Dinsdag 13/04/2021

'Je kunt pas gelukkig zijn als je je ideale zelfbeeld aan diggelen slaat'

Wouter Deprez (40)- cabaretier, luis in de pels van Joke Schauvliege en vader van Joshua (7) en Otis (4) - besliste pas op zijn dertigste dat hij niet langer als een heilige door het leven wilde gaan. 'Het choqueerde me dat ik blijkbaar iemand anders was dan ik al die jaren had gepretendeerd te zijn.'

Het huis van Wouter Deprez ligt er rommelig bij. T-shirts weigeren zich terug te trekken in hun kleerkast, ontbijtkommen duwen halflege bekers melk net niet van de keukentafel. "Mijn vriendin is op reis", zegt hij. "Dan gedraag ik me binnen de kortste keren weer als een vrijgezel. Een man heeft maar een paar dagen nodig om te degenereren." (lacht)

Er was een milde vorm van stalking nodig om een afspraak te maken. Tegen mijn geloof in, bestookte ik hem wekenlang met mails en sms-berichten. Wanneer hij me een dag voor ons gesprek zijn tien waarheden doorstuurt, schrijft hij: "Mijn excuses voor de vertraging. Je hebt een lastige klant aan mij, hè. Ben wat opgeslorpt door heel dat bosding met Essers, sorry."

Zijn gelegenheidsactivisme heeft hem in een roes gebracht, zegt hij. Een mengeling van oververmoeidheid en hyperkinesie. Ik vraag hem of hij tijdens zijn excursie in de politieke slangenkuil nooit heeft overwogen om de boel de boel te laten, om zich weer voltijds aan de humor te wijden. "Nee. De voorbije weken zijn uitputtend geweest, maar ook boeiend. Ik ontdek hoe politiek werkt, hoe de bedrijfswereld in elkaar zit, hoe ons natuurbeleid vorm krijgt en hoe de media te werk gaan. Dat is leerrijk."

Al blijft de kern van zijn engagement onversneden verontwaardiging. "Ik wil een minister van Leefmilieu die vécht voor haar bevoegdheid. Joke Schauvliege (CD&V) beschikt over een pot geld waarmee ze voor de natuur iets goeds kan doen. En toch gebruikt ze die centen niet. Dat kan er bij mij niet in."

We zetten Schauvliege gesprekstechnisch even achter slot en grendel en warmen onze geesten op voor zijn tien waarheden. Ik informeer of hij in de statistische helft van zijn leven het gevoel heeft dat hij al wat wijzer is geworden. "Mezelf leren kennen, voelde aanvankelijk aan alsof ik een zware deur moest openen. 'Pff, lastig. Moet ik hier wel aan beginnen?' Die fase ben ik nu voorbij. Er staan al een paar deuren op een kier. Ze helemaal openduwen, is veel gemakkelijker. Dat is het voordeel van veertig zijn."

Melancholisch treuren om het verstrijken van de jaren: het is aan hem niet besteed. "Ouder worden is een natuurlijk gegeven. Je tegen je leeftijd verzetten is even zinloos als voor de zee gaan staan en roepen: 'Stop nu toch eens met dat dwaze spel van eb en vloed.' Aanvaard je rimpels. Rebelleer er niet tegen. Je krijgt je zin toch niet."

Je Mag Je Gevoelens Erkennen.

"Ik kom uit een West-Vlaamse boerenstreek. Daar leerde ik mijn emoties te verbijten. Altijd maar doorgaan, je verdriet bedekken, je pijndrempel verleggen. Dat heb ik dertig jaar volgehouden. Zodra er een emotie in me opborrelde, vroeg ik me af hoe ik die zo snel mogelijk weer naar beneden kon duwen. Kwaadheid gaf ik geen kans. Ik begroef mijn gevoelens onder een korstje van flinkdoenerij en bleef altijd vriendelijk en beleefd. Precies wat van mij verwacht werd.

"Maar zolang je je emoties opzijschuift, ken je je eigen basismateriaal niet. Je kunt pas gelukkig zijn wanneer je het ideaalbeeld waaraan je meent te moeten beantwoorden aan diggelen slaat. Wanneer je erkent wat je voelt, en je kwetsbaar durft op te stellen.

"In het begin was dat moeilijk. Het choqueerde me dat ik blijkbaar iemand anders was dan ik al die jaren had gepretendeerd te zijn. Bovendien dacht ik: 'Als ik ga zeggen wat ik echt voel, gaan mensen mij laten vallen.' Maar gaandeweg merkte ik dat het wegkrabben van mijn laag vernis net heel bevrijdend werkte. Dat ik op die manier veel waardevoller relaties kon uitbouwen."

Toch heeft hij weinig met levensbeschouwelijke adviezen als 'wees jezelf', en 'wees waarachtig'. "Als je het zo formuleert, verplicht je jezelf om een toonbeeld van authenticiteit te zijn. Dan wordt dát het nieuwe ideaalbeeld waaraan je probeert te voldoen. Als je werkelijk weet wat je voelt en denkt, heb je dat soort theorieën niet nodig. Dan is je authenticiteit geen imago, maar een evidentie. En een evidentie hoef je niet te benoemen.

"Een vriend van me leerde me een geweldige zin: 'Het is niet nodig.' Die zin gebruik ik steeds vaker. Ik ben nogal impulsief en opvliegend. Ik kom heel gemakkelijk in actie. Zeker wanneer ik me bedreigd voel of vind dat ik de perceptie over mezelf moet corrigeren. Het is heerlijk om op zo'n moment te kunnen denken: 'Het is niet nodig.' En dan te merken dat mijn nervositeit twee minuten later al voorbij is. Zo schud ik heel wat mentale ballast van me af."

Emoties Zijn Geen Absolute Waarheden.

"Je gevoelens erkennen, is prima. Maar het loopt fout als je ze verheft tot absolute waarheden. Wanneer je denkt: 'Mijn gevoelens zijn altijd waar en dus ga ik er volledig naar handelen.' Beter is: erkennen wat je voelt en je afvragen: 'Wat ga ik hiermee doen? Moet ik mijn gedrag afstemmen op mijn gevoel, ja of nee?' En heel vaak luidt het antwoord: nee.

"Op het moment dat gevoelens zich manifesteren, lijken ze totaal. Ze overspoelen je volledig; je wilt er intuïtief naar handelen. Je lief zegt bijvoorbeeld dat ze iets mist in de relatie en je eerste reflex is: haar vastpakken. Je wilt haar in je armen sluiten opdat ze niet zou weglopen. Maar zo versmacht je haar. En luister je niet naar wat ze je probeert te vertellen. Je kunt op zo'n moment beter iets anders doen dan je gevoel te volgen.

"Jos Geysels, de ex-politicus, zei ooit: 'Reflex is nog geen reflectie.' Dat vat het mooi samen. Een gevoel is vaak een dierlijke reflex. Je voelt je angstig en je valt aan of je loopt weg. Maar het is moediger om je angst in de ogen te kijken en na te denken over wat je eraan kunt doen."

Zijn woorden herinneren me aan een opiniestuk van de Nederlandse schrijver Ilja Leonard Pfeijffer. "Het belang van emoties", schrijft Pfeijffer, "wordt schromelijk overschat. Tegenwoordig moeten we emoties serieus nemen, ook wanneer ze aantoonbaar onjuist, ongegrond of onzinnig zijn."

"Ik ben het met hem eens", zegt Deprez. "Je emoties tonen, heet moedig te zijn. Terwijl het vaak een vorm van aanstellerij is.

"Maar het is ook niet goed om de wereld uitsluitend rationeel en cijfermatig te benaderen. Zeker niet in de politiek. Politieke besluitvorming is in ons land een heel technische aangelegenheid. Er zijn veel regels, procedures en administratieve voorschriften waarmee je rekening moet houden. En toch mag je in die jungle van wetsartikels niet vergeten wat je drijft. Er moet een verband zijn tussen de oplossing die je als politicus op tafel legt en de emotie die je ertoe aanzette om die oplossing te zoeken. Anders ben je geen politicus meer, maar een producent van nietszeggende decreten en verordeningen."

Een Mens Mag Niet Te Braaf Zijn. (En Wie Van Nature Stout Is, Mag Niet Te Stout Zijn.)

"Onlangs stond in de schoolagenda van mijn oudste zoon een berispende nota van zijn juf. Hij deed daar niet overdreven dramatisch over en dat vond ik geweldig. Toen ik in het zesde studiejaar voor de eerste keer straf kreeg - een groepsstraf voor iets waar ik niet eens aan had meegedaan - begon ik te huilen. (lacht) Mijn zoon is dus weerbaarder dan ik op zijn leeftijd was. En daar ben ik blij om. Hij is al braaf genoeg. Het is niet erg als hij zich eens niet voorbeeldig gedraagt.

"Ik ben grootgebracht met het idee dat braafheid een kwaliteit is. Dat het een teken is dat je een goed mens bent. Ik ben heel lang een brave jongen geweest. Tot ik erachter kwam dat ik een toneelstuk aan het spelen was. Ik hield een façade op om niet ontmaskerd te worden. Om 'een goeike' gevonden te worden. Nu durf ik ook andere facetten van mijn karakter te tonen.

"Als ik in een winkel uit mijn sloffen moet gaan schieten - bijvoorbeeld omdat ik er iets gekocht heb dat al na twee dagen kapot was - neem ik soms mijn zonen mee. Dan toon ik hen een stoutere variant van mezelf. Ze moeten weten dat je je grenzen mag stellen. Dat het soms oké is om je kwaad te maken."

Ik vraag of hij ook tijdens het schrijven van Facebook-brieven naar ministers bekommerd is om het juiste evenwicht tussen braaf en stout. "Absoluut. Ik schrijf meestal drie versies van zo'n brief. Pas als ik denk: 'Alles wat hier staat, is waar', druk ik op 'post'. De toon mag gerust scherp zijn. Zolang het maar om de inhoud gaat en niet om de persoon. Ik richt me tot Joke Schauvliege als minister. Niet als mens van vlees en bloed. Ik spot nooit met iemands uiterlijk of karakter. Of toch iets minder dan vroeger." (lacht)

Je Moet Fouten Willen Maken.

"Ik zie nogal wat integere mensen die zich terugtrekken uit de wereld. Ze zeggen: 'Het leven is te ingewikkeld. Ik probeer een goed mens te zijn, maar wat ik ook doe, het haalt niks uit.' Waarop ze misnoegd aan de kant gaan staan en fulltime teleurgesteld zijn.

"Vaak gaat het om mensen die hard hun best doen om een juist leven te leiden. Ze willen geen enkele fout maken. Maar dat gaat niet en dat hoeft ook niet. Het is goed om na te gaan of die mooie schoenen in de winkel niet in lagelonenlanden geproduceerd zijn. Het is goed dat je probeert om de wereld te verlossen van kinderarbeid. Maar op een gegeven moment heb je genoeg gedaan. En mag je dat paar schoenen ook kopen zonder je daar existentiële vragen bij te stellen.

"Als je basisinstelling in het leven is: ik ga zo weinig mogelijk fouten maken, dan heb je een probleem. Want je gáát fouten maken. Als je vertrekpunt is: ik ga in mijn leven zowel goeie als slechte dingen doen, dan ben je goed bezig. Dan is een fout maken niet zo'n groot probleem.

"Sommige mensen ondernemen niks omdat ze bang zijn dat het fout zou kunnen lopen. Wel, ze hebben gelijk: het zou inderdaad fout kunnen lopen. Maar dat hoort er bij. Je doet jezelf een groot cadeau als je initiatief neemt en verkeerde keuzes durft te maken. Alleen zo leer je dingen bij. Wat gebeurt er als je op je bek gaat? Je likt je wonden, je komt sterker en slimmer overeind en je gaat weer verder. Meer is het niet.

"Veertigers zeggen vaak: 'Ik heb in mijn leven al veel tijd verspild.' En dan denken ze diep na over al die gemiste kansen en zijn ze weer twee jaar verder. Ze willen het maximum uit hun leven halen, maar als ze niet opletten, moeten ze op het einde van de rit vaststellen: 'Damn. Ik ben eigenlijk gewoon vergeten te leven.' Stop dus met nadenken over de fouten die je zou kúnnen maken en maak ze gewoon. Je zult er een rijker leven voor in de plaats krijgen."

De Wereld Is Veel Chaotischer Dan We Denken.

"In het Westen geloven we dat de wereld gestructureerd is. Denk maar aan het butterflyeffect. Volgens die theorie kan een vlinder die in Kortrijk met zijn vleugels wappert enkele weken later een tornado veroorzaken in Texas. Zo kijken wij ook naar onszelf: wij denken dat onze daden een logische en onvermijdelijke impact hebben op het grotere geheel. Dat is de geseculariseerde versie van de visie dat God de wereld perfect inzichtelijk geschapen heeft.

"Maar op die manier krijgt alles wat we doen een extreem groot belang. Zelfs van het kopen van een gsm maken we iets sacraals. We geven er een betekenis aan die die daad in geen honderd jaar verdient. Dat getuigt van zelfoverschatting en een foute kijk op hoe de wereld in elkaar zit. Het klopt niet dat alles elkaar beïnvloedt. De wereld is veel chaotischer dan we denken. Gebeurtenissen zijn vaak louter het gevolg van toeval."

Wellicht, zeg ik, hechten we ook zoveel belang aan onze daden omdat we ons voortdurend zorgen maken over hoe anderen ons beoordelen. Terwijl de waarheid is dat andere mensen ons veel minder interessant vinden dan we denken. "Tuurlijk. Want zij zijn ook met zichzelf bezig, hè. Als mijn vrienden even zelfbetrokken zijn als ik, is het onmogelijk dat ze mij continu zitten te beloeren. Dan zijn zij zich aan het afvragen wat ik over hén denk." (lacht)

Eén Karaktertrek Bewijst Niet Wie Je Bent. Het Is Gewoon Eén Karaktertrek.

"Mijn oudste zoon kan soms heel opvliegend zijn. Hij heeft dat van mij. En ik heb het van mijn vader, die het op zijn beurt van mijn grootvader heeft.

"Op een keer was mijn zoon na een woede-uitbarsting aan het huilen. 'Als ik kwaad ben, ben ik zo slecht', snikte hij. Ik dacht: oei, dat is geen fijn gevoel. En dus probeerde ik hem te vertellen dat hij zichzelf niet mag gelijkstellen aan zijn kwaadheid. 'Jij bent een zon', zei ik. 'Als je kwaad bent, komt er een wolk voor je hangen. Maar ook dan ben jij nog altijd die zon. Die blijft namelijk heel de tijd achter de wolk zitten. En als de wolk voorbijwaait, komt de zon weer tevoorschijn.'

Hij knikte, schijnbaar getroost, dus ik dacht: hij begrijpt het. Maar plots zei hij: 'Papa, wat zeg jij nu toch allemaal? Over die zon en die wolk? Ik snap er niks van!' En hij was vertrokken voor een nieuwe colère. (lacht) Maar heel even begreep hij wel degelijk wat ik bedoelde. En dat was mooi.

"Een minder fijne karaktertrek is nog geen reden om jezelf te haten. Artiesten bijvoorbeeld zijn behaagziek. Ik ook. Sommigen doen daar heel dramatisch over. 'Oh nee! Ik ben behaagziek! Ik dacht dat ik een vrijgevochten artiest was! Maar ik ben volledig afhankelijk van wat er van mij gevonden wordt!' Aan dat soort gedachten heb je dus niks. (lacht) Behaagzucht is niet zo erg. Het hoort bij de stiel; je moet er gewoon op de juiste manier mee omgaan."

Hij vertelt het verhaal van Balagangadhara Rao, een Indiase professor van wie hij ooit les kreeg. "Balagangadhara is zowel opvliegend als intelligent. Een combinatie die ervoor zorgt dat hij nu en dan nogal vernietigend uit de hoek komt. Op een dag legde hij ons uit dat zijn opvliegendheid in het Westen heel anders bekeken wordt dan in het Oosten. Hier ben je als mens een coherent geheel waarin karaktereigenschappen niet van elkaar gescheiden kunnen worden. Eén karaktertrek zegt iets over je hele persoon, over de fundamenten waarop je gebouwd bent.

"Dat was voor Balagangadhara een probleem. Want als zijn opvliegendheid representatief is voor wie hij is, is hij eigenlijk een slecht mens. En dat was voor hem een zwaar vonnis om te dragen.

"In India zouden ze hem gewoon een bijnaam geven, vertelde hij: Balu, de opvliegende. Dat zou zoveel betekenen als: "Balu is opvliegend, maar voor de rest is hij geen slecht mens. Dat temperament van hem stelt niet zo veel voor, het is maar een tekortkoming.' Zijn bijnaam zou mensen van zijn karakterieel mankementje op de hoogte brengen zodat ze er rekening mee kunnen houden.

"Zo'n instelling lijkt me sociaal gezien veel handiger. Als je Balagangadhara kan zien als een mens met zowel goeie als slechte eigenschappen, heb je na een conflict met hem nog marge voor een gesprek. En is de kans groot dat je samen verder kunt.

"Onze religieus-culturele opvoeding heeft ons met een negatief zelfbeeld opgezadeld. Sinds we zijn weggejaagd uit het aards paradijs, zijn we zondig en verdorven. Alleen als we bij God genoeg punten scoren, kunnen we misschien nog gered worden. God is ondertussen wel in de coulissen verdwenen, maar die manier van denken zit er nog altijd diep ingebakken. En toch is het niet hoe ik graag naar mensen kijk. In mijn wereld zijn mensen goed. Hun blik wordt gewoon af en toe vertroebeld."

Het Leven Is Niet Pijnloos.

"Het leven is voor ons maar aangenaam als we zo weinig mogelijk lijden. Maar aangezien we hoe dan ook regelmatig pijn en zorgen hebben, zijn we bijna altijd teleurgesteld. We zouden beter de feiten erkennen: in het leven is er zowel liefde en contentement als pijn en lijden. Dat is het basispakket, daar moeten we het mee doen.

"Je leven lang proberen om pijn te vermijden, heeft geen zin. Zo zet je ook je vermogen om liefde, passie en enthousiasme te voelen op een spaarstand. Je kunt beter nagaan hoe je met je pijn kunt omgaan."

Pijn is onvermijdelijk, lijden is optioneel? "Precies, ja. Je kunt zelf bepalen hoe hard je lijdt onder pijn. Hoe vaak cultiveren we onze pijn niet? 'Kijk eens hoe onrechtvaardig het leven mij behandelt!' Eigenlijk doen we dan net hetzelfde als kinderen die de schaafwond op hun knie overdrijven om een Mickey Mouse-pleister te krijgen. (lacht) Het is soms verontrustend hoe we de minste pijn als een groot lijden en een immens onrecht ervaren. Dat is niet nodig."

Gelukkig Willen Zijn, Is Geen Schande.

"Mensen die gestudeerd hebben, doen graag schamper over geluk. Ze bestempelen het als iets onbereikbaars en maken het belachelijk. Maar iedereen probeert gelukkig te zijn, hoe hard we het ook verbergen. Waarom zouden we ons dan laatdunkend over geluk uitlaten? Dat is alsof je aan een rit in de Ronde van Frankrijk gaat beginnen en al aan de startlijn je remmen dichtknijpt.

"Ik begrijp dat mensen zich verzetten tegen sentimentele voorstellingen van geluk. Een zonsondergang, een regenboog, een eenhoorn. Maar je kunt je intelligentie ook gebruiken om je af te vragen wat geluk dan wél zou kunnen zijn. En het vervolgens in de praktijk proberen te brengen. Dat is veel interessanter dan geluk te ridiculiseren."

Je Moet Zelf Denken En Voelen. Niet Nabootsen Wat Van Je Verwacht Wordt.

"In mijn branche heersen nogal strikte opvattingen over hoe een komiek zich moet gedragen. Welke onderwerpen hij moet behandelen, hoe zijn decor er moet uitzien, hoe hij moet praten... De eerste helft van mijn carrière heb ik alleen maar geprobeerd om die verwachtingen in te lossen. Maar dat is niet zo interessant.

"Volgens sommigen hoor je de donkere krochten van je ziel te verkennen. Je moet op zoek gaan naar 'wat er écht speelt'. Daar ben ik dus ook een tijd mee bezig geweest. Ik zocht de vuile, slechte mens in mezelf op en stond op het podium met een air van: 'Kijk eens hoe ik de vuile, slechte mens in mezelf durf te tonen! Ben ik niet ongelooflijk dapper? (lacht)

"De laatste tijd doe ik dat niet meer. Ik probeer af te pellen. Niets te vertellen wat ik niet snap of voel. Mijn voorstellingen mogen nu heel eenvoudig zijn. Ik ben niet langer bang dat ik klef bevonden zal worden."

Klagen Mag, Als Het Maar Goed Geformuleerd Is.

"Wij hebben in ons gezin een deal: er mag gezaagd worden, maar je moet er wel voor zorgen dat het een beetje plezant is voor de toehoorders. (lacht) Ik vind het heerlijk als mensen op een grappige manier kankeren. Eén van de beste performers die ik ooit gezien heb, is een maat van mij die eens een hele avond geklaagd heeft over zijn vrouw en zijn kinderen. Meestal is hij heel gematigd. Maar die avond gooide hij alle remmen los. Om je te bescheuren. Ik dacht: zet die man nú op een podium en je hebt een wereldvoorstelling." (lacht)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234