Woensdag 24/07/2019

Obesitas

Jeugd aan de maagverkleining: na de beugel, de bypass?

Een nieuwe maag zorgt niet voor een nieuwe levensstijl en een nieuw eetpatroon, stellen experts. Beeld ANP

'Betaal maagverkleiningen niet terug vanaf 18, maar vanaf 16 jaar.' De oproep van chirurg Bruno Dillemans zorgt voor verdeeldheid. Ethici steigeren, medici zien er geen graten in.

Een jongen van 16 jaar puft in de wachtruimte van een ziekenhuis. De rit was lastig. Zoals veel zaken lastig zijn als je voortdurend 150 kilo met je moet meeslepen. Stappen is moeilijk, spreken ook. Wanneer hij de arts vraagt of een maagverkleining mogelijk is, hapt hij om de twee zinnen naar adem.

De kans is groot dat het niet mogelijk is, die gastric bypass. Er zijn maar weinig ziekenhuizen die zich bij minderjarigen aan de ingreep wagen. En degene die dat doen, moeten de volle pot aanrekenen - zo'n 6.000 euro. Enkel wie ouder is dan 18 jaar krijgt door het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (Riziv) driekwart terugbetaald.

Dat bij voorbaat nee zeggen, daar kan Bruno Dillemans over meepraten. De gerenommeerde chirurg van het Brugse Sint-Jansziekenhuis vindt dat lastig. Zo lastig dat hij gisteren bepleitte dat extreem zwaarlijvige tieners, met een BMI van meer dan 40 - zowat 130 kilo voor 1m80 - een maagverkleining ook terugbetaald moeten krijgen. Tenminste als de tieners in kwestie volgroeid zijn en goedkeuring krijgen van een kinderarts en psycholoog.

"Deze kinderen lijden fysiek en mentaal onder hun overgewicht", zegt Dillemans. "Ik vind het niet kunnen dat ik tegen zo iemand moet zeggen dat hij of zij nog twee jaar moet wachten. Dan worden ze soms nog zwaarder en is er nog meer overtollige huid." Volgens Dillemans gaat het om een kleine groep, een honderdtal per jaar. "Dit zal niet zwaar wegen op de gezondheidszorg."

Hij staat niet alleen met zijn voorstel. Matthias Lannoo, abdominaal chirurg aan het UZ Leuven, vindt zijn pleidooi niet onzinnig. Hij ziet medisch gezien weinig graten in zo'n ingreep. "Het risicoprofiel is bij minderjarigen niet anders dan bij volwassenen. Uit de studies die voorhanden zijn blijkt dat een interventie even veilig is, en soms zelfs veiliger." De jongeren herstellen sneller en hebben minder complicaties, duidt hij.

Dat betekent natuurlijk niet dat het zomaar even gekozen moet worden. "Er moeten sowieso al inspanningen gedaan zijn: diëten, sporten, opnames... Als dat geen soelaas biedt, kun je een maagverkleining overwegen. Het risico van een operatie moet dan uiteraard voor elk indidivu afgewogen worden tegen de gezondheidsrisico's die obesitas met zich meebrengt. Is er sprake van diabetes? Van cholesterol? Van hartproblemen? Zulke zaken zijn belangrijk."

Volgens Lannoo is leeftijd sowieso een slechte indicator. "16 jaar, 17 jaar, 18 jaar: dat maakt weinig verschil. Belangrijkst is dat iemand volgroeid is, dat de puberteit voorbij is. Bij de ene persoon is dat sneller dan bij de andere."

Beste optie

Niet iedereen is het eens met de chirurgen. Professor klinische ontwikkelingspsychologie Caroline Braet (UGent) vindt dat een operatie een verkeerd signaal geeft. "Als je puur naar de kilo's kijkt, dan zal een bypass altijd de beste optie zijn. Maar alleen: daar verandert niet alles mee. Een nieuwe maag zorgt niet voor een nieuwe levensstijl en een nieuw eetpatroon. Willen we de obesitasproblematiek aanpakken bij jongeren, dan moeten we vooral preventief werken, niet curatief."

Braet heeft veel ethische vragen, zegt ze. "De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat we in Europa tegen 2030 met een immense obesitasepidemie te maken zullen krijgen. Moeten we dan aan onze jongeren meegeven dat we graag willen blijven eten en daarom maar met z'n allen voor terugbetaalde maagverkleiningen moeten gaan? Dat hen na een beugel ook een bypass te wachten staat? Is dat de wereld waarin we willen leven?" Braet ziet nu al hoe het soms spaakloopt bij jongens en meisjes. "Die horen op hun zestiende dat een maagverkleining nog geen optie is en gaan dan in de twee resterende jaren meer eten om zeker te zijn dat ze op hun achttiende onder het mes kunnen."

Het kind-aspect maakt het mogelijk ook extra lastig. Zij zijn toch net iets meer het product van hun omgeving dan volwassenen. De zestienjarige die van de operatietafel komt, zal nog steeds zijn weg moeten banen door winkels vol ongezonde producten. Producten die zijn vrienden en familieleden trouwens wel zullen blijven nuttigen.

Professor endocrinologie Bart Van der Schueren (KULeuven) gelooft net dat het goed is dat het debat door Dillemans geopend is. "Op die manier komen we hopelijk snel tot een betere omkadering, een betere regelgeving. Je mag niet vergeten dat die jongeren nu ook al worden geopereerd." Zelf gelooft hij wel dat operaties ook voor jongeren met morbide obesitas gunstige effecten kunnen hebben. "Maar het moet een en-en-verhaal zijn. Een ingreep kun je niet los zien van een gezonde levensstijl. Het moet een hulpmiddel zijn om tot die levensstijl te komen."

Daar knelt het schoentje nu, vindt hij. "De voorwaarden die aan een bypassoperatie gekoppeld zijn, zijn in ons land veel te liberaal. Voor volwassenen is de enige vereiste dat ze een BMI hebben van meer dan 40 - of 35 als ze diabetes hebben - en dat ze minstens één jaar bezig zijn met diëten. Wat de opvolging betreft, is er niets verplicht. Geen terugbetaling ook. De kans dat mensen hervallen is daardoor groter. Veel obesitaspatiënten komen niet uit sterke sociale milieus."

Beeld ANP

12.000 ingrepen per jaar

Bij het Riziv klinkt het dat de nomenclatuur in dezen niet snel zal wijzigen. "We hebben noch van de minister, noch van de ziekenfondsen, noch van de artsen een officiële aanvraag gekregen", zegt woordvoerder Ludwig Moens. Dat komt omdat niet iedereen aan hetzelfde touw trekt, merkt Van der Schueren op. Het herzien van de terugbetalingsvoorwaarden schrikt chirurgen ook af: als die verstrengen, dan betekent dat mogelijk minder werk voor hen. Hij stipt aan dat we met 12.000 maagverkleinende ingrepen per jaar bij de top in Europa horen. "In buurlanden als Nederland en Frankrijk belandt gemiddeld 1 procent van de patiëntenpopulatie op de operatietafel. Bij ons is dat 8 procent."

Van der Schueren en Lannoo moeten beiden toegeven dat het niet duidelijk is wat de precieze langetermijngevolgen zijn van maagverkleiningen. "Anderzijds is het intussen wel zeker wat de langetermijngevolgen van een BMI van meer dan 40 zijn", klinkt het. Maar maakt een of twee jaar wachten dan zo'n groot verschil? Van der Schueren gelooft van niet. "Medisch gezien zijn er althans geen harde bewijzen. Dat neemt evenwel niet weg dat de boodschap om te wachten bijzonder teleurstellend is voor iemand. Die mensen hebben al een hele lijdensweg achter de rug. En België is ook niet bepaald een land dat vriendelijk is voor zwaarlijvigen."

Hij zegt dat het lastig is om zelf obesitaspatiënten te helpen, en dan moraalridders te horen die dat niet doen. "Over zwaarlijvigheid hebben heel veel mensen allerlei ideeën. Ideeën die voor heel wat andere aandoeningen niet te horen zijn. Tegen mensen die aan hiv lijden, zeggen ze ook niet: 'Eigen schuld, wacht nog maar een paar jaar.'"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden