Donderdag 23/01/2020

Jip en Janneke, forever

Jip en Janneke, kleutericonen uit het oeuvre van Annie M.G. Schmidt, worden vandaag zestig. Grafisch kunstenaar Gerda Dendooven is fan en schrijft een persoonlijk gelukstelegram.

Ze zijn ouder dan ik. Ze zijn zwart, klein en iedereen in Vlaanderen en Nederland houdt van hen. Alleen in Frankrijk kennen ze hen niet.

"Jip et qui?", vroeg een Parijse vrouw me ooit toen ik aan Franse onthaalmoeders kwam vertellen over boeken die mij geïnspireerd hadden. Jip et Jeanneke, antwoordde ik, in de overtuiging dat ze in Frankrijk even populair zijn als bij ons.

Jip en Janneke zagen het levenslicht op 13 september 1952, toen Het Parool aan Annie M.G. Schmidt, medewerkster van de krant, vroeg om een wekelijkse kinderpagina te maken. Ze bedacht het jongetje Jip, gebaseerd op haar eigen zoon en zijn buurmeisje.

Het begint zo.

Jip is op een dag in de tuin en verveelt zich. Hij kijkt door de heg en ziet voor het eerst zijn nieuwe buurmeisje, Janneke. Ook vijf jaar oud, even groot en avontuurlijk. Hun belevenissen zullen tot 7 september 1957 wekelijks in de krant te lezen zijn.

Kinderboeken waren tot dan toe bedoeld om het jonge volkje goede manieren te leren. Maar Schmidt - averechts geboren - schreef ook over de conflicten tussen de kinderen en de grotemensenwereld.

Het eerste boekje, Jip en Janneke, verscheen al in november 1953 bij uitgeverij De Arbeiderspers. Met liggende streepjes tussen de lettergrepen, geheel conform de leesmethode van die tijd. Ook de taal was eenvoudig, de Jip-en-Janneketaal is synoniem voor helder en begrijpelijk.

Er verschenen in totaal acht bundels. Sommige uit het eigen leven gegrepen, andere gewoon verzonnen. Annie M.G. Schmidt zei hierover: "Ik schreef verhaaltjes over een jongetje en een meisje, omdat ik dat de eerlijkste verdeling van het mensdom vond."

Voor een krant schrijven, is werken met deadlines. Maar tekenen voor de krant is nog spannender omdat je moet wachten op de tekst. Bovendien kan het bij het drukken nogal eens foutlopen met kleuren of lijnen. Dus koos tekenares Fiep Westendorp voor zwarte silhouetjes. Altijd in profiel, met hetzelfde teutmondje. De witte streepjes in de kleren maakten het mogelijk om toch wat beweging te suggereren. En al gebruikte Fiep Westendorp de oude geknipte silhouetprent als model, zoals Rie Kramer het een halve eeuw eerder deed, Jip en Janneke leken heel nieuw voor die tijd.

Nu, na zestig jaar, zijn de kleuters nog altijd hip. Ze zijn iconen van de kindermerchandising in Nederland (en Vlaanderen) geworden.

In Duitsland heten ze 'Heiner und Hanni/Julia und Alexander', in Engeland 'Mick and Mandy/Bob and Jilly/Jip and Janneke', in Spanje 'Mila y Yaco', en in Indonesië 'Tono dan Tini'. De boeken worden nog steeds uitgegeven en massaal gekocht. Pure nostalgie, vertelde me onlangs een oma. Zij had Jip en Janneke voorgelezen aan haar kinderen, en die aan hun kinderen en die weer aan hun kinderen. Drie generaties lang dus. Wie doet Annie M.G. Schmidt dat na? Toch is ze nooit opgenomen in het pantheon der schrijvers in Nederland. Net zo min als Fiep Westendorp, die tijdens haar leven zelfs nooit een prijs heeft gekregen.

Dat mag volstrekt niet, zou de moeder van Jip en Janneke daarover zeggen.

Maar dit heeft de impact en de massale verkoop van de boeken niet kunnen tegenhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234