Donderdag 08/12/2022

Je veux de l'amour!

expo

onevenwichtige tentoonstelling 'liefde uit de hermitage' in amsterdam

Liefde is, net als geboorte en dood, al geruime tijd een inspiratiebron voor vele kunstenaars. Dat is een torenhoog cliché maar, zoals dat met clichés vaak het geval is, het klopt nog ook. In de Amsterdamse Nieuwe Kerk is nu een selectie te zien van 250 kunstwerken uit de Hermitage van Sint-Petersburg die allemaal met de liefde te maken hebben. Kunst van alle tijden en uit alle windrichtingen. Helaas worden bij de toeschouwer slechts nu en dan de zinnen geprikkeld.

Amsterdam

Van onze verslaggever

Eric Rinckhout

Liefde is van alle mensen en van alle tijden. Liefde laat niemand onberoerd. Liefde is de belangrijkste menselijke emotie. Kortom: met een tentoonstelling over de liefde zit je als organisator sowieso gebeiteld. Zeker als je kunstwerken, 250 in aantal, bovendien allemaal uit de Hermitage van Sint-Petersburg komen, een van 's werelds grootste en beroemdste musea. Toch wérkt de expositie in Amsterdam niet echt.

Om niet helemaal kopje-onder te gaan in het nagenoeg oeverloze thema koos Vincent Boele, hoofd tentoonstellingen van de Amsterdamse Nieuwe Kerk, ervoor om 'de liefde' enigszins in te perken tot 'de liefde tussen mensen'. Maar die liefde heeft nog zoveel gedaanten. Want wat is liefde? Er is verliefdheid en wellust, passie en dweperij, seks en erotiek. Wat doe je met trouw, overspel en betaalde liefde? Hoe ga je om met de platonische en de gelijkslachtige variant? En krijgen vader- en moederliefde ook hun plaats? Ja, de menselijke liefde komt in nagenoeg al haar verschijningsvormen aan bod in de Amsterdamse Nieuwe Kerk. Dat komt de overzichtelijkheid en de sfeer niet echt ten goede. De tentoonstelling schiet te veel richtingen tegelijkertijd uit, de thematische indeling in 'beelden', 'verhalen', 'rituelen' en 'symbolen' verhelpt dat niet zoveel.

Bovendien is er niet alleen westerse kunst te zien, maar ook stukken uit de oosterse, etnografische en archeologische collecties van de Hermitage: van een Griekse huwelijksdiadeem uit de derde eeuw, over een homo-erotische scène uit het achttiende-eeuwse Perzië en 19de-eeuwse Japanse naaktbeeldjes tot het schilderij Moeder en Kind van Maurice Denis uit 1895. Een Nederlandse recensent noemde de tentoonstelling "een vrolijke uitdragerij van de liefde". Enigszins oneerbiedig maar helaas niet geheel ten onrechte.

De expositie zegt nochtans hoog in. Na een symbolisch, postmodern liefdestuintje, een combinatie van kippengaas en groen neon, hangen de schilderijen Lucie en haar partner van Kees van Dongen (1911) en Lorenzo Lotto's Familieportret (1523) aan weerszijden van de toegang tot de tentoonstelling. Lotto's schilderij biedt een beeld van de wederzijdse huwelijkstrouw en verheerlijkt het gezin, dat in de zestiende eeuw als een nieuw ideaal werd uitgedragen. Daartegenover hangt het bevreemdende schilderij van Van Dongen. Of het nu om echtgenoten, geliefden of minnaars gaat, het is duidelijk dat er een nauwelijks te peilen eenzaamheid gaapt tussen de zwarte danseur en madame Lucie.

Vervolgens stap je in de teletijdmachine van de liefde. Volgen elkaar op: een indrukwekkende Romeinse grafzerk met twee jongelingen uit de eerste eeuw voor Christus, schilderijen die de onbezorgde liefde van kinderen tonen, een sensueel ivoren snijwerkje met Amor en Psyche uit Rubens' atelier en een onderkoelde Amor en Psyche van Orazio Gentileschi. De confrontatie tussen het beeldje Isis en Horus (Egypte, zevende eeuw voor Christus) en een Heilige Familie van Joos van Cleve (zestiende eeuw) is geslaagd alleen al omdat ze aantoont hoezeer de 'christelijke' moeder-zoogt-kind-thematiek haar wortels in de 'heidense' oudheid heeft.

Maar te midden van al dit uiteenlopende fraais worden de tekortkomingen van de tentoonstelling duidelijk. Ze is te koel en prikkelt de zinnen te weinig. De liefde trekt in haar vele vormen aan je oog voorbij, maar doet je nauwelijks wat. Natuurlijk zijn er de twee erotische beeldhouwwerken van Rodin, de krachtige pasteltekening Kus van de Sfinx van de Duitse symbolist Franz von Stuck en de twee verrassende, verleidelijke tekeningen van Giacomo Manzú.

Maar doordat veel wordt getoond achter het glas van grote vitrines gaat het directe contact met de meeste kunstwerken verloren. Nog belangrijker is de zeer wisselende kwaliteit van het gepresenteerde. Er is te veel middelmatige, soms zelfs ronduit lelijke kunst te zien. Wat clichéwerk vol holle retoriek en platte pathetiek van - ik noem er maar enkele - Gerard Hoet, Paulus Moreelse, Sebastien Bourdon en Jean Baptist Regnault hier hangt te doen, is mij een raadsel. Terwijl de Hermitage prachtige, 'persoonlijker' schilderijen in huis heeft van uitgesproken schilders der liefde zoals Rembrandt, Matisse en Picasso, om slechts die drie te noemen. Zij zijn trouwens de drie grote afwezigen in de Nieuwe Kerk. Onbegrijpelijk. Blijkbaar leent de Hermitage dat soort Grote Namen niet graag uit voor een 'thematische' tentoonstelling. Het moet een tentoonstellingsmaker aan het denken zetten.

Kers op de taart is gelukkig een kabinetje, keurig afgesloten met een rood gordijntje, waarin erotiek en betaalde liefde tentoon staan. Grappige Egyptische beeldjes van mannetjes die hun reusachtige lid in hun nek leggen, een verzameling 'krachtgevende' fallische hangers uit de collectie van tsaar Nicolaas I, Japanse erotische gravures uit de achttiende eeuw en ondeugende Chinese tafereeltjes uit de negentiende eeuw zorgen voor de broodnodige speelsheid en tinteling. Liefde uit de Hermitage mag dan het thema der liefde uitputtend willen verkennen, het is een al te brave en cerebrale tentoonstelling. Topwerken boordevol passie en erotiek, werken vol donkere romantiek, werken die de tomeloze drang naar liefde uitschreeuwen, zijn er helaas veel te weinig te zien.

Liefde uit de Hermitage in de Nieuwe Kerk, Dam, Amsterdam. Tot 18 april 2004. Elke dag 10-18 uur. Donderdags tot 22 uur. Op 1 januari gesloten. Toegang 10 euro. Inl. 0031-20/638.69.09 en www.nieuwekerk.nl.

Tussen Brussel, Antwerpen en Amsterdam rijdt om het uur een internationale trein. Inl. www.nmbs.be. De Nieuwe Kerk ligt op nauwelijks tien minuten te voet van het Amsterdamse Centraal Station.

Topwerken boordevol passie en erotiek zijn er in Amsterdam veel te weinig te zien

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234