Dinsdag 30/11/2021

Onderzoek van De MorgenIslamitische Staat

‘Je kunt je niet voorstellen hoe het was bij IS. Alles, echt alles, draaide om geweld’: ontvoerde jezidijongens over hun tijd in het kalifaat

Kinderen op straat in een officieus kamp voor jezidi's, in Khanke, Iraaks Koerdistan. Beeld Brenda Stoter
Kinderen op straat in een officieus kamp voor jezidi's, in Khanke, Iraaks Koerdistan.Beeld Brenda Stoter

IS nam niet alleen jezidi-meisjes en vrouwen gevangen (DM 18/9), maar ook jongens. Zij werden omgevormd tot strijders. En ook daar deden Belgische jihadisten aan mee. Zeven jaar na de start van de genocide vragen jezidi’s in Iraaks Koerdistan zich af wanneer er berechting volgt.

Na zijn bevrijding uit de handen van IS werd Majdal (18) maandenlang door nachtmerries geplaagd. Hij droomde over de lijken op straat, de gevechten aan het front, en over Bassem, een jezidische vriend die voor zijn neus werd doodgeschoten. Hij werd zwetend wakker, denkend dat hij nog altijd in het trainingskamp was. “Je kunt je niet voorstellen hoe het was bij IS. Alles, echt alles, draaide om geweld”, zegt Majdal, die drie jaar lang bij IS gevangen zat.

Eerst woonde hij in een ontheemdenkamp even verderop van zijn huis. De tent is inmiddels verruild voor een stenen gebouw in het dorp. Naast hem zit een zus die net uit IS-gebied bevrijd is, tegenover hem zit een zus die vanuit Duitsland naar het noorden van Irak is overgevlogen.

Sinds de genocide wonen zijn zussen, broers en moeder in Duitsland in het kader van een speciaal asieltraject. Majdal kon niet mee – hij werd pas twee jaar later bevrijd. De Duitse regering is bovendien huiverig om jongens zoals Majdal, een voormalige kindsoldaat,in het kader van gezinshereniging op te nemen.

Majdal was elf toen hij van zijn moeder werd gescheiden en door IS naar een trainingskamp werd vervoerd. Daar indoctrineerde de terreurgroep hem en andere jezidi-jongens van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat met gewelddadige religieuze lectuur, gaf hem wapentraining en dwong hem na het trainingstraject om te strijden. “Weigeren kon niet”, zegt hij. “Dan werden we geslagen met elektriciteitskabels of stopten IS-leden drugs in ons eten zodat we alsnog deden wat ze zeiden.”

Vier jaar geleden wist Majdal te ontsnappen door een vriendschap met de zoon van een Libanese IS-leider te veinzen. Ze werden samen in een wapendepot gestationeerd. Hierdoor mocht hij vaker naar buiten, en kon hij een telefoon bemachtigen. Het waren niet de enige buitenlanders met wie hij in aanraking kwam. “IS-leden kwamen uit de hele wereld. Rusland, Duitsland, Kazachstan, noem maar op. En veel van de strijders waren vaak in de trainingskampen te vinden. Om hun kinderen af te zetten, om zelf te trainen of om er te werken.”

En daar zaten ook Belgen bij, zegt Majdal. “Heel veel. Nederlanders waren ook er ook, maar niet in zulke grote aantallen als de Belgen. Het waren vaak strijders, geen hooggeplaatste leiders. Ze kwamen daar voordat ze gingen vechten of werkten zelf in het trainingskamp. Als instructeur, bijvoorbeeld.”

Veel contact had hij niet met Belgen en Nederlanders. De meeste strijders spraken amper Arabisch en werden dus niet ingezet om een groep jezidi-jongens te trainen. Hun kinderen kenden de taal ook niet.

Hoe wist hij dan toch dat ze daar vandaan kwamen?

“Door namen zoals ‘Abu Ahmed al-Belgiki’. En doordat ze er anders uitzagen. Sommigen hadden niet eens een lange, volle baard, zoals de mannen uit Pakistan en Kazachstan wel hadden.”

We laten wat foto’s zien, noemen wat bekende kunya’s – islamitische bijnamen – op. Majdal kijkt ernaar en denkt het zoontje van een Nederlandse IS-strijder te herkennen. Ook Dawoud, een jongen die net als Majdal door IS werd gekidnapt, herinnert zich de jongen op de schoolfoto die in Nederland is gemaakt.

“Ik denk dat ik hem weleens heb gezien”, zeggen ze beiden, onafhankelijk van elkaar. “Maar pin me er niet op vast. Die kinderen van Europeanen lijken allemaal op elkaar.”

IS-kinderkampen

Het eerste wat IS deed na de aanval op Sinjar, een gebied in het noorden van Irak, was de jezidi’s op leeftijd en sekse van elkaar scheiden. Zo’n 6.500 vrouwen en kinderen werden gekidnapt en op slavenmarkten verkocht, hun vaders, broers en mannen werden vermoord. Voor honderden jezidi-jongens tussen de acht en veertien jaar wachtte echter een ander lot: zij werden door IS naar speciale trainingskampen voor kinderen gebracht. Hier werden ze gebrainwasht en opgeleid tot kindsoldaat.

Sommigen wisten te ontsnappen of werden bevrijd, maar velen zijn nog altijd vermist. Waarschijnlijk zijn ze omgekomen tijdens de strijd, of werden ze door IS gedwongen om een zelfmoordaanslag te plegen. Majdal gokt dat zo’n 90 procent van zijn zogeheten ‘frontlinie-unit’ is omgekomen.

In een klein tentenkamp in een dorp nabij de stad Duhok woont Dawoud, een jezidische jongen die twee jaar geleden werd bevrijd. In een door zijn vader zelfgemaakt huisje deelt hij een soortgelijk verhaal als Majdal, alleen werd hij niet klaargestoomd tot strijder of zelfmoordterrorist, maar werd hij bij een IS-familie in huis geplaatst. Zij stuurden hem dagelijks naar een school voor jonge jongens, waar ze lessen over de koran en de ideologie van IS kregen. Voor IS was indoctrinatie een van de manieren om de jezidische identiteit uit te wissen.

“Het gaat redelijk goed met Dawoud, maar ik denk dat hij voorlopig niet de oude wordt. IS was erg goed in het beïnvloeden van jonge jongens. Het heeft tijd nodig”, zegt zijn vader.

Majdal was elf toen hij van zijn moeder werd gescheiden en door IS naar een trainingskamp werd vervoerd. Daar indoctrineerde de terreurgroep hem en andere jezidi-jongens van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat met gewelddadige religieuze lectuur, gaf hem wapentraining en dwong hem na het trainingstraject om te strijden. 'Weigeren kon niet.' Beeld Brenda Stoter
Majdal was elf toen hij van zijn moeder werd gescheiden en door IS naar een trainingskamp werd vervoerd. Daar indoctrineerde de terreurgroep hem en andere jezidi-jongens van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat met gewelddadige religieuze lectuur, gaf hem wapentraining en dwong hem na het trainingstraject om te strijden. 'Weigeren kon niet.'Beeld Brenda Stoter

Dat IS-strijders en hun vrouwen hun zoontjes vaak naar speciale IS-scholen of kinderkampen stuurde, is bekend. Wat minder bekend is, is dat ze daar ook gekidnapte jezidi-jongens werden klaargestoomd voor de strijd. Soms zelfs door buitenlandse strijders.

Op de koranschool kwam Dawoud met IS-strijders uit alle delen van de wereld in aanraking. “Het waren zo veel verschillende landen, te veel om op te noemen. Ook uit Nederland en België inderdaad, maar daar hadden we amper contact mee. Ik wist dat ze daar vandaan kwamen omdat ik hun namen hoorde. Buitenlandse namen, met kunya’s waarin hun land werd vermeld.”

Hij probeert de namen en gezichten te herinneren. Tevergeefs. “Ik wou dat het nog wist, het zou goed zijn om ze in het kader van berechting te herkennen. Maar IS-strijders hebben hun identiteitskaarten verbrand toen ze aankwamen, waardoor het nog moeilijker werd om hun echte namen te achterhalen. En inmiddels is het alweer jaren geleden.”

Dawoud, nu zeventien jaar, was tien toen IS hem kidnapte. Majdal was een jaar ouder toen IS zijn leven verwoestte. “Had je mij dit net na mijn bevrijding gevraagd dan had ik de details over de Belgen en Nederlanders nog wel geweten”, zegt hij.

Gekocht door een Amerikaan

Na al die jaren zijn er wereldwijd nog maar een handjevol IS-strijders en hun vrouwen voor misdaden jegens de jezidi’s veroordeeld. Ook in Irak worden lokale en buitenlandse IS-leden slechts veroordeeld voor lidmaatschap van een terroristische organisatie, en niet voor genocide, slavernij en verkrachting.

In België heeft het parlement de genocide op de jezidi’s eind juni erkend, de Nederlandse Tweede Kamer volgde een week later. De Belgische resolutie dringt expliciet aan bij de regering om ondersteuning te verlenen aan het identificeren en vervolgen van de eventuele Belgische daders.

Veel jezidi’s die in aanraking kwamen met IS-leden uit Europa geven aan dat ze bereid zijn te getuigen in de rechtbank, maar ze worden zelden door rechercheurs gehoord. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de rechtszaak tegen Samantha Elhassani, een Amerikaanse IS-vrouw. Die had op een slavenmarkt drie jezidi’s gekocht: een jongen en twee meisjes. Naar eigen zeggen om ze te behoeden voor erger. Maar ze kon niet voorkomen dat de meisjes door haar man Moussa werden verkracht. Een van hen was de nu 22-jarige Soad.

“Samantha probeerde de verkrachtingen tegen te houden. Ze schreeuwde, huilde en bonkte op de muren. Maar Moussa vond dat hij recht had op zijn sabbiya - Arabisch voor slavin. Hij stormde dan woedend de kamer uit en sloeg Samantha bont en blauw.”

Ze voegt toe dat de IS-vrouw haar als lid van het gezin behandelde, niet als huisslaaf. “Ze hield vol dat Moussa haar erin had geluisd. Ze vertelde mij dat ze dacht dat ze naar Turkije op vakantie gingen, en dat ze niet van plan was naar Syrië te gaan, maar dat haar man haar dwong. Ik geloofde haar.”

De Amerikaanse rechtbank dacht daar anders over en veroordeelde Samantha Elhassani eind 2020 tot zes jaar cel. Voor aansluiting bij een terreurorganisatie, niet voor slavernij, hoewel die feiten gekend waren. Soad hoorde het via-via. Net zoals ze via-via hoorde dat ze nog een belletje van een Amerikaanse advocaat zou krijgen. Maar niemand heeft haar ooit benaderd of opgezocht. Met de Amerikaanse familie van Elhassani heeft ze ook geen contact.

Soad werd op een slavenmarkt gekocht door een Amerikaanse IS-vrouw. Beeld Brenda Stoter
Soad werd op een slavenmarkt gekocht door een Amerikaanse IS-vrouw.Beeld Brenda Stoter

Geen gerechtigheid

Ze woont in een krakkemikkig huis van beton, tentzeilen en hout in een klein kamp dat het ‘vrouwenkamp’ wordt genoemd in Iraaks Koerdistan, omdat er zo veel slachtoffers van IS wonen. Voor 200 dollar per maand werkt ze als schoonmaakster bij bedrijven.

Soad weet niet zo goed wat ze van de gang van zaken moet vinden. “Ik verwachtte sowieso geen hulp vanuit het buitenland”, zegt ze. “En ik denk nog steeds hetzelfde over Samantha. We zijn toen het kalifaat ten onder ging met z’n allen – Samantha, haar kinderen, de twee andere jezidi’s en ik – gevlucht en naar het Al-Hol-kamp gegaan. Dankzij haar kon ik ontsnappen.”

Jezidische organisaties zoals de Free Yezidi Foundation zijn teleurgesteld dat de Amerikaanse Elhassani nooit voor mensenhandel veroordeeld is. Slavernij is slavernij, stellen zij, ongeacht de bedoelingen. Maar al wordt een westerse vrouw hiervoor veroordeeld, dan nog kan de straf laag uitpakken.

In Duitsland werd IS-vrouw Omaima A. een paar weken geleden opnieuw veroordeeld omdat er nieuw bewijs was opgedoken dat ze twee jezidi-vrouwen gebruikte om haar huis schoon te maken, wetende dat ze tot slaaf waren gemaakt. Hiervoor kreeg ze zes maanden extra celstraf bovenop de drie en een half jaar die een jaar eerder had gekregen.

Jezidi’s willen graag erkenning voor hun leed. Ze zien toe hoe steeds meer westerse regeringen hun jihadisten ophalen uit de gevangenkampen in Syrië, terwijl zij zelf al jaren in een ontheemdenkamp wonen. Velen zijn bereid om tegen ze te getuigen in de rechtbank, want met de jaren groeit ook de vrees dat IS-leden ermee weg zullen komen.

“Ze kwamen naar ons land, vermoorden onze vaders en broers en verkrachtten onze vrouwen”, zegt Majdal. “Ze moeten zwaar gestraft worden.’’

Dit onderzoek kwam tot stand dankzij de gewaardeerde steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek.

Dinsdag in de reeks ‘IS-Belgen en de jezidi’s’: Zeven jaar na de start van de genocide nemen jezidi-vrouwen het voortouw

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234