Donderdag 13/05/2021

Sharia4Belgium

Jihadi's hebben meer humor dan we denken

Lachende kopstukken van Sharia4Belgium in een video waarin Fouad Belkacem ongelovigen oproept tot
Lachende kopstukken van Sharia4Belgium in een video waarin Fouad Belkacem ongelovigen oproept tot "Aanpassen of opkrassen". Vlnr: Feisal Yamoun, Fouad Belkacem, Hicham Chaib.Beeld BST

Jihadi's hebben meer humor dan we denken, bewijst Nederlands onderzoek. Maar humor van de haat is niet onschuldig, het is de manier bij uitstek om extreem gedachtengoed te verspreiden. 'En je kan altijd zeggen dat het maar een grapje was.'

We associëren jihadi’s met bomgordels en gruwelvideo’s, niet met lachsalvo’s. Als we hen toch met humor associëren, dan is het om vast stellen dat ze er geen hebben, zoals bij de aanslag op Charlie Hebdo. De Israëlische schrijver Amos Oz vindt dat we hen “twee theelepeltjes humor per dag” moeten geven. Dat zou volgens hem een groot verschil maken.

Klopt niet, zegt nieuw onderzoek van de Nederlanders Pim Aarns en Ineke Roex voor de Universiteit van Amsterdam. Het is net dankzij humor dat Sharia4Belgium zoveel zieltjes kon winnen in België en Nederland. Het is de eerste keer dat het verband tussen humor en de aantrekkingskracht van jihadisme in het Westen is onderzocht.

“Ons onderzoek vertrok van de contradictie dat fundamentalisten geen humor zouden hebben, maar Sharia4Belgium destijds wel als een stelletje clowns werd voorgesteld”, legt Ineke Roex uit. “En uiteindelijk werden ze het onderwerp van het grootste terrorismeproces.”

Voor hun onderzoek heeft Pim Aarns 500 video’s van Sharia4Belgium verzameld. De 119 interessantste, goed voor 36 uur beeldmateriaal, heeft hij tot in het detail geanalyseerd.

“Er waren dagen dat ik meer naar Fouad Belkacem heb geluisterd dan naar mijn vriendin”, zegt Aarns. “Een video kost ongeveer tien uur tijd aan coderen, daarna moet het materiaal nog inhoudelijk geanalyseerd worden.”

Donald Duck

En ook al lag Aarns niet de hele tijd dubbel van het lachen tijdens dat analyseren, toch zijn veel passages humoristisch bedoeld. Denk aan de oproep om het Atomium af te breken en het staal naar de Volvo-fabriek te brengen voor nieuwe werkgelegenheid. Of de collage van een islamitische vlag die wappert boven het koninklijk paleis.

Fouad Belkacem in een video voor het Atomium. Beeld BST
Fouad Belkacem in een video voor het Atomium.Beeld BST

Hun humor stelde hen in staat om hun zwart-witideologie te verspreiden en de Belgische samenleving te wijzen op haar, in hun ogen, hypocriete houding. Zoals in de video waarin Fouad Belkacem, zelf tweetalig, Nederlandse les aanbiedt aan toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Joëlle Milquet: “Jullie verwachten van ons om geïntegreerd te zijn, maar jullie eigen politici spreken de taal niet van hun land. En dan zeggen jullie dat wij moeten integreren? Dat wij barbaren zijn?”

Met een kwinkslag draait Belkacem het discours over integratie om. In andere filmpjes wijzen ze op de dubbele standaarden in onze samenleving, waarbij moslims niet dezelfde rechten zouden genieten. De onderzoekers vergelijken het met de humor die ook Vlaams Belang en Geert Wilders hanteren.

“Als Wilders zegt dat de Koran moet teruggebracht worden tot de dikte van een Donald Duck-tijdschrift, dan beoogt hij hetzelfde effect”, zegt Ineke Roex. “Hij doet zijn achterban lachen en ridiculiseert en provoceert zijn tegenstander. Zo is humor een manier om onverdraagzaamheid te verspreiden. Je kunt altijd nog zeggen dat het maar een grapje was.”

Aanpassen of opkrassen

Met Filip Dewinter had Sharia4Belgium overigens een dubbelzinnige verhouding. Ze brandden hem af, maar gingen ook voortdurend in debat met hem. “In de grond zijn ze het eens met Dewinter. Ze vinden dat er geen gematigde islam is en dat democratie en islam niet samengaan.”

In een video geeft Belkacem Filip Dewinter gelijk dat Sharia4Belgium de islamisering van Antwerpen voor ogen heeft. Hij citeert de Vlaams Belanger zelfs. “Aan de kuffar (ongelovigen): aanpassen of opkrassen.” Het publiek gaat uit zijn dak.

Het onderzoek van Aarns en Roex stelt dat de humor van Sharia4Belgium die groep in staat heeft gesteld om de samenhang te versterken, over haar ideologie te communiceren in de mainstreammedia en om sympathiek over te komen haar potentiële leden.

Maar de eindconclusie is dat Belkacem en kompanen veroordeeld zijn, of gesneuveld. De actiegroep heeft geen enkel strijdpunt effectief op de politieke agenda gekregen.

“Hun spektakelactivisme heeft nooit tot inhoudelijke discussies geleid”, zegt Roex. “Het publieke debat ging de afgelopen jaren niet over discriminatie, integratie of rechten voor moslims, maar over terrorisme, extremisme en oproepen tot de jihad. Dat is de tragiek van de activisten van Sharia4Belgium. Maar gelachen hebben ze wel.”

Nazi-Duitsland

Sharia4Belgium bestaat niet meer, maar dat wil niet zeggen dat het onderzoek niet meer relevant is. Politici aan beide kanten van het spectrum hanteren humor van de haat of van de onverdraagzaamheid en dat is volgens de onderzoekers niet zonder risico.

“Humor is niet zo onschuldig als we denken. De meest extreme vorm is het dehumaniseren van mensen, bijvoorbeeld door hen af te schilderen als ratten, zoals in nazi-Duitsland. Daar moeten we alert voor zijn.”


Het onderzoek van Aarns en Roex is uitgegeven bij Amsterdam University Press onder de titel "Als ik iemand beledigd heb, dan was dat mijn bedoeling".

Onderzoekers Pim Aarns en Ineke Roex. Beeld Thomas Legrève
Onderzoekers Pim Aarns en Ineke Roex.Beeld Thomas Legrève
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234