Dinsdag 26/01/2021

Jef Lambrecht: De kroniek van Kafranbel

Beeld kos

Voorpublicatie uit 'De Arabische cocktail' van Jef Lambrecht. De wellicht belangrijkste stem van Syrisch burgerverzet klonk uit een landbouwstadje in Idlib. Lambrecht is oud-radiojournalist bij de openbare omroep en Midden-Oostenkenner. Deze bijdrage is genomen uit De Arabische cocktail. Van revolutie tot contrarevolutie (Van Halewyck), dat morgen in Antwerpen wordt voorgesteld.

Idlib, de arme provincie in het noordwesten met anderhalf miljoen hoofdzakelijk soennitische boeren, was bij het begin van de zomer van 2012 het brandpunt van de opstand in Syrië. De grens met Turkije was in het voordeel van de rebellen. Hij wordt gevormd door de Orontes, waarop een druk verkeer was van rubberbootjes met vluchtelingen, vrijwilligers en bevoorrading en de ruwe, dicht beboste bergen van het Quseirplateau, rijk aan schuilplaatsen en oude smokkelwegen.

Op het internet was Idlib een verzameling foto's en video's van doden en gewonden, betogingen, verwoeste gebouwen, begrafenissen, soldaten, verzetsstrijders, gewonden en vluchtelingen.

In Kafranbel, een van de opstandige provinciestadjes, waren de manifestaties anders dan elders. Ze vielen op door de professionele productie, de actualiteit en het keurige Engels van de spandoeken en de sarcastische slogans. Ze spraken niet van de ellende in het 'bezette' Kafranbel, maar becommentarieerden de internationale politiek. Het waren aansporingen tot een interventie.

Toen het eind 2011 duidelijk werd dat die er niet zou komen, luidde een van de spandoeken 'Are you worried about the NATO troops safety? Keep them, send us weapons to a buffer zone instead.' Ook die bufferzone kwam er niet.

Op hetzelfde moment was er een opmerkelijk spandoek dat inspeelde op de tegenstelling tussen Obama en de Amerikaanse neoconservatieven. 'Obama's procrastination kills us. We miss Bush's audacity. The world is better with America's Republicans.' Deze intrigerende tekst, een klein jaar voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen, domineerde een samenscholing van zo'n tweehonderd handenklappende mensen op een heuvel. Diezelfde maand kwamen de betogers van het stadje op straat met mondmaskers en witte borden waarop enkel stond '4/12 Occupied Kafranbel'. Een welhaast artistieke performance.

Begin 2012 kwam er een striemend commentaar op de 'toeristische' waarnemersmissie van de Arabische Liga: 'The smell of death failed to disturb the Arab monitors' touring mission.' Maar in dezelfde maand januari was Moskou kop van Jut. 'The Security Council resolutions should be fertilized without the help of the sick Russians.' Een andere slogan luidde: 'Daydreaming Russia! Stop your hollow policy. The Syrians should not bleed to restore your nasty glories.' En een derde, nog steeds in januari: 'Russia! Free the Security Council.'

Tekst ondersteboven
In tegenstelling tot de metersbrede, in het oog springende spandoeken van Kafranbel, waren de slogans elders voorspelbaar, armoedig en geïmproviseerd. De puntige teksten van Kafranbel waren hoofdzakelijk in het Engels en verraadden een mediastrategie waarvan men zich kon afvragen of ze inheems was.

De slagzinnen waren niet enkel geraffineerd en soms complex, ze werden duidelijk niet altijd door de betogers begrepen, aangezien menig spandoek ondersteboven werd gehouden. Zoals deze: 'The Syrian blood shedding will be increased as long as Annan behaves like a dumb couch potato', ondertekend en gedateerd (zoals meestal) 'Occupied Kafranbel 6 4 2012'.

Op 20 april werd de wereld gewaarschuwd voor de gevolgen van zijn passiviteit: 'If you wanna get rid of the terrorism worldwide, hit Assad regime to save the world thousands of dirty minds.' Met de aansporing op een ander spandoek: 'Clinton! Fire Assad with Tomahawks instead of your nonsense expressions of deep concern, condemn, or resent.' In dezelfde keurige typografie volgde begin mei: 'You are betting on the wrong horse; nothing will save your Assad from being beheaded.'

De teksten verschilden van week tot week. Ze waren duidelijk afkomstig van dezelfde auteur. Het vaste lettertype verraadde dat ze in hetzelfde atelier werden gemaakt. De toon was ongeduldig. Begin september 2011 stond te lezen: 'If we don't have oil like Iraq or Libya, don't we deserve to live?!!' Eind die maand was er een spandoek met 'It seems we are asking for protection from the ones who need to protect their ambassadors first' en een tweede met 'Backed by Russia al Assad is killing the white pigeons and burning the olive bushes.'

Begin oktober was er een van de vele anti-Russische slogans: 'A veto to support al-Assad crimes is exactly what expected from Stalin's ancestors and Tienanmen's red assasinators.' Het viel uit de toon door onnauwkeurig taalgebruik.

Van verbeten tot verbitterd
Het najaar van 2011 was een keerpunt voor Kafranbel. Assad had de vredesduif omgebracht en de olijftak van de verzoening verbrand. Rusland was duidelijk van plan Assad daarbij te blijven steunen. Eind oktober 2011 werd vanuit Kafranbel een militaire interventie van het Westen geëist: 'We, the Syrians, are sure of what we want now. We are asking the NATO's intervention to topple al-Assad at any cost immediately.' Kafranbel bleef aandringen. In november 2011 was er dit sarcastische spandoek: 'NATO leaders! If the Libyans could pay oil for you, we will sell our houses to cover the cost.'

Alle zeilen werden bijgezet om de buitenwereld ervan te overtuigen om, zoals voor Libië, de Responsibility to Protect in te roepen. Teleurstelling leidde begin 2012 tot sarcasme: 'In the concept of modern human justice Syrian people are numbers not souls.' Op 13 januari: 'World! Stop miming Hamlet on the Syrian stage: al Assad isn't acting: he is slaughtering us.' Een maand later: 'al Assad has hypnotized the world and ordered it to behave like an asshole.' En de noodkreet: 'Security Council, we, the Syrians, are under fire. Don't let us down.' In februari 2012 kwam het signaal dat de jihadi's in de Syrische arena waren verschenen, een waarschuwing die later in andere bewoordingen werd herhaald: 'World, your shameful inactivity will reproduce thousands of Ben Laden's.'

Foto's van optochten en de opmerkelijke leuzen werden op het internet geplaatst. Men kon de stemming volgen, van erudiet en contemplatief tot poëtisch, van verbeten tot verbitterd. De spandoeken gingen terug tot eind mei 2011, de revolutie was pas twee maanden oud. Tegen het eind van het jaar klonk het: 'World! Syria is not a Roman arena to watch and enjoy only.'

Begin maart 2012 was het volgend lamento te lezen. 'Alone, alone, all, all alone, alone on a wide bloody sea! and never a human took pity on the rime of present Syrians.' Het was een parafrase van de Rime of the Ancient Mariner van Samuel Taylor Coleridge: '

Alone, alone, all, all alone,

Alone on a wide, wide sea!

And never a saint took pity on

My soul in agony.

Eind maart vatten de betogers post achter 'You are happy with Assad's lies! Do you think that we mean nothing in this world?' Midden april waren de waarnemers van de VN het mikpunt: 'UN! Take back your dumb Don Quichote's: they are not better than the Arab League's ones.'

Er werden door Occupied Kafranbel niet alleen metersbrede spandoeken vervaardigd, maar ook kleinere borden voor individuele manifestanten. Ook die waren met zorg gemaakt en voorzien van pertinente teksten als: 'Does the protection of minorities require demolishing the majority?!!!', op 20 maart 2012; of, op 6 december 2011: 'Keep watching, we are bleeding'; of nog, tijdens de Arabische waarnemersmissie, wellicht de mooiste van alle: 'We demand observers to observe the observers while they observe.' Dikwijls waren er grote spotprenten, getekend door een vaardige hand waarin de hoofdrol was weggelegd voor Assad.

Alles werd systematisch gefotografeerd waarbij ervoor werd gezorgd dat de boodschappen goed leesbaar waren. Het internet zorgde voor een directe communicatie van de afzenders op het Syrische platteland met de wereld.

Een van de meest raadselachtige spandoeken dateert van begin 2012. Een twintigtal jongemannen maakt het V-teken achter het opschrift: 'We can't wait for the PHB!!! Update the beta more faster', getekend 'Kanfrabel HMA Chapter 217'.

Werd met PHB de 'Pointy-Haired Boss' bedoeld, de manager uit de strip Dilbert van Scott Adams die erg populair is bij hackers? In de strip wordt geregeld een 'betatest' uitgevoerd om de reacties te peilen van het publiek op een product dat nog op de markt moet komen. Stond HMA voor 'Hide My Ass', een dienst die toestaat om anoniem en in code het internet te gebruiken? Was Chapter 217 een verwijzing naar een gelijknamige 'screw tape' van de in 2000 gestorven hiphoplegende DJ Screw?

Als het antwoord op een van deze vragen bevestigend was, dan sprak daaruit een dieptekennis van de Amerikaanse undergroundcultuur die men niet meteen verwacht in een godvergeten stadje van 16.000 inwoners die leven van vijgen en olijven. Waren deze zeer leesbare en uitstekend geformuleerde boodschappen daar bedacht en gemaakt? Wie was er de geniale bedenker van? Wie was de tekenaar van de spotprenten? Wie de fotograaf die precies wist hoe ze in beeld moesten komen, bij voorkeur in kikker- of vogelperspectief? Hoe kon er onder de bezetting met zo'n regelmaat worden betoogd?

Het brein
Begin maart 2013, het manuscript van mijn boek lag al bij de drukker, werd een tip van de sluier gelicht. De Syrische troepen hadden zich in augustus uit het stadje teruggetrokken. 'Occupied' was 'Liberated' Kafranbel geworden en dat was intussen vervangen door een nieuwe signatuur: 'Syrian Revolution Kafranbel'.

Het brein achter de creatieve protesten, Raed Fares, is een veertigjarige voormalige student geneeskunde die gewerkt had in een ijskastenfabriek in Libanon, makelaar was geweest in landbouwgrond in Hama en een winkel had van huishoudapparaten voor hij in 2006 in vastgoed begon.

Fares was een middenkaderlid van de regerende Baath-partij tot hij het aan de stok kreeg over de praktijken van de mukhabarat, de geheime politie, die verwanten van Moslimbroeders de toegang ontzegde tot de openbare dienst. In februari 2011, toen Moebarak viel in Egypte, had hij zijn eerste slogans gespoten en toen een maand later het oproer in Dera'a uitbrak organiseerde hij de eerste protestmanifestaties in Kafranbel. In mei waren er de eerste spandoeken in het Engels 'omdat we voelden dat de internationale gemeenschap meer zou geven om de mensenrechten dan de Arabieren. We wilden hen aanspreken in een gemeenschappelijke taal.'

De spotprenten werden getekend door 'Ahmad', een tandtechnicus. Ahmad en Fares bereidden hun acties voor tot in de kleinste details. Het duo was doorheen de woeligste tijden de stem van vele Syrische democraten. Ze werd door een nieuwe vijand bedreigd, godsdienstfanatisme. Syrian Revolution moest eraan herinneren dat er een revolutie was in Syrië en geen burgeroorlog, al is Kafranbel vandaag grondig verdeeld tussen seculiere en islamistische rebellen. Het fanatieke al-Nusra Front groeit volgens Fares omdat het, in tegenstelling tot het burgerlijk verzet en het Vrij Syrisch Leger, goed georganiseerd is en over wapens en noodhulp beschikt. "Ze willen niet voor extremisten worden versleten, maar ze zijn het wel. Ze hebben voor Syrië dezelfde totalitaire visie als het regime. Ze zien islam door een speldenprik, ik zie het door een venster."

De puntige teksten van Kafranbel verraadden een mediastrategie waarvan men zich kon afvragen of ze inheems was.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234