Vrijdag 13/12/2019

Je zou niet mogen doodgaan aan muziek

De groep is lang een draaideur geweest waarlangs muzikanten kwamen en weer vertrokken. Dat was een lastige periode, maar sinds een paar jaar zijn we een hecht gezelschapMocht de familie die ik nu heb ooit in gevaar komen, schuif ik de groep meteen aan de kant. De muziek gaat niet lopen, hè?

Dave Grohl Van Nirvanaoverlevende tot Foo Fighterslegende

Dave Grohl is op zijn 38ste al een stuk geschiedenis. Als drummer van Nirvana speelde hij in een van de grootste en meest invloedrijke groepen aller tijden, en na de dood van Kurt Cobain deed hij iets wat niemand hem ooit had voorgedaan. Hij werd de frontman van Foo Fighters, een groep die inmiddels haast even populair is geworden. Bovendien staat Grohl in het milieu bekend als een van de aardigste mensen in de rock, een reputatie die blijkt te kloppen. 'Ik durf mezelf pas nu recht in de ogen te kijken.'

DOOR BART STEENHAUT

Het is juli in Amsterdam en het wemelt van de toeristen aan de wallen. Gisteren hebben de Foo Fighters een van de meest opgemerkte optredens van Live Earth achter hun naam geschreven, maar vandaag zijn Dave Grohl en gitarist Chris Shiflett in Amsterdam om tekst en uitleg te geven bij Echo's, Silence, Patience & Grace, een plaat waarop de groep haar geluid nog verbreed heeft, en regelmatig uitstapjes richting folk en zelfs blues maakt.

Grohl is het soort superster dat het vertikt zich zo te gedragen. Je kunt met hem, wat later op de avond ook gebeurt, naar een bar gaan om een biertje te drinken, en tegen middernacht heeft hij met zowat iedereen gepraat. "Kennelijk leeft bij nogal wat mensen het idee dat we elk moment uit elkaar kunnen gaan, maar eigenlijk zijn er maar heel zelden spanningen in de groep. Het is waar dat ik Foo Fighters lang als iets tijdelijks heb beschouwd, maar daar ben ik overheen nu. We blijven bij elkaar zolang we het zelf willen. En ik heb alleszins de ambitie om hier nog even mee door te gaan."

Omdat muziek gewoon een fijne manier is om je brood te verdienen?

Grohl: "Geld is al lang geen bekommernis meer, maar in een rockgroep spelen blijft toch een heel aangename manier om de dagen te vullen. Voor ik in de muziek stapte, had ik een gewoon leven. En geloof me: als je in Virginia opgroeit, zijn je verwachtingen heel bescheiden. Als tiener lag mijn toekomst daar eigenlijk al van tevoren vast. Ik zou mijn school afmaken, een saai baantje vinden, trouwen en kinderen krijgen. Zoals iedereen in mijn omgeving. En dan breekt het groepje waarin je speelt plots wereldwijd door, en besef je dat je leven er ook zo uit kan zien. Een openbaring."

Het is opvallend hoezeer jullie de laatste jaren geprobeerd hebben om het stigma van gitaarrockgroep af te werpen. Is de definitie van wat een rockgroep inhoudt erg veranderd door ouder te worden?

Grohl: "Uiteraard. Ik heb de grootste bewondering voor bands als The Ramones en AC/DC, want die zijn erin geslaagd om een hele carrière uit te bouwen door altijd precies hetzelfde te blijven doen. Maar zelf voel ik toch heel erg de behoefte om te blijven evolueren, en op zoek te gaan naar nieuwe wegen. Toen we aan deze plaat begonnen, kon het alle kanten uit, en dat bleek ironisch genoeg een groot probleem: we wisten niet waar te beginnen (lacht). Natuurlijk hebben we nu andere prioriteiten dan vroeger. Ons leven is veranderd. Ik ben getrouwd en heb kinderen nu. Dat heeft een impact op het soort muziek dat we maken. Ik ben ook geen twintig meer, dus ik voel dat er stilaan fysieke beperkingen opspelen wanneer ik op een podium sta. Maar muzikaal is onze muziek veel rijker, veel emotioneler dan pakweg tien jaar geleden. Al vraag ik me wel eens af wat de kids van vijftien denken wanneer ze ons halverwege een optreden plots naar een akoestische gitaar zien grijpen."

Ben jij de vaderfiguur in de groep?

Grohl: "Goede vraag. Dat weet ik eigenlijk niet."

Shiflett: "Dave is zeker de leider van de band, maar een vaderfiguur... dat lijkt me er toch een beetje over."

Grohl: "Dat zou namelijk willen zeggen dat ik volwassen en intelligent ben, twee karaktertrekken waar je rockmuzikanten nooit zomaar van mag betichten (lacht). Iedereen heeft zijn plaats in de band. Eigenlijk zijn we tandwielen: als er eentje sputtert, stuikt heel de machine in elkaar.

"Dat is ook de reden waarom we het inmiddels al zo lang met elkaar uithouden. De groep is lang een draaideur geweest waarlangs muzikanten kwamen en weer vertrokken. Dat was een lastige periode, maar niet lastig genoeg om de handdoek in de ring te gooien. En sinds een paar jaar zijn we een hecht gezelschap. Vergelijk het met een stier berijden: de eerste veertig seconden zal dat beest stampen en trekken om je van z'n rug te gooien. Maar als je het lang genoeg volhoudt, kalmeert hij vanzelf wel."

Je moeder is een lerares Engels, je vader schrijft speeches voor Republikeinse politici. Is de liefde voor taal aangeboren, denk je?

Grohl: "Zelf heb ik mijn school niet afgemaakt, dus als je dan zo'n achtergrond hebt, blijft taal een heel gevoelig punt. Ik kan wel communiceren, maar tegelijk is er altijd de angst dat mijn ma de teksten die ik schrijf onder ogen krijgt en alle taalfouten met rode balpen zal omcirkelen. Ik ben Bob Dylan niet, hè? Ik zal niet gauw de Pulitzer in de wacht slepen omdat ik met mijn songteksten de evolutie van het Engels een nieuwe wending heb gegeven."

Je bent een tijdje in therapie geweest, waar je eigenlijk verplicht werd om jezelf bloot te geven. Heeft dat je ook geholpen om als songschrijver wat opener te worden?

Grohl: "Het is vaak veel gemakkelijker om over heel persoonlijke gevoelens te zingen als je voor twintigduizend volslagen vreemden staat, dan iets heel intiems te vertellen tegen iemand die heel dicht bij je staat. De thema's waar ik over schrijf, zou ik alleszins niet meteen aansnijden tijdens een gesprek met mijn beste vrienden. Als ik oog in oog met iemand zit die ik heel goed ken, laat ik niet gauw het achterste van mijn tong zien."

Maar de vraag was: heeft de therapie een invloed gehad op je creativiteit?

Grohl: "Ik geloof niet dat mijn therapeut ervoor gezorgd heeft dat ik een betere songschrijver ben geworden. Daarvoor moet je bij Metallica zijn (lacht). Wat wel kan, is dat die ervaring me helpt wanneer ik voor dat wit blad papier zit. Trouwens, het is ook niet zo dat ik voortdurend in behandeling ben. De voorbije tien jaar ben ik hooguit een paar keer langs geweest, en dat was altijd maar voor een handvol sessies. Maar wat je zegt kan kloppen, als je in het reine bent met jezelf, heeft dat ook een invloed op de manier waarop je met een massa communiceert."

Er staat een instrumentaal nummer op de plaat dat 'The Ballad of the Beaconsfield Miners' heet. Wie zijn dat?

Grohl: "Beaconsfield is een stadje in Australië waar anderhalf jaar geleden een diamantmijn is ingestort. Meer dan een kilometer onder de grond zaten een paar mijnwerkers gekneld, en toen de reddingsploegen er na een dag of vijf eindelijk in slaagden om een gat tot beneden te boren, werd hen gevraagd wat ze nodig hadden terwijl ze wachtten tot men hen weer naar boven zou krijgen. Er was één kerel die vroeg of hij een iPod kon krijgen met onze laatste cd op, en dat heeft me enorm geraakt. Kijk, muzikanten zijn van nature allemaal egoïstisch ingesteld, hebben hun eigen redenen om te doen waar ze mee bezig zijn. Dus als dan blijkt dat wat ik doe ook een verschil maakt in het leven van andere mensen, is dat iets om even bij stil te staan. Ik vind dat nog altijd heel moeilijk te bevatten."

Eerlijk gezegd verbaast het me een beetje dat je daar pas onlangs achter bent gekomen.

Grohl: "Ik weet natuurlijk wel wat mijn eigen favoriete bands voor me betekenen, maar het is heel bizar om vast te stellen dat ik me nu plots ook in de andere positie bevind. Ik vind het heel gezond dat ik geen Jezus Christuscomplex heb, hoor. Zeker in dit geval. Als iemand vastzit onder de grond, en in die hachelijke situatie mijn muziek als iets noodzakelijks beschouwt om te kunnen overleven, is dat iets om heel stil van te worden. Ik heb die kerel onmiddellijk een brief geschreven om hem uit te nodigen op ons concert, en om achteraf samen een paar biertjes te drinken. Uiteindelijk hebben die mannen nog bijna twee weken vastgezeten, en heeft hun gevoel voor humor hen overeind gehouden. Typisch iets voor Australiërs, denk ik."

Heb je hem uiteindelijk ontmoet achteraf?

Grohl: "Toen we in Sydney speelden, is hij komen kijken achteraf. En omdat ik van hem het mooiste cadeau had gekregen, het besef dat mijn muziek voor een heleboel mensen meer is dan gewoon entertainment, had ik speciaal een nummer voor hem geschreven. Alleen, achteraf zijn we samen zo dronken geworden dat ik beloofde om dat ook op onze volgende cd te zetten. En beloofd is beloofd. Dus voilà."

Onlangs verscheen een nieuwe versie van The Colour and the Shape, een cd die inmiddels al tien jaar oud is. Hoe zag je leven eruit toen jullie die plaat opnamen?

Grohl: "Ik was een hoopje ellende. Een emotioneel wrak. Ik zat midden in een echtscheiding, was uit mijn huis gezet, leefde uit een koffer en sliep bij een vriend op de grond in een slaapzak. De helft van de groep was net opgestapt, en ik had nog welgeteld drie weken om in mijn eentje de rest van de plaat af te werken. Ik weet nog dat ik op een gegeven moment in mijn dagboek alle problemen opsomde waar ik op dat moment mee te kampen had: een scheiding, geen plek om te wonen, geen geld, mijn drummer weg, de gitarist stapt op, de hond heeft gisteren op mijn slaapzak geplast.

"Ik vroeg me af hoe ik mijn leven zo had kunnen verknoeien, terwijl alles zo goed leek te gaan en ik een paar jaar voordien nog bij een van de meest succesvolle groepen aller tijden had gespeeld. Toen ben ik begonnen met me op één probleem tegelijk te concentreren. Terwijl ik tegelijk wel alles opkropte. Ik ging niet in therapie, en praatte met niemand over mijn tegenslagen. Integendeel, ik deed tegen iedereen alsof alles dik in orde was."

Heb je je toen afgevraagd of de muziek al die opofferingen wel waard was?

Grohl: "Ik geloof niet dat er per definitie een oorzakelijk verband is tussen die twee. Goed, het feit dat je als muzikant soms maandenlang van huis bent weegt op élke relatie, maar dat was niet de reden waarom mijn eerste huwelijk op een scheiding is uitgedraaid. Bovendien, Foo Fighters moet zowat de minst dramatische rockband zijn waar je als muzikant in terecht kunt komen. Eigenlijk is wat we doen heel simpel, hè? We maken muziek om het leven te vieren. Dus zou het niet mogen dat je eronder lijdt of, zoals in mijn vorige band, eraan kunt doodgaan."

En dat gevaar is nu voorgoed geweken?

Grohl: "Ja. We hebben net op tijd een evenwicht gevonden tussen de groep en ons privéleven. Ik wil vermijden dat Foo Fighters op mijn huwelijk weegt, en bovendien heb ik ruimte buiten de band nodig om de groep te laten functioneren. Als die balans uit evenwicht raakt, blokkeer ik. Kijk, niemand drukt ons een geweer tegen het hoofd en zegt dat we muziek móéten maken. Het is een vrije keuze, en de dag dat we dit niet meer willen doen, kappen we ermee. Mocht de familie die ik nu heb ooit in gevaar komen, schuif ik de groep meteen aan de kant. Daar hoef ik niet lang over na te denken, en ik hoop dat de anderen in de band dat ook doen. De muziek gaat niet lopen, hè?"

Als muziek per definitie een viering van het leven is, hoe komt het dan dat zowel Nirvana als de Foo Fighters in het verleden met drugsproblemen te kampen hebben gehad?

Grohl: "Het is heel gemakkelijk om in de val van de verleiding te trappen. Drugs zijn een heel handige manier om de routine van het toeren te doorbreken. Maar ik ben al van de drugs af sinds mijn twintigste. Kijk, er is niets belangrijker dan mijn familie en deze groep, en zodra ik mijn gezicht in een berg cocaïne laat vallen, zou ik ze alle twee op het spel zetten. Dus daar begin ik niet aan.

Shiflett: "Als je opgroeit in Amerika, zijn drugs en rock-'n-roll haast synoniemen van elkaar. Wat dat betreft, heeft mijn generatie meer schade aangericht dan die van de Stones. Toen ik vijftien was, nam ik al meer drugs dan Keith Richards op zijn dertigste. Wij allemaal, trouwens. Dat is gewoon de realiteit."

Nam je dan drugs omdat je dacht dat het zo hoorde?

Shiflett: "Absoluut. Vorige week heb ik dat nog aan mijn vrouw proberen uit te leggen, maar ze snapte het niet. Er is een deel van mij dat het cool vindt om te zien hoe Shane MacGowan zich elke dag een ongeluk zuipt, rookt als een Turk en zwaar aan de heroïne zit, maar zelf voel ik al lang niet meer de behoefte om me ook die levensstijl aan te meten. Ik dénk er niet aan."

Hoe groot was de shock toen George Bush 'Times Like These' in zijn verkiezingscampagne gebruikte?

Grohl: "Wat denk je (lacht)? Ik snap niet hoe zijn entourage ook maar één moment gedacht heeft dat ze het beleid van Bush in verband kon brengen met dat nummer. Want dat gaat over liefde, hoop, en een betere toekomst. Niet meteen thema's waar zijn beleid veel affiniteit mee vertoont. We hebben geprobeerd hem te verbieden onze muziek te gebruiken, maar kennelijk zijn er zoveel gaten in de wetgeving dat hij er toch mee weggeraakte. Dus toen zijn we als tegenreactie heel expliciet de Democratische kandidaat John Kerry gaan steunen, en hebben we zelfs een paar keer live op zijn meetings opgetreden. Daarmee was ons standpunt wel duidelijk, denk ik."

Wat beschouw je als je belangrijkste verwezenlijking, tot nog toe?

Grohl: "Dat de mensen ons vertrouwen. Als we een festival afsluiten, wéten ze dat het gaat gebeuren. Dan staan we op het podium alsof het de laatste show is die we ooit zullen spelen."

Heb je nooit het gevoel dat je in The Truman Show bent terechtgekomen, dat je morgen wakker wordt en zal blijken dat heel je bestaan door anderen in scène is gezet?

Grohl: "Voortdurend. Dat is trouwens een heel goede manier om tegen het succes aan te kijken. Als het morgen afgelopen is, zal ik de gelukkigste man ter wereld zijn. Er is niets in mijn leven wat ik anders had willen doen."

Frank Black heeft er zich naar eigen zeggen bij neergelegd dat alles wat hij doet altijd in de schaduw van de Pixies zal staan. Heb jij hetzelfde met Nirvana?

Grohl: "Soms. Eerst en vooral: ik ben heel trots dat ik bij Nirvana heb gezeten. We zijn er letterlijk in geslaagd de loop van de popmuziek te veranderen, hebben dingen bereikt die ik nooit voor mogelijk had gehouden. Op onze beste momenten waren we echt fantastisch, en ik herinner me een paar concerten, onder meer in de Paradiso, hier honderd meter verderop, die echt in mijn geheugen staan gegrift. Toen ik met Foo Fighters begon, was Kurt (Cobain, BS) nog niet zo lang dood, en de schaduw die Nirvana toen over de groep wierp, was groot en donker. Intussen is dat wel wat opgeklaard. Anderzijds: ik wil ook niet dat men vergeet dat ik bij Nirvana heb gespeeld. Die periode heeft me voor een groot deel gemaakt tot wie ik vandaag ben. Natuurlijk heeft Frank Black het moeilijk om de last van de Pixies af te werpen, maar hij blijft wel de peetvader van onze generatie, hè? Hij is een levende legende, al zou het hem vast bijzonder irriteren mocht ik dat in zijn gezicht zeggen. Alleen: je mag het verleden nooit je toekomst laten hypothekeren. Zodra je daaraan toegeeft, ben je een vogel voor de kat."

Echo's, Silence, Patience & Grace verschijnt op 25 september bij Sony BMG.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234