Donderdag 21/10/2021

Vier vragenJohan Braeckman

Johan Braeckman: ‘Wat is er intolerant aan het in twijfel trekken van het bestaan van een god?’

Johan Braeckman. Beeld Bas Bogaerts
Johan Braeckman.Beeld Bas Bogaerts

Onder jongeren groeit een groep ‘rabiate’ atheïsten die radicaler en minder tolerant voor andere levensvisies zijn dan de meeste gelovigen. Dat stellen theologen Didier Pollefeyt en Jan Bouwens (KU Leuven) op basis van een bevraging bij meer dan 1.000 18- tot 25-jarigen uit het katholieke onderwijs. Wetenschapsfilosoof Johan Braeckman (UGent) ziet dat anders. ‘Atheïsten zijn net de eersten om vrijheid van denken te bepleiten.’

Zijn atheïstische jongeren inderdaad radicaler of meer overtuigd van hun gelijk dan jongeren die wel een zeker geloof aanhangen?

Johan Braeckman: “De onderzoekers hanteren een terminologie waar je vragen bij kunt stellen. Ze spreken over strijdende, dogmatische en fundamentalistische atheïsten. Waar hebben ze het dan precies over? Natuurlijk is er een groep mensen die atheïstisch zijn en daar openlijk voor uitkomen of er discussies over aangaan. Ik ben er zelf een van. Maar is dat dogmatisch? Ik noem een pastoor die iedere week in de kerk het geloof verspreidt ook geen dogmaticus.

“Men zegt ook dat atheïsten het sciëntisme aanhangen. Als dat betekent dat men zich beroept op wetenschappelijk onderzoek voor allerlei kwesties, dan geldt dat ook voor mij. Welnu, als dat je tot een normatieve atheïst maakt, dan ben ik er graag een.”

Net zoals voor oude katholieken bestaat er voor zulke normatieve atheïsten slechts één waarheid, stellen de onderzoekers.

“Dat is toch een sterk verwijt. Ongelovigen zijn net de eersten om vrijheid van denken te bepleiten. Over het algemeen zijn ongelovigen veel alerter voor zaken zoals homorechten, abortus en euthanasie. Ze beroepen zich ook meer op de wetenschappen, waar bij uitstek geen absolute waarheid bestaat. Ze gaan ook niet van deur tot deur om mensen te bekeren tot het atheïsme.

“Atheïsten geloven niet dat er een bovennatuurlijke kracht bestaat, eenvoudigweg omdat de argumenten daarvoor niet overtuigend zijn. Het verschil met bijvoorbeeld katholieken is niet eens zo groot: zij geloven ook niet in Allah, noch in de god van de mormonen. Atheïsten geloven slechts in één god minder.”

Maakt net dat geen verschil? Iemand die in een bepaalde god gelooft, is misschien toleranter voor iemand die in een andere god gelooft.

“Ik denk dat er net veel bewijs is dat religie groepsdenken en onderlinge vijandigheid versterkt. Je ziet in de wereld dat in landen waar religie sterker staat, waar er minder scheiding is tussen kerk en staat, mensen die de mainstreamreligie niet aanhangen het heel moeilijk hebben.

“Ik las net nog dat een jongetje van acht in Pakistan vervolgd wordt wegens godslastering. Dat kun je je toch moeilijk inbeelden in een land waar het vrijdenken ruim verspreid is. Als je als secularist pleit voor scheiding tussen kerk en staat, is dat net in het voordeel van alle gelovigen. Anders loop je altijd het risico dat één levensbeschouwing alles gaat overheersen.”

Wordt intolerantie hier met scepticisme verward?

“In zekere zin wel. Ik sta sceptisch tegenover religies, zoals ik ook sceptisch sta tegenover pseudowetenschap. Ik zie nu eenmaal even weinig redenen om het bestaan van een god te aanvaarden als voor de werking van homeopathie of de theorie van de platte aarde. Ik zou dan ook niet weten wat er intolerant zou zijn aan het bestaan van een god in twijfel trekken. Men mag me overigens altijd proberen te overtuigen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234