Maandag 21/06/2021

Jeugdgevangenissen Nederland gesloten wegens plaatsoverschot

BRUSSEL

‘Jongeren gaan opsluiten in Nederland? Dat is een mop voor een show van Geert Hoste’, vindt jeugdcriminologe Jenneke Christiaens (UGent). ‘Men focust in ons land graag op het plaatsgebrek in de gemeenschapsinstellingen, maar lang niet alle plaatsingen hebben hun nut.’

Nadat zich eerder al een cellenoverschot voordeed in gevangenissen voor volwassenen, kijkt Nederland nu ook aan tegen een leegstand in zogeheten justitiële jeugdinrichtingen. Op dit moment wordt meer dan 45 procent van de plaatsen in jeugdgevangenissen niet opgevuld, terwijl ze toch geld kosten: ongeveer honderd miljoen euro per jaar.

Staatssecretaris voor Veiligheid en Justitie Fred Teeven (VVD) is van plan zes van de zeventien gevangenissen voor twee jaar buiten gebruik te stellen. Door de maatregel staan zo’n 1.100 banen op de tocht. De gebouwen zelf worden niet afgestoten, zodat ze bij een capaciteitsbehoefte snel weer in gebruik kunnen worden genomen.

Het plaatsoverschot heeft verschillende oorzaken. “De jeugdcriminaliteit is minder zwaar geworden”, zegt Ton Liefaard van het Instituut voor Strafwetenschappen aan de Universiteit Utrecht. “De laatste jaren is het aantal gewelddaden met 30 procent gedaald. Jongeren plegen veel minder diefstallen met geweld, verkrachtingen en levensdelicten.”

Daarnaast worden strafzaken sneller afgehandeld, bijvoorbeeld op politioneel niveau, en is bij jeugdrechters het besef gegroeid om minder vrijheidsberovende sancties uit te spreken. Jongeren kunnen overdag in een behandelprogramma zitten en ’s avonds gewoon naar huis gaan. Komt daar nog eens bij dat strafrechtelijke en burgerrechtelijke opsluitingen in Nederland vanaf dit jaar niet meer in dezelfde jongereninstelling mogen gebeuren.

Wachtlijsten

“Op het eerste gezicht een positief verhaal”, aldus Liefaard. “Maar het bedrieglijke aan de zaak is dat de druk op plaatsen in de gesloten jeugdzorg de laatste tijd zwaar is toegenomen. We moeten zelfs met wachtlijsten werken. Trouwens, jeugdrechters kunnen sancties combineren en dat kan alsnog een fors pakket opleveren.”

België kan alleen maar dromen van een overschot van plaatsen voor criminele jongeren. In Everberg, de gesloten gemeenschapsinstelling waar Nederlandstalige jongeren vanaf zestien jaar, die zware feiten hebben gepleegd, tijdelijk worden opgesloten, waren alle 24 beschikbare bedden gisteren bezet.

De buffercapaciteit voor Everbergjongeren in de Tongerse jeugdgevangenis telde nog eens drie bezette bedden, terwijl op de afdeling voor uit handen gegeven minderjarigen, die zich voor een ‘volwassen’ rechtbank moeten verantwoorden, veertien jongeren zaten opgesloten.

In Wallonië zaten gisteren in Saint-Hubert tien uit handen gegeven minderjarigen opgesloten, terwijl op de afdeling zware feiten, maar nog onder de hoede van een jeugdrechter, 35 bedden bezet waren. Daarmee was nagenoeg de volledige capaciteit bereikt.

Dagelijks moeten in de overige gesloten gemeenschapsinstellingen jongeren geweigerd worden omdat er geen plaats meer is. Het tekort is legendarisch en voorwerp van onderzoek in het Vlaams Parlement, waar een commissie Jeugdzorg sinds eind september hoorzittingen organiseert om de problematiek in beeld te brengen.

De suggestie om Nederlandse cellen te huren, zoals momenteel in Tilburg voor volwassenen gebeurt, waar vijfhonderd Belgische gedetineerden zijn ondergebracht, lijkt niet meteen een optie. “Het lukt nu al niet met de geografische spreiding”, zucht jeugdcriminologe Jenneke Christiaens. “Jongeren die van de kust komen, moeten in Mol worden opgesloten omdat in Ruiselede geen plaats is. Het plaatstekort is een serieus probleem. Dat vraagt om een ernstige oplossing, niet om een mop van Geert Hoste.”

Nut van plaatsing

Volgens Christiaens ligt het probleem niet bij jongeren die een als misdaad omschreven feit (MOF) hebben gepleegd. “De sleutel ligt bij de POS-jongeren (kinderen in een problematische opvoedingssituatie, SS). Zij worden zonder nadenken in een gesloten afdeling gestoken, waar ze de plaats van MOF-jongeren innemen. Waar zijn we mee bezig? Volwassenen met gedragsproblemen of met problemen thuis sluiten we toch ook niet op?”

Sowieso vindt Christiaens dat jeugdrechters veel te snel plaatsen. “Er moet meer aanbod komen in niet-residentiële begeleiding, zodat de plaatsen in jeugdinstellingen naar jongeren kunnen gaan die echt gebaat zijn met een time-out uit de maatschappij. Er zit ook geen logica in de trajecten: een jongere wordt voorlopig geplaatst en dat is het dan. Die plaatsing zou eigenlijk het moment moeten zijn voor onderzoek en oriëntatie, maar dat gebeurt niet.”

Meer plaatsen creëren is geen oplossing, aldus de jeugdcriminologe. “Dat bekent alleen maar extra plaatsingen, wat op zich nog meer plaatsingen zal genereren. Het kan vreemd klinken, maar soms is het gewoon beter helemaal niet tussen te komen. Wie als kind één keer te maken kreeg met de Bijzondere Jeugdzorg, zal die stempel voor altijd met zich meedragen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234