Dinsdag 24/11/2020

Literatuur

Jef Geeraerts (85) is overleden

Jef Geeraerts.Beeld Stephan Vanfleteren

De Vlaamse schrijver Jef Geeraerts, bekend van de 'Gangreen'-cyclus, is overleden. Hij werd 85. Dat heeft zijn dochter Ilse vanmiddag laten weten. Geeraerts verbleef in het UZ Gent en overleed daar aan een hartaanval.

Jef Geeraerts werd op 23 februari 1930 geboren in Antwerpen. In de jaren 50 trok hij naar toenmalig Belgisch-Congo. Zijn tijd in Congo zou een belangrijke rol spelen in zijn boeken. In 1968 verscheen 'Black Venus', het eerste boek van zijn bekende 'Gangreen'-reeks. Het boek veroorzaakte heel wat deining in het katholieke Vlaanderen omwille van zijn expliciete inhoud. Tegenstanders beschouwden het boek, over zijn hunker naar Congo en liefde voor de zwarte vrouw, als racistisch of pornografisch.

'Black Venus' leverde Geeraerts wel de driejaarlijkse Staatsprijs voor verhalend proza (in 1969) op. Het vierde en laatste 'Gangreen'-boek ('Het Zevende Zegel') verscheen in 1977. Naast de Staatsprijs won Geeraerts onder andere ook de de Arkprijs voor het Vrije Woord.

De schrijver verklaarde daarna klaar te zijn met het onderwerp en kwam daarop verrassend met een thriller op de proppen: 'Kodiak .58' (1979). Geeraerts ging zich daarna met succes specialiseren in misdaadromans, vaak met het politieduo Vincke en Verstuyft in de hoofdrol. 'De Zaak Alzheimer' uit 1985 werd in 2003 verfilmd door Erik Van Looy. Jan Decleir kroop daar in de huid van huurmoordenaar die aan Alzheimer lijdt. Ook 'Dossier K.' uit 2002 werd verfilmd, dit keer door Jan Verheyen.

Onderwerpen als de natuur, jagen, vreemde culturen, erotiek, corruptie, de invloed van Opus Dei en de "CVP-staat" vormen een rode draad in zijn boeken op. Het laatste boek van Geeraerts, de roman 'Muziek en emotie', verscheen in 2009.

De laatste jaren leefde hij teruggetrokken in Baarle Drongen, een deelgemeente van Gent. In een interview vorige week aan Humo, zei Geeraerts nog dat "het enige wat hem nu nog restte de dood was". "Nu rest mij alleen nog de dood. Je kan niet blijven leven, hé, de datum nadert", klonk het.

Vanaf morgen ligt er een rouwregister aan de inkombalie van het Antwerpse stadhuis op de Grote Markt. Het rouwregister zal morgen vanaf 12 uur beschikbaar zijn en vervolgens nog elke werkdag van 8.30 tot 17 uur tot de dag van de begrafenis.

Antwerps cultuurschepen Philip Heylen (CD&V) zegt "diep getroffen" te zijn door het heengaan van Geeraerts. "Hij was een warm mens en een groot auteur die vele generaties aan het lezen kreeg", zegt Heylen. "Hij schreef rauw en realistisch, schuwde de controversie niet, maar heeft uiteindelijk gelukkig wel de erkenning gekregen die hij verdiende."

Geeraerts ontving in het verleden van de stad onder meer een gedenkplaat aan zijn geboortehuis. De stad kocht ook het handschriftenarchief van de schrijver aan met het oog op bewaring.

"Intense, overgetalenteerde schrijver"

Enkele bekende en minder bekende Vlamingen reageren op sociale media op het overlijden van auteur Jef Geeraerts. Vaak komt terug dat zijn boeken de verplichte lectuur draaglijker maakten. Uit de literaire wereld reageert onder meer collega-schrijver en vriend Erwin Mortier. "Groot verdriet om de dood van Jef Geeraerts. Gedenk weemoedig en dankbaar dierbare jaren. Eindelijk weer samen met Eleonore, Jef", schrijft Mortier, die bevriend was met Geeraerts.

Op Radio 1 noemde uitgever Harold Polis hem "één van onze belangrijkste naoorlogse schrijvers". Hugo Coorevits van Behoud de Begeerte herinnert zich op Facebook een Geletterde Mensen-tour met Geeraerts en pianist Luc De Vos. "Dierbare, dierbare herinnering. Het Humo-interview van vorige week was schrijnend; ik zat al te broeden op een soort hommageprogramma dat hem recht (en plezier) moest doen. Helaas, te laat - voor Jef toch. Ik buig het hoofd voor een groot schrijver."

De muziekwereld laat zich evenmin onbetuigd. "Jef Geeraerts is er niet meer. Wat een droeve dag", schrijft Jan Van Eyken. "Vaarwel #JefGeeraerts. Bedankt voor al die heerlijk intensieve momenten die ik tijdens het lezen van uw boeken mocht beleven", klinkt het dan weer bij Halve Neuro. "Een intense, overgetalenteerde schrijver. IJdel, de middelmatigheid verachtend. Hij zocht in alles de lust. Nu de rust #RIP", zegt Lalalover Tom Kestens. Katastroof herinnert zich de verplichte lectuur: "Van alle boeken op de leeslijst op 't school, las ik die van Jef Geeraerts het minst tegen mijn goesting. #rip"

Journalist Joël De Ceulaer herinnert zich de straffe verhalen van en over Geeraerts. "Eind jaren tachtig kwam Geeraerts uit Canada terug met het verhaal dat hij, uit zelfverdediging, een beer had doodgeschoten. Ooit half Canada afgebeld om berenverhaal van Geeraerts te controleren. Ik geloofde het niet. Maar ik vond de boswachter. En het was waar."

De minder bekende Vlamingen hebben het vooral over hoe graag ze zijn boeken gelezen hebben. "Ik heb in mijn middelbare schoolcarrière veel boeken gelezen. Slechts een paar daarvan met volle goesting. Met dank aan Jef Geeraerts", tweet Frederik De Brant.

"Jef Geeraerts is één van die schrijvers die mij heeft doen lezen. Een icoon is niet meer", klinkt het dan weer bij Jef Van den Bosch.

Jeroen Baert haalt dan weer enkele van Geeraerts' controversiële uitspraken aan. "Nou nou, Jef 'Een beetje stoeien vóór de penetratie noemen ze verkrachting' Geeraerts overleden. Sorry, ik bedoel Jef 'Een neger, wat kan je daar nu mee doen? Je kan daar toch geen liefdesrelatie mee uitbouwen?' Geeraerts, natuurlijk."

"Een monument"

"Jef Geeraerts was een monumentaal auteur die baanbrekend schrijverschap aan de dag legde", zegt Rein Janssens van WPG Uitgevers België, waar ook uitgeverij Manteau deel van uitmaakt. Bij Manteau bracht Geeraerts veel van zijn boeken uit. Ook André Vandorpe, algemeen directeur bij Boek.be, de koepelvereniging van het Vlaamse boekenvak, sluit zich daarbij aan. "Geeraerts overlijden is zonder meer een groot verlies voor de Vlaamse literatuur. Hij was voor verschillende generaties een groot monument."

"Geeraerts was een voorbeeld voor vele andere Vlaamse schrijvers", zegt Janssens. "Hij was een literaire duizendpoot die zowel literaire romans als spannende, onderbouwde thrillers kon neerpennen." Ook Vandorpe is die mening aangedaan. "Bij het schrijven van zijn thrillers ging hij zeer minutieus tewerk. Het deed ontzettend veel research en alle details waren dan ook in orde", zegt hij.

Volgens Janssens was Geeraerts daarnaast baanbrekend. "Hij was een unieke stem. Toen de boeken uit de Gangreen-reeks verschenen, was het een openbaring om zo over liefde en erotiek te schrijven", zegt ze.

"Ook op het vlak van misdaadromans was hij een zeer inspirerend figuur", aldus Vandorpe. ""Als ik naar Scandinavische misdaadauteurs kijk die vandaag hoge toppen scheren, dan zie ik daarin veel van Jef Geeraerts terug."

Toch was Geeraerts geen onbesproken figuur. "Niet iedereen was het altijd eens met zijn controversiële uitspraken, bijvoorbeeld met die over Congo", zegt Janssens. Maar daar lag volgens Vandorpe net zijn sterkte. "Hij schuwde de contestatie niet en dat was zijn sterke punt. Of je het nu met hem eens was of niet, het feit is dat hij daarmee verschillende dingen in beweging heeft gezet. Hij heeft het pad geëffend voor andere auteurs door tegen enkele heilige huisjes te schoppen. Hij opende zo nieuwe werelden."

"Cultureel gastronoom"

Vlaams minister van Cultuur Sven Gatz zegt dat Vlaanderen met het overlijden van Jef Geeraerts een van zijn grootste pennen verliest. "Vlaanderen verliest een vrijbuiter. Door zijn literaire stijl en de thema's waarover hij in de jaren zestig in nog niet vertoonde vrijmoedigheid schreef, bracht Jef Geeraerts peper in de Vlaamse culturele pap", zegt Gatz.

"De invloed van Jef Geeraerts op vele auteurs die na hem kwamen, kan niet worden overschat. Zowel in de openheid waarmee hij over taboeonderwerpen schreef, als met zijn spannende en ingenieuze politiethrillers, was hij voor veel Vlaamse auteurs een peetvader", zegt de minister van Cultuur.

Oost-Vlaams gouverneur Jan Briers, tot begin 2013 nog directeur van het Festival van Vlaanderen Gent en Brussel, ontmoette Jef Geeraerts vroeger geregeld op concerten en omschrijft hem als een "cultureel gastronoom".

"Jef Geeraerts was een echte cultuurveelvraat, eigenlijk een cultureel gastronoom, samen met zijn echtgenote Eleonore, want die twee waren één", zegt Briers, die Geeraerts niet meer ontmoette sinds het overlijden van Eleonore zeven jaar geleden.

"Geeraerts was een enorm muziekliefhebber, hij kon voordrachten gegeven over zowel klassieke muziek als literatuur. Hij was ook zeer kritisch, het niveau kon niet hoog genoeg zijn. Hij was kritisch op wat wij met het festival brachten, hij en Eleonore durfden het ook zeggen als iets niet goed was. Geeraerts ging mee met zijn tijd in de muziek. Hij ging ook heel breed, hij had het nogal voor de grote symfonische orkesten maar was bijvoorbeeld ook te vinden voor het nieuwe beleid rond oude muziek."

Gouverneur Briers herinnert Geeraerts ook als iemand die liefhebber was van hedendaagse dansgezelschappen, zoals die van Alain Platel en Anne Teresa De Keersmaeker.

"Sterke taalman"

Ook bij de Gentse socialistische partij wordt verslagen gereageerd op het overlijden van Jef Geeraerts. De schrijver stond ooit op een lijst voor de SP en schreef in 2006 het mini-boekje 'Ter ere van Gent' als ondersteuning voor de campagne die huidig burgemeester Daniël Termont (sp.a) in het zadel hielp.

Een literaire bewerking van het sp.a-Spirit programma werd het boekje niet, wel korte memoires over, onder meer, hoe hij als gevolg van de laatste stuiptrekkingen van de Tweede Wereldoorlog met zijn ouders in Gent terechtkwam, over de omzwervingen na zijn studies in het Sint-Barbaracollege en de vele vriendschappen die hij in Gent sloot. "Frank Beke (toen uittredend burgemeester) had hem gevraagd om een boekje te schrijven over onze stad en in dat kader heb ik hem enkele keren ontmoet", herinnert Daniël Termont.

"Jef Geeraerts was iemand die heel veel sympathie had voor onze partij en de wijze waarop wij, indertijd Frank Beke, de stad bestuurden. Daarom was hij graag bereid om mijn kandidatuur te steunen." Termont zegt dat het werk ongetwijfeld bijdroeg aan het succes van de campagne. "We kregen veel vraag naar het boekje, ook achteraf trouwens."

Ere-burgemeester Frank Beke ontmoette Jef Geeraerts eind januari of begin februari voor het laatst. "We waren goed bevriend, maar sinds het overlijden van zijn vrouw leefde hij teruggetrokken, al ging hij nog elke middag op restaurant in Bache-Maria-Leerne", reageert Beke onthutst vanuit het buitenland. "Ik heb hem leren kennen door vaak naar culturele activiteiten te gaan en achteraf bij hem thuis uitgenodigd te worden en vice versa." Over het mini-boekje zegt Beke: "We hebben gevraagd of hij iets wilde doen, maar hij wilde dat enkel op zijn manier. De manier waarop het is geschreven, is bij de Gentenaars goed overgekomen. Het was een zeer belangrijk onderdeel van de campagne."

De Gentse schepen van Cultuur Annelies Storms (sp.a), die Geeraerts kent van de reeks Gangreen en het boek 'De pg', en later de verfilming van 'De Zaak Alzheimer', zegt dat de stad opnieuw een icoon verliest. "We verliezen een groot literair icoon, we zullen hem herinneren in het collectief literair geheugen", zegt Storms. Zij herinnert zich Geeraerts ook als een man die zich ook verzette tegen de burgerlijkheid. De stad zoekt contact met de familie om een rouwregister te openen.

Voormalig Spirit-schepen van Cultuur Lieven Decaluwe, die Geeraerts vijf jaar geleden in het stadhuis met burgemeester Termont huldigde, herinnert hem als een man die spitse opmerkingen klaar had en altijd ad rem was. "Hij hield van die passende eer, al was dat toen een huldiging met niet al te veel wierook, wel heel stemmig en direct, en dat heeft hij zeker gewaardeerd." Over zijn literaire verdiensten zegt Decaluwe: "Ik heb hem altijd een sterk taalman gevonden, stilistisch vond ik hem een heel sterk auteur."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234