Donderdag 02/12/2021

Johan, de Beschermheer van Vlaanderen

Nu Johan Sauwens (50) pluimen laat wegens zijn aanwezigheid bij het Sint-Maartensfonds, krijgt de 'VU-man met minder stemmen maar meer ervaring' in de Vlaamse regering politiek een fikse deuk. Sauwens is de ouderdomsdeken in de Vlaamse regering, en telt veruit het meest ministerjaren - hij mocht zich al voor de derde maal in een ministerzetel zetten.

Brussel

Eigen berichtgeving

Peter Goris

Geboren in Sint-Truiden ligt het begin van zijn politieke roots even verder, in het Zuid-Limburgse Bilzen, de 'stad vör zjeloes op te zín'. Eind jaren zestig, begin jaren zeventig, tijdens zijn rechtenstudie in Leuven, verzeilt hij via de jeugdbeweging KSA in de Vlaams-nationale strijd en zal hij als student in geen tijd mee de barricades beklimmen in de Vlaamse strijd - 'Leuven Vlaams' annex 'Walen Buiten'. In 1976, een jaar na zijn afstuderen, is Sauwens voorzitter van de Volksunie-Jongeren. Even raakt hij in opspraak binnen de Leuvense wetswinkel, waar hij als advocaat werkt, omdat hij in betoging voor federalisme gesignaleerd wordt naast leden van de Vlaamse Militanten Orde (VMO). Het zal Sauwens worst wezen. Een jaar later wordt hij VU-gemeenteraadslid in Bilzen en Limburgs provincieraadslid. Als wilde actievoerder tegen de aanleg van de Limburgse A24 krijgt zijn reputatie van 'harde opposant' extra kleur. Die twee voorbeelden tonen meteen de ambiguïteit die de politicus Johan Sauwens al bijna dertig jaar kenmerkt: als het moet een harde (maar dan ook keiharde) Vlaams-nationalist - als hij kon, splitste hij liever vandaag dan morgen de voetbalcompetitie - maar tegelijk een politicus die ook graag gematigd-progressieve thema's verdedigt: monumentenzorg, natuurbehoud, het begin van een sportbeleid.

In 1983 komt zijn definitieve doorbraak, wanneer hij in thuishaven Bilzen de CVP in de oppositie weet te duwen. Sauwens mag op 31-jarige leeftijd de burgemeesterssjerp omgorden. Gedragen door een immense Limburgse populariteit - Sauwens zal tot eind vorig jaar een van de grotere VU-stemmentrekkers blijven - gaat zijn carrière verder pijlsnel de hoogte in. In 1985 wordt hij verkozen tot volksvertegenwoordiger en drie jaar later, in 1988 stapt Sauwens de grote deur binnen als gemeenschapsminister van Openbare Werken en Verkeer in de laatste regering van Gaston Geens. Vier jaar later mag hij opnieuw de regering in, die van Luc Van den Brande: als Vlaams minister van Verkeer, Buitenlandse Handel en Staatshervorming.

Johan Sauwens zal doorheen zijn politieke carrière een zekere stijfheid en saaiheid uitstralen, maar in zijn eerste twee ambtstermijnen als minister is daar weinig van te merken. Keer op keer weet hij het nieuws te halen. Nu eens als mediageniek fietsend minister, om zijn fietspadenbeleid in de verf te zetten, of als kampioen van de regeringsmededelingen op de toenmalige BRT, met de bekende klankkleur. Dan weer als de grote bezieler van het schilderen van de verkeerspalen op gewestwegen in zwart en geel, 'zijn' Vlaamse kleuren, of de plaatsing van verkeersborden met radiofrequenties langs de snelweg. Als Vlaams minister bevoegd voor monumenten en landschappen verwerft Sauwens in de wandelgangen de eretitel van 'Beschermheer van Vlaanderen'. Letterlijk. In drie jaar tijd zet hij zijn handtekening onder een 1.500-tal beschermingsbesluiten: van de kluis van Bolderberg tot het historische centrum van Maaseik. En niet enkel ter instandhouding van het bouwkundige of natuurhistorische erfgoed. Beschermingsbesluiten blijken ook handig als politieke zet, zoals de beslissing om het koninklijk domein in Opgrimbie als landschap te klasseren - een pad in de korf van het vorstenhuis - of de basis van Lombardsijde tot beschermd terrein uit te roepen - een daad waarmee gouwgenoot en defensieminister Leo Delcroix niet kon lachen.

In 1995 is het tweede ministeriële liedje van Sauwens uit en keert hij terug naar de burgemeesterszetel in Bilzen, in combinatie met een zitje als Vlaams parlementslid. In die hoedanigheid komt hij op zijn favoriete actieterrein: de staatshervorming. Binnen het Vlaams Parlement zit hij zo de commissie voor staatshervorming voor, die de 'schrikkelnota' van de Vlaamse regering weet te bedelven onder spitstechnologische details. Hoewel hij binnen de huidige VU in de middengroep van 'gematigd progressieven' wordt ingedeeld, worstelt hij meer dan eens met zijn door het verleden stevig verankerde radicalere Vlaams-nationale zin. Zo laat hij zich in de aanloop van de VU-voorzittersverkiezingen in 1992 betrappen op vriendelijke woorden voor het afgescheurde Vlaams Blok. "We moeten het Vlaams Blok behandelen zoals andere partijen. Ik ben niet de man die op voorhand bepaalde dingen uitsluit... Ik heb zeker zoveel problemen met sommige CVP- of PVV-afdelingen, die wat het programma betreft minstens zo verderfelijk zijn voor ons." Bert Anciaux wordt echter voorzitter en sluit meteen elke samenwerking met het Blok uit.

Anciaux en Sauwens zijn nooit de dikste vrienden geweest. Even wordt Sauwens tot zijn groot ongenoegen begin jaren negentig door zijn toenmalige voorzitter bijna gedwongen om zijn ministerportefeuille in te leveren als protest tegen de federale oplossing van de Voerense minicrisis. Samen met VU'ers pur sang als Bourgeois is hij jaren later dan weer een van de grootste tegenstanders tegen de VU&ID21-alliantie van verruimer Anciaux. Maar net als bij alle voorgaande existentiële crisissen binnen de Volksunie blijft Sauwens trouw aan de partij, ondanks herhaalde geruchten over een overstap richting CVP.

Net als na de terugtocht in 1995 naar Bilzen de schijnwerpers meer beginnen in te zoomen op Sauwens als amateur-ornitoloog dan op zijn politieke capaciteiten stapt de Volksunie, ondanks een klinkende nederlaag, na de verkiezingen van 1999 mee in de Vlaamse regering. De eerste ministerpost is voor enig overblijvend stemmenkanon Bert Anciaux. De ervaring van Sauwens levert hem de tweede vacante ministerszetel op. Dat ook in de huidige legislatuur van partijgebonden vriendschap tussen de twee collega-ministers weinig sprake was, liet Anciaux midden vorig jaar nog uitschijnen in een interview met deze krant. "Het zal jullie verwonderen, maar ik heb een aantal vrienden in deze regering. Toch op zijn minst één... Natuurlijk, Johan (Sauwens) zit ook in de regering. En tussen ons gezegd en gezwegen, dat gaat eigenlijk verrassend goed. Maar..." Om af te sluiten dat hij op Stevaert doelde. In de interne Lambermont-heisa bleef Sauwens dan weer grotendeels uit de schijnwerpers.

Waar de toekomst van Johan Sauwens na een (eventueel) vertrek als minister ligt, is onduidelijk. Wellicht wordt het een nieuwe terugkeer naar Bilzen, waar hij nog altijd burgemeester is, ondanks een verlies van ruim 11 procent van de stemmen eind vorig jaar. Al liet Sauwens eind jaren tachtig in een luchtig interview met De Standaard ook verstaan andere interesses te hebben. Op de vraag 'wat zou u het liefst doen buiten uw huidige taak?' antwoordde de toenmalige Bilzense burgervader: "Goede journalistiek".

In drie jaar tijd zet hij zijn handtekening onder een 1.500-tal beschermingsbesluiten: van de kluis van Bolderberg tot het historische centrum van Maaseik

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234