Zondag 28/02/2021

Jo Vandeurzen

'Zijn vingers zijn met zijn BlackBerry vergroeid.' 'Hij is extreem benaderbaar. Dat werkt in twee richtingen. Als je iets doet wat hem niet zint, weet je het ook snel.' Yves Leterme (CD&V), Vlaams minister-president en lijsttrekker voor de Senaat, is een netwerker pur sang. Wie luistert naar hem en naar wie luistert hij zelf? De Morgen brengt het web in kaart. Van het Martelarenplein tot café De Reisduif in Koekelare.

Door Filip Rogiers

Leterme gaat er nu voor. Het is een carrièrewending die niet in de sterren geschreven stond. Als het van de man zelf had afgehangen, was hij net zo lief achter de schermen blijven werken. Het is ook daar, in de Tweekerkenstraat, het toenmalige hoofdkwartier van de CVP, dat hij tussen 1989 en 1992 in de machinekamer van de macht zat. Eerst als rechterhand van Leo Delcroix, die hem wegplukte bij het Rekenhof, dan zelf als partijsecretaris. Netwerken werd er een tweede natuur.

Leterme gaf er zijn ogen en oren de kost, leerde er de macht en vooral de wegen van de macht kennen. "Het heeft mij lange tijd gefascineerd om te zien wie beslissingen neemt en hoe ze tot stand komen", vertelde hij over die periode. "Ik volgde nieuwsgierig de tocht door de instellingen. Eerst denk je dat het zwaartepunt bij het partijbureau ligt, tot je er zelf zit en merkt dat het elders gebeurt. Later maak je kennis met de kleinere circuits, en ook daar blijkt dat wat twee of drie mensen op tafel leggen vooraf al in een ander cenakel besproken moet zijn."

"Nog elke dag kan ik mij verbazen over de wegen van de macht. Naast de formele besluitvormingskanalen zijn er allerlei informele contacten die tot een beslissing leiden: de telefoons, de toevalligheden. Maar het is eigenlijk altijd een heel klein kringetje dat bij wijze van spreken het licht op groen of rood zet."

Sinds de dag dat hij in 2003 de scepter van Stefaan De Clerck moest overnemen, heeft hij zijn netwerken in versneld tempo uitgebouwd. Sinds hij minister-president werd, staat er geen maat meer op. Mede dank zij de opkomst van de BlackBerry: Leterme sms't sneller dan zijn schaduw.

"Hij belt graag en hij wordt graag gebeld", zucht een van zijn 'slachtoffers'. "Hij is extreem benaderbaar. Dat werkt in twee richtingen. Als je iets doet wat hem niet zint, weet je het ook snel." Een ander: "Ik weet niet hoe hij het doet, maar vaak zit je naam nog maar op de radio, is de krant nog maar uit of hij sms't je al." Niet alleen volksvertegenwoordigers, ook militanten in de verste uithoeken van Vlaanderen zien nu en dan de naam 'Leterme' op hun schermpje oplichten. En journalisten ook. Zeker als het artikel hem niet zint.

Maar als het eropaan komt advies in te winnen of ideeën af te toetsen, en dus macht uit te oefenen, is het netwerk beperkter. Tot zijn inner circle behoren dan vooral kabinetslui. In de eigen partij is het kringetje van mensen wier mening er echt toe doet wellicht op twee handen te tellen.

Letermes netwerk vertoont volgens waarnemers blinde vlekken die hem als machtspoliticus met federale ambities na 10 juni parten kunnen spelen. Zijn BlackBerry heeft amper bereik over de taalgrens. Elio Di Rupo is nog niet wat André Cools voor Wilfried Martens was maar gewoon Letermes Waalse collega.

Ook contacten met andere Vlaamse partijen blijven, op één uitzondering (sp.a-voorzitter Vande Lanotte) na, beperkt tot werkcontacten die te maken hebben met zijn functie als Vlaamse regeringsleider. Met de Open Vld blijven de contacten, behalve met de vakministers in zijn regering, beperkt. Hoewel. "Het contact met Guy Verhofstadt blijft beperkt tot het strikt formele", zegt een blauwe waarnemer, "maar Leterme onderhoudt wel contacten met Verhofstadts entourage. Met Bart Somers en Karel De Gucht maar ook met Patrick Dewael."

Een derde blinde vlek vormt de civic society. Contacten zoals de CVP had met Vaast Leysen ontbreken. Volgens intimi is Leterme moeilijk te overtuigen om te tafelen met captains of industry als baron Paul Buysse. "Hij luistert liever naar de mensen in café De Reisduif in Koekelare." Ook in de academische wereld heeft Leterme niet echt vertrouwensfiguren of raadgevers. En, detail, ook in kerkelijke of anderszins levensbeschouwelijke kringen houdt hij zich amper op. Zelfs voor een vrijblijvend gesprek met kardinaal Danneels deinst hij terug. Ex-sp.a-voorzitter Steve Stevaert had en heeft meer contacten in die kringen.

CD&V-voorzitter. In het verleden verloor Leterme al eens zijn geduld met de voorzitter, die naar zijn smaak te veel partijsecretaris was. Maar zodra de partij op poten stond en geholpen werd door peilingen en deskundig advies viel de puzzel toch nog samen. Vandeurzen en Leterme rijden sinds kort dagelijks op één tandem.

Herman Van Rompuy

Politieke vader van Yves Leterme. Intellectuele gids. De man liet in 1992 zijn poulain met tegenzin naar Europa vertrekken. In de eerste paarse jaren verwaterde het contact en hield Van Rompuy - wel wetende dat hij 'out' was - zich wijselijk op in de coulissen. Is nu in volle vorm terug. Contact blijft evenwel beperkt tot crisismomenten, maar zijn stem is dan ook doorslaggevend, zoals bleek in de kartelcrisis over Jean-Marie Dedecker.

Jan Durnez

Compagnon de route, streekgenoot en eerste, wellicht zelfs enige vriend - in de ware zin van het woord - in de politiek. Leterme zette samen met hem en onder impuls van provinciegouverneur Paul Breyne zijn eerste, schuchtere stappen in de lokale politiek. Durnez is sinds 2001 eerste gedeputeerde in West-Vlaanderen.

Guido Decorte

Privésecretaris, steun en toeverlaat. Is tegelijk van onschatbare waarde als lokale antenne, met de CD&V in oppositie in Koksijde, en als kenner van de Brusselse circuits. Reisde mee met Leterme naar het parlement en week sindsdien niet meer van zijn zijde.

Hans D'Hondt

Kabinetschef algemeen beleid. Man met oog voor cijfers. Leterme plukte hem weg van het Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS), waar hij directeur-generaal was. Zit bij zowat alle politieke besprekingen aan Letermes zijde. Voedt de minister-president ook met cijfers die handig kunnen zijn in communautaire debatten.

Raf Suys

Absolute kabinetsrat. Omnipresent achter de schermen. Leterme erfde Suys als rechterhand van Stefaan De Clerck, bij wie hij op Justitie kabinetschef was. Suys volgde De Clerck naar de partij en vervolgens Leterme naar de Kamer. Vandaag is hij kabinetschef bij Kris Peeters.

Mark Van de Voorde

Gewezen hoofdredacteur van Kerk en Leven. Schrijft speeches en boeken voor Leterme en speelt dagelijks klankbord. Probeert de minister-president, die zelf meer geboeid wordt door cijfers dan door normen en waarden, vooral qua zingeving een beetje bij de les te houden.

Miet Deckers

Woordvoerster, maar ook zoveel meer. Schaduw die wel eens de neiging heeft om de geschaduwde te overschaduwen. Gaat al heel lang mee in de partij. Begon op IPOVO, de vormingsdienst van de partij, maar begon aan de steile klim naar de top toen ze medewerker werd van Leterme.

Mark Deweerdt

Ex-Wetstraatjournalist. Door Leterme binnengehaald als adjunct-kabinetschef. Wordt geacht de expertise te leveren inzake staatshervorming.

Pol Van Den Driessche

Tweede opvolger op de Senaatslijst, verleden in de Volksunie, maar bovenal monstre sacré van de Wetstraatpers. Was in die rol altijd toonaangevend en werd derhalve ook vaak gevreesd. Politici gingen vaak bij hem te rade, zo onder meer Yves Leterme ten tijde van de regeringsvorming in 2004.

Stefaan De Clerck

Streekgenoot en na Durnez lange tijd de tweede dichtste copain in de politiek. In de periode dat De Clerck een veel geplaagde CD&V-voorzitter was, reed hij met Leterme elke maandagochtend naar Brussel. Leterme bleef loyaal, maar dat kostte moeite naarmate slechte peilingen tot almaar meer gemor in de partij leidden. Leterme zag voor De Clerck een grote rol weggelegd op 10 juni, maar de uitslag van 8 oktober gooide roet in het eten.

Luc Martens

Oud-leraar van Leterme. Martens hield de jonge, wat aanmodderende Leterme volgend adagium voor: plus est en vous. Operationele contacten zijn er nauwelijks meer, maar Martens blijft een belangrijke plaats innemen in Letermes politieke universum.

Jean-Luc Dehaene en Wilfried Martens

Vooral met de eerste blijft het contact frequent, maar sinds Dehaenes 'bekentenis' dat hij net zo goed een socialist had kunnen zijn, is het beste er een beetje af. "Toch zijn beiden altijd bereikbaar als Yves het nodig acht", zegt een intimus. "Zij het dat hij anders dan vele anderen niet zo'n nood heeft aan grote voorbeelden in de eigen partij."

Bart De Wever en Geert Bourgeois

Op die ene keer na, met de overkomst van Jean-Marie Dedecker, functioneert de lijn tussen de N-VA-voorzitter en Leterme prima. Als Leterme al eens communautair publiek verzoenend uit de hoek komt, hoor je De Wever niet morren. Dat wijst op intensief overleg. Met Bourgeois wordt veeleer over regeringszaken gesproken dan over algemene politiek.

Kris Peeters en Inge Vervotte

Vooral de laatste mag een potje breken bij de chef. Voor het overige kwalificeren meerdere bronnen Letermes contacten met 'zijn' ministers eerder als "vakgericht, niet voor algemene politieke zaken". Telefoonverkeer om advies gaat vaker van Vervotte naar Leterme dan omgekeerd.

Jan Renders en Luk Verschueren

Respectievelijk algemeen voorzitter en politiek secretaris van het ACW. Verschueren heeft ook een zitje in het partijbestuur van CD&V. Leterme, zelf los-vast in ACW-grond geworteld, is spaarzaam met bezoekjes aan de Aeropolis. Hij laat vooralsnog niet te veel in zijn sociaaleconomische kaarten kijken. Contacten worden elk jaar iets intenser aan de vooravond van Rerum Novarum, om er zeker van te zijn dat de buitenwacht geen lucht krijgt van inhoudelijke spanningen.

Noël Devisch (ex-Boerenbond) en Karel van Eetvelt (Unizo)

Met Devisch blijven de contacten goed, maar nog liever gaat Leterme - ook minister van Landbouw - zijn kar met ideeën vullen op het veld, bij moderne jonge boeren en boerinnen (de mooiste kaapte hij van het erf weg naar zijn kabinet).

Johan Vande Lanotte

Van paars was nog lang geen sprake toen Vande Lanotte en Leterme al zeer intensieve contacten onderhielden. Als streekgenoten zetten ze binnen West-Vlaanderen al langer samen hun schouders onder cruciale regionale dossiers, zoals de A19. Hebben ook een actieve rode telefoon als het over lokale coalitieafspraken gaat. Ze spreken dezelfde taal, letterlijk.

Frank Vandenbroucke

Wederzijds respect. Leterme laat zich door Vandenbroucke graag overtuigen. Prijst Vandenbroucke wel eens de hemel in, ook omdat hij weet dat de sp.a'er in zijn eigen partij niet altijd even goed ligt. Of was u de open brief van Vandenbroucke al vergeten waarin die ervoor pleitte om in 's lands belang CD&V ook federaal in de ploeg op te nemen? Vandenbroucke zelf belt naar verluidt vaak met Leterme om er zich van te vergewissen dat het Leterme wel degelijk om goed bestuur en niet om politieke spelletjes te doen is.

Etienne Schouppe

Eerder rechterhand van Jo Vandeurzen dan van Leterme. Schouppe is de matchmaker van de macht, de ideale partijsecretaris. Leterme heeft er wel alle vertrouwen in, maar had 's mans appel niet nodig om in de federale verkiezingsring te stappen.

Wouter Beke en Cathy Berx

De jonge generatie. Vooral Beke wordt, als kersverse partij-ideoloog, vaak om zijn mening gevraagd. Ook Berx mag nog altijd haar mening kwijt, maar Leterme heeft weinig affiniteit met het ideologische discours van deze nieuwe generatie. Zoals gezegd, niet normen en waarden, wel cijfers zijn zijn ding.

Karel De Gucht

Hebben een gedeeld Europees verleden, maar leerden elkaar vooral kennen en waarderen aan de onderhandelingstafel voor de Vlaamse regering in 2004. De redelijke onverzettelijkheid van De Gucht zint Leterme wel. Letermes occasionele lof voor De Gucht is overigens niet gespeend van opportunisme: zoals met Vandenbroucke weet hij dat ook De Gucht wel eens op gespannen voet leeft met de eigen partijtop. De Gucht laat zich evenwel niet zo snel doodknuffelen en excelleert de jongste tijd in scherpe uithalen naar Leterme: "Ik heb tot hiertoe niets gezien van Yves Leterme wat hem tot een groot politicus maakt."

Dirk Van Mechelen en Marino Keulen

Zonder meer goede collegiale contacten, vooral met Van Mechelen, die zich ver van partijpolitiek houdt. Tussen Leterme en viceminister-president Fientje Moerman hangt er elektriciteit in de lucht. "Ze wordt beschouwd als de pion van de 16 in de Vlaamse regering", zegt een ingewijde. "Niet ten onrechte."

Jan Callebaut

Topmarketeer en oprichter van Censydiam. Doet vooral zaken met Jo Vandeurzen, maar ook Leterme zelf mag graag nu en dan iets persoonlijk afchecken bij de man die ook de openbare omroep de weg naar het grote bereik wees.

Katja van Putten

De vrouw achter Fé, het reclamebureau dat zich specialiseert in soul communication. Fé moet het hebben van originele sociaal-maatschappelijk geëngageerde campagnes, onder meer voor ACV, de Vredesweek en Ecover. "Respect, evenwicht en harmonie zijn kernbegrippen in ons denken", zegt de website. Legt zich ook toe op imago. Leterme schat Van Puttens advies hoog in.

Peter Quaghebeur

Topman van de Vlaamse Mediamaatschappij. Contacten zijn schaars, maar als het in medialand brandt, wil Leterme al eens zijn licht opsteken bij deze oude schoolkameraad.

Leo Delcroix

De man die Leterme eind de jaren tachtig in de 'grote' politiek loodste. Ook toen Delcroix in nauwe schoentjes kwam, is Leterme hem nooit afgevallen. Hij vindt nog altijd dat Delcroix onrecht is aangedaan.

Matthias Leterme

Zoon (19), tweede jaar economie in Gent. Is naar verluidt vaak ongemeen hard in zijn oordeel over zijn vader als politicus. Vader is dan in eerste instantie boos, maar knoopt de lessen van zijn oudste zoon wel goed in zijn oren. CD&V heeft jongeren nodig, massa's.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234