Leopold wel een uitstekend orkest, dat de vorst van het Pruisische hof had weggeplukt, en een snuif van de grote wereld. Bach kon naar Berlijn reizen om een klavecimbel te gaan kopen van Mietke, de beste maker van toen. Wellicht ontstond bij die gelegenheid het eerste klavierconcert van de geschiedenis, dat later bekend zou worden als 'vijfde Brandenburgs concert'.

Grote sier

Hij mocht met de vorst mee naar Karlsbad in Bohemen (het huidige Karlovy Vary), waar die niet alleen op kuur ging maar ook grote sier maakte door aan zijn adellijke vrienden een soort muziekfestival (ook het eerste?) aan te bieden.

Bachs vroege werk is de weerspiegeling van die grillige carrière: virtuoze orgel- en klavecimbelwerken in het begin, daarna vele van zijn beste cantates voor de slotkapel in Weimar, waar de klank ervan als het ware uit de hemel (van de vierde verdieping) neerdaalde op het torenhoge altaar. In Cöthen volgden dan massa's instrumentale muziek.

Een constante was de nieuwsgierigheid naar nieuwe muziek, zowel uit Duitsland als uit Frankrijk en Italië (Vivaldi!). De Bach Academie in Brugge dit weekend borstelt dit portret van een jonge ambitieuze componist. Schilders zijn niet enkel Philippe Herreweghe en zijn Collegium vocale maar ook enkele voortreffelijke jonge, ambitieuze uitvoerders. Eén tip? De IJslandse violiste Elfa Rún Kristinsdóttir.

Bach Academie Brugge, van 30/1 tot 2/2 in het Concertgebouw in Brugge. www.concertgebouw.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234