Zondag 20/06/2021

‘Je moet van Freeks humor houden’

Hij ontving het pakket vorig jaar in de zomer: een bruine, dikke enveloppe met op de achterkant de naam van de bekende afzender. “Ik moest even grijnzen”, begint Matena (66). “Hij had het me al eens persoonlijk gevraagd, maar ik wist niet dat hij het zo serieus nam.” In de enveloppe zaten enkele dvd's van shows van cabaretier/theatermaker Freek de Jonge. Eentje daarvan was De komiek uit 1980, de eerste solovoorstelling waarmee hij Nederland rondtrok. Uniek in zijn eenvoud: de Jonge zwoer met die voorstelling het loss-nummer-cabaret af en vierde de geboorte van een zogenaamde rode-draad-voorstelling. De komiek tastte daarin de grenzen af van het genre, veranderde van toon door de invloed van zijn vader en zijn broertje, startte een tirade tegen de maatschappij en deed daarbij vooral zijn best zijn eigen gevoelens achterwege te laten.“Goh, ik wist natuurlijk wel wie Freek de Jonge was”, begint Matena. “In 1968 trad hij samen met Bram Vermeulen op in de cabaretgroep Neerlands Hoop in Bange Dagen. Dat was absoluut verpletterend, het vervaagde alles wat cabaret toen was in één ruk weg. Het was zo nieuw, zo anders, dat al wie nu als cabaretier op de planken staat, zonder meer schatplichtig is aan wat zij toen deden. In 1979 zijn ze uit mekaar gegaan. Freek ging solo, wat resulteerde in De komiek. Nu, zijn andere shows waren me bekend, maar De komiek was me ontgaan. Ik had in die periode andere dingen aan mijn hoofd: ik werkte toen voor Heavy Metal (een bekend Amerikaans sf-stripblad, GDW), woonde in Spanje en was daardoor iets minder op de hoogte van het reilen en zeilen in Nederland.”

Eerlijk, wat was uw eerste reactie op het aanbod van Freek de Jonge na het bekijken van die show?

“Wat een onzin, dacht ik. Hoe komt ie erbij!? Maar tezelfdertijd was ik gevleid door het voorstel, (grijnzend) want het was wel afkomstig van Freek de Jonge. We hebben die eerste weken wat heen en weer gedold. Eigenlijk wisten we beiden niet wat ermee aan te vangen. Ik had er nooit ook maar een seconde over nagedacht om een onemanshow te verstrippen. Een toneelstuk, kijk, dat kan dan weer wel. Dat kun je integraal in beeldtaal omzetten omdat het een begin, midden en einde heeft, alsook een verhaal en personages. Maar een onemanshow is een geheel ander medium: nauwelijks te verstrippen of te verfilmen. Misschien dat het net daarom wel leuk klonk (glimlacht).“Maar goed, ik heb dan opnieuw De komiek bekeken, zag hoe baanbrekend het was en moest hier en daar ook erg lachen. Nadien ben ik het dan even vergeten, tot Freek me er opnieuw aan herinnerde. 'Doe je het?'”

De Jonge staat vrijwel alleen op het podium. Uw strip bulkt van de personages. Waarom?

“De huifkar uit zijn show heb ik gebruikt, net als de acteur die zijn broertje speelt, maar voor de rest was de show nagenoeg leeg. Nu, wat me zo aansprak is de figuur Freek de Jonge, die zo bizar en surrealistisch is.“Ik heb eerst zijn manuscript opgevraagd, want zowel hij als ik wilde een integrale verstripping. Toen ik die platte tekst kreeg, realiseerde ik me eigenlijk pas hoe moeilijk zo'n show in mekaar steekt. De Jonge heeft interactie met zijn publiek. Hij vraagt bijvoorbeeld aan iemand uit het publiek hoe hij heet. Het antwoord ligt vast. De reactie ligt ook vast, maar toch is er nog ruimte voor interpretatie. Je ziet dat ook in het manuscript, waar handgeschreven opmerkingen bij vermeld worden die in de loop van de voorstelling ontstaan. Dat soort dingen leverde voor mij een hoop praktische problemen op.“Ik heb snel begrepen dat ik niet anders kon dan zo'n chaos onder te brengen in een surrealistisch geheel. Freeks teksten horen thuis in een Alice in Wonderland-achtige omgeving. De echte kenners zien ook wel dat ik beïnvloed ben door Victoriaanse illustratoren, zoals John Tenniel, die ook Alice in Wonderland heeft geïllustreerd. Het bleek bijna logisch om die richting te kiezen, zeker toen ik besloot al die vreemde randfiguren erbij te creëren. Ontzettend leuk om te tekenen overigens, want ik kon daar mijn zin mee doen. Het was lang geleden dat ik me nog eens zo kon uitleven. Dat gaf me een vrijheid die ik bij de rest van mijn andere strips niet had. Ik vind het leuk dat er nauwelijks interactie is tussen Freek en de personages rondom hem. Ik zie het een beetje als gebeurtenissen in een droom: er gebeuren allemaal vreemde dingen, maar niemand die het raar vindt. En alleen de personages zelf weten wie ze zijn.”

U gaf al eerder aan dat het een moeilijke klus was.

“Naast een van de leukste, was De komiek een van de moeilijkste dingen die ik ooit gedaan heb. Maar ik ben er wel trots op: het vergde veel vindingrijkheid, want op zich zit er kop noch staart aan deze show, deze strip.“Luister, ik zeg dit niet om geforceerd nieuw te doen, maar ik denk dat dit een precedent is. Ik denk niet dat een show of iets soortgelijks al ooit is omgezet in een strip. Dit project was echt zoeken, kijken en vinden. Klinkt behoorlijk stoer, maar ik heb nooit zo geconcentreerd moeten werken. De show van Freek bevat enkel tekst. Verder is er geen sprake van een begin, een midden, een einde. Er zijn zelfs geen hoofdkarakters waar je mee weg kunt. Deze strip kwam slechts pagina per pagina tot leven.”

Ik hoor de criticasters al mompelen: u hebt het gedaan omdat u de eerste wilde zijn die zo’n genre verstripte.

“Dat is mogelijk, maar dat zal me worst wezen. Je doet wat je moet doen, vind ik. Ik heb dit ook niet voor een speciaal publiek gedaan, zelfs niet voor de Freek de Jongefans. Ach, het moest kennelijk gewoon gedaan worden.”

Het blijft een moeilijke strip. Ik begrijp niet alles, en kon niet met alles lachen. Ik ben bang dat ik niet zo'n de Jongefan ben.

“Dat kan, en dat is zeker ook niet erg. Ongetwijfeld is het een moeilijke strip. Hij is zeker niet zo toegankelijk als een gewone strip. Je moet van Freeks humor houden. Die humor bepaalt of je naar zijn shows gaat kijken of niet. Ik hou daar uiteraard van, anders was ik er nooit aan begonnen. Het is zijn bizarre surrealistische aanpak waar ik me in kan vinden. Dat is ook de reden waarom ik zo van Kamagurka hou.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234