Zaterdag 16/01/2021

Jeroen Brouwers wint en hekelt Gouden Uil

De Gouden Uil Literatuurprijs 2001 gaat naar Jeroen Brouwers voor zijn roman Geheime kamers. De auteur aanvaardde de prijs en het bijbehorende miljoen in dank, maar kondigde tegelijk aan niet langer mee te willen spelen in wat hij noemde: 'circussen der ijdelheid', 'opgevoerd ter meerdere gloria van niets anders dan commercie'. De discussies die erop volgden deden bijna vergeten dat er zaterdag ook een Gouden Uil voor Jeugdliteratuur werd uitgereikt aan Gerda Dendooven, Filip Bral en Bart Moeyaert, het artistieke trio achter het 'project' Luna van de boom.

Brussel / Eigen berichtgeving

Jeroen de Preter

Het is doorwrocht", "het is een organisch bouwwerk", "het is een getuigenis tegen de gehaaidheid en het gehakketak", "het is een genot"... De jury van de Gouden Uil Literatuurprijs spaarde de grote woorden niet om haar naar verluidt unanieme keuze voor Jeroen Brouwers Geheime kamers te motiveren. Brouwers, vooraf al getipt als een van de grote favorieten voor de eindzege, won het van de vier andere genomineerden: Josse De Pauw (Werk), Arnon Grunberg (Fantoompijn), M. Februari & Marjolijn Drenth (Een pruik van paardenhaar & Over het lezen van een boek) en Leo Pleysier (Volgend jaar in Berchem).

De zege van Brouwers mag historisch heten, niet het minst omdat nooit eerder een auteur de prijs twee keer in de wacht kon slepen. In 1995 werd Brouwers' essaybundel Vlaamse leeuwen al bekroond met een Gouden Uil, in de categorie non-fictie, een onderscheiding die inmiddels werd afgeschaft. In zijn "dankwoord" verwees de in Belgisch Limburg residerende Nederlander in één adem zowel naar de hem "zes jaar geleden aangevlogen essayuil" als de hem vorige week toegewaaide beschuldigingen van plagiaat. "Essay beschouw ik als een mannelijk genre, de roman ken ik hoofdzakelijk vrouwelijke eigenschappen toe. Ik bezit nu dus een gouden mannenuil en een gouden vrouwenuil. (...) wie weet komt er spoedig een gouden uilenkindje aan. De Gouden Uil voor jeugdliteratuur bezit ik nog niet en omdat ik die onderscheiding ook ik in mijn trofeeënkastje wil, zal ik nu met toegewijde vlijt een jeugdboek zien te plagiëren, dat wie weet voor onderhavige prachtprijs in aanmerking zal komen." Het gegniffel in de zaal verstomde toen Brouwers zijn redevoering beëindigde met een kritische noot. "En nu ik hier toch sta, kondig ik aan dat ik mij niet langer ter beschikking stel ter opluistering van evenementen als deze, die minder en minder met de ware aard van literatuur te maken hebben. Deze circussen van ijdelheid, maar ook van zakelijke belangen en van handjeklapachterdeschermen worden opgevoerd ter meerdere gloria van niets anders dan commercie." En Brouwers besloot: "Ik doe dus niet meer mee."

Zo hadden de vierhonderd genodigden meteen iets om over te praten tijdens de afsluitende receptie. "Brouwers is inconsequent", luidde het her en der. "Wie nee zegt tegen onze prijs, moet ook nee zeggen tegen het miljoen dat erbij hoort", verklaarde een sponsor, en hij was heus niet de enige die deze mening was toegedaan. Anderen sprongen Brouwers dan weer bij, en prezen hem als een schrijver met een onomkoopbare zin voor kritiek.

Jeroen Brouwers was zaterdag trouwens twee keer aan het feest. Ook de Gouden Uil Publieksprijs viel hem immers ten deel. Van de meer dan 9000 voorkeurstemmen gingen er, tot grote tevredenheid van de gelauwerde, bijna 4000 naar Geheime kamers. "Die Publieksprijs levert dan wel geen geld op", zei Brouwers hierover, "hij is me uiteindelijk meer waard dan de Uil van de vakjury. De publieksprijs werd mij toegekend door duizenden lezers, de andere onderscheiding zegt iets over de waardering van vijf mensen."

Minder opschudding veroorzaakte de uitreiking van de eveneens met een miljoen gedoteerde Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs. Genomineerd waren hier: Ed Franck (Mijn zus draagt een heuvel op haar rug), Harrie Geelen (Het boek van Jan), Harm de Jonge (Vleugels voor Jorre), Karlijn Stoffels (Rattenvanger) en het trio Bart Moeyaert, Gerda Dendooven en Filip Bral (Luna van de boom). Voor Moeyaert was het al de vierde nominatie, hij won de prijs dit jaar voor het eerst. Hij deelt de overwinning met Gerda Dendooven, de illustrator, en Filip Bral, behalve de uitgever van Luna van de boom ook de componist van cd die bij dat boek hoort. "Verliefd, gecharmeerd, ontroerd, geïntrigeerd én zeer geïmponeerd" raakte de jury door dit project. Luna van de boom, zei voorzitster Annemie Leysen, kon er pas komen "dankzij het eigenzinnige en aanstekelijke enthousiasme van de makers en hun koppige liefde voor woord, beeld, klank en vorm".

Bart Moeyaerts bijdrage aan Luna van de boom is een "drastische, spitsvondige en ritmische" bewerking van een Slowaaks sprookje. Broere, de verhalenbundel waarmee hij onlangs nog in de prijzen viel, stond niet op de shortlist van de Gouden Uil. "Toen ik dat hoorde was ik heel even teleurgesteld", zei Moeyaert na afloop. "Broere is een heel persoonlijk boek, terwijl Luna van de boom 'maar' een bewerking is. Maar mijn ijdelheid heeft intussen allang plaatsgemaakt voor trots. Luna van de boom is een schitterend, vernieuwend project, dat tot stand kwam dankzij de durf van een beginnende uitgeverij. In het juryverslag werd gewag gemaakt van 'perfectie in het kwadraat'. Een mooier compliment kan ik me niet voorstellen."

De volledige dankrede van Jeroen Brouwers leest u op pagina 54.

'Wie nee zegt tegen onze prijs, moet ook nee zeggen tegen het miljoen dat erbij hoort'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234