Donderdag 20/01/2022

Jean Bloch

Net nu de spanningen tussen joden en Palestijnen hoger oplaaien dan ooit, sterft de man die door sommigen 'het joodse geweten van België' werd genoemd

1913-2002

De baron die Brussel hielp bevrijden

Hij groeide op in een periode waarin antisemitisme in bepaalde conservatieve kringen nog als heel normaal en salonfähig werd beschouwd. Wellicht werd Jean Bloch mede daardoor een exponent van dat fragment van de joods-Belgische burgerij dat zich profileerde als nog patriottischer dan de rabiaatste belgicisten. Bloch was als militair een zwaar gedecoreerde held van de Tweede Wereldoorlog. Ook in de naoorlogse periode bleef hij zeer actief in rechtse en koningsgezinde organisaties van reserveofficieren. Mettertijd groeide hij uit tot een leidersfiguur van de joodse en zionistische gemeenschap in ons land.

Het was wel een erg ongelegen ogenblik voor Bloch om het tijdelijke met het eeuwige te verwisselen. Net nu de spanningen tussen joden en Palestijnen overal ter wereld hoger oplaaien dan ooit, sterft deze man die door sommigen 'het joodse geweten van België' werd genoemd. "Met hem", zo schrijft de Brusselse krant Le Soir, "verdwijnt ook een belangrijke patriot die tot zijn laatste levensadem gevochten heeft voor een democratisch en tolerant België, een land met respect voor uiteenlopende meningen." Als voorzitter van het Centraal Israëlitisch Consistorie heeft Bloch een oecumenische visie ontwikkeld en probeerde hij een brug te slaan tussen de joodse en de christelijke wereld.

Toen België in mei 1940 voor de Duitse bezetter capituleerde, was textielindustrieel en kapitein in het Belgische leger Jean Bloch het daar absoluut niet mee eens. Hij was een van de eersten om onderdak te zoeken in Groot-Brittannië, vastbesloten om vandaaruit verder te vechten tegen de nazi's. In Londen en Wales hield Bloch zich bezig met de oprichting van de eerste eenheden van Belgische vrijwilligers. Niet zo'n vanzelfsprekende opgave, want de Britten hadden de aanvankelijk neutrale koers van België niet echt weten te smaken en koesterden bijgevolg enig wantrouwen tegenover de Belgen.

Op termijn loonde die vastberadenheid wel, want bij de landing van de geallieerden in Normandië zou Bloch militair een niet onbelangrijke rol spelen als verbindingsofficier tussen de Belgische Brigade Piron en het Britse eliteregiment van de Guards. Croix de Guerre avec palme, Grand-Officier de l'Ordre de Léopold II, Décoration Militaire de 1ère Classe: de lijst decoraties en eretekens op zijn overlijdensbericht is schier eindeloos. Bloch was een van de drie eerste Belgische militairen die op 3 september 1944 Brussel binnentrokken, en speelde zelfs de rol van tolk toen de Britse generaal Allan Adair op het Brusselse stadhuis burgemeester Jef Van de Meulebroeck ontmoette.

De krijgsverrichtingen waren nog lang niet voorbij. Eind 1994, in de loop van het von Rundstedt-offensief en tijdens het beleg van Bastogne, werd Bloch krijgsgevangen gemaakt door de Duitsers. Hij werd opgesloten in Dietz en Oflag VIIIB, maar wist samen met twee Britse officieren te ontsnappen en in april 1945 terug te keren naar bevrijd België. Daar werd hij kabinetsattaché van de minister van Defensie, later werkte hij nog op de generale staf van het leger en werd hij benoemd tot commandant van de school voor reserveofficieren.

Als luitenant-kolonel van de reserve werd Bloch in de jaren vijftig een boegbeeld van diverse organisaties van reserveofficieren en oud-strijders, onder andere als voorzitter van de Union Royale Nationale des Officiers de Réserve. Hij was ook medeoprichter, secretaris-generaal en daarna voorzitter van de Confédération Interalliée des Officiers de Réserve (CIOR), de internationale koepelorganisatie van nationale reservistenverenigingen van de Navo-landen. Bloch was eveneens voorzitter van de Cercle Royal Mars et Mercure, een in de Koude-Oorlogstijd invloedrijke belgicistische en koningsgezinde organisatie die reserveofficieren groepeerde per bedrijfsfederatie.

Daarnaast was Bloch actief in diverse joodse en zionistische verenigingen en speelde een rol in het Centraal beheer van Joodse Weldadigheid. Hij was beheerder en schatbewaarder van het Rassemblement Belge pour Israël en van de Association belge d'amitié avec Israël. Enkele jaren geleden nam Bloch namens de Belgische joodse gemeenschap nog deel aan een bezoek aan de concentratiekampen van Auschwitz en Birkenau, men kon steeds een beroep op hem doen voor herdenkingen van de holocaust. Hij stimuleerde de geschiedschrijving over de joodse bevolking in België en lag aan de basis van de Fondation de la Mémoire Contemporaine. Die staat ook bekend als de Stichting Jean Bloch.

Georges Timmerman

Jean-Paul Mulders

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234