Zondag 25/10/2020

‘Je hebt nu eenmaal machismo nodig om er te staan’

Cineaste Sophie Schoukens (Marieke Marieke) zegt zich zelfs ‘onbegrepen’ te voelen door mannen. ‘Een kijker verweet me dat mijn film geen verhaal heeft. Kan ik het helpen dat hij niet aanvoelt wat er speelt tussen een moeder en haar dochter?’

Schoukens staat misschien alleen met haar kritiek, maar haar bedenkingen zijn daarom niet minder relevant. “Ja, ik heb een vrouwenfilm gemaakt. Maar ik had nooit verwacht dat ik in Vlaanderen tegen zo’n muur van onbegrip aan zou lopen. Overal is mijn film afgekraakt. Op zich moet dat kunnen, ik sta open voor kritiek. Maar waarom zijn de recensies in het buitenland dan zoveel beter? Ik kan alleen maar besluiten dat het onderwerp, een jong meisje dat op oudere mannen jaagt, nog een groot taboe is in Vlaanderen.”

En dat is de schuld van de recensenten, vindt Schoukens. In Vlaanderen werd haar film uitsluitend door mannen besproken. In Wallonië was het recensentenpubliek gemengd en de reacties ook. “Het is toch opvallend dat alleen Heidi Lenaerts van Klara, Ruth Joos van Radio 1 en vrt-journaliste Ann De Bie positief waren?”, vraagt Schoukens zich af. “Ann zei ze me zelfs vlakaf dat ze de kritiek erover vond.”

Grappig

“Veel vrouwen reageren emotioneel op mijn film”, gaat Schoukens verder. “De strijd van een jong meisje dat een vrouw wil worden en een moeder die zich daartegen afzet, daar kunnen ze zich wel iets bij voorstellen. Bij mannen ligt dat blijkbaar een stuk moeilijker.”

Voor actrice Ariane van Vliet, jarenlang bij Het Toneelhuis maar onlangs ingelijfd bij De Kakkewieten, maakt dat man-vrouwgedoe allemaal niet zoveel uit. “Ik heb geen zin om me daar druk over te maken, dat hebben we nu echt wel gehad. Er zijn nu eenmaal vrouwen in de culturele sector, and we’re here to stay. We kunnen zelfs grappig zijn! Al dat gezeik daarover is ook zo vrouwelijk, toch?”

Al moet Van Vliet wel toegeven dat ze op de repetities van Apocalyps Wauw, waarmee De Kakkewieten deze week in première gaan, stevig moet roepen om gehoord te worden. De Kakkewieten zijn vooral mannen, maar ook loudmouths Tine Reymer en Tine Embrechts maken deel uit van het los-vaste toneelgezelschap. “Je hebt nu eenmaal vrouwen die hun bek durven opentrekken op scène. Anderen rekenen dan weer op een subtiele man om hun mening te verkondigen.”

Zelf weet Van Vliet niet tot welke categorie vrouwen ze behoort. “Ik denk tot de twee. Het hangt ervan af of ik mijn regels heb of niet. (lacht) Maar nu ik erover denk... Er lopen toch wel wat machomannen rond in de theaterwereld. Dat is geen kritiek, ik hou daar zelfs van. Je hebt nu eenmaal dat machismo nodig om er te staan. Sowieso zit je in het theater met veel ego’s en bij mannen vertaalt zich dat in profileringsgedrag. Slecht vind ik dat niet: als vrouw kan ik soms wel wat van die energie gebruiken!”

Sophie Schoukens blijft achter met de vaststelling dat wat vandaag cultureel correct wordt gevonden voor het grootste deel door mannen wordt bepaald. “Zij kauwen onze culturele smaak voor en dat stoort mij. Nog zoiets: op grote filmfestivals vind je nauwelijks vrouwen terug in de jury. In Cannes had je dit jaar wel een jurerende vrouw, maar de selectiecommissie, die bepaalt welke films mogen meespelen voor de prijzen, was een uitsluitend mannelijke aangelegenheid.”

Organisch

Dat mannen graag hun zegje doen over het artistieke beleid van een cultuurhuis blijkt ook uit de niet-limitatieve opsomming die De Morgen maakte. Van de vijftien opgelijste instellingen worden er slechts vier door een vrouw geleid. Het werk van een directeur heet hard en intensief te zijn. Voortdurend dient er geknokt te worden om de nodige middelen bijeen te krijgen, om dan nog te zwijgen van de contacten met het buitenland en het veeleisende personeels- en productiemanagement.

“Van mannen die hard werken en die ’s avonds en in het weekend weinig thuis zijn, wordt gezegd dat ze ervoor gaan”, zegt Barbara Wyckmans, directeur van jongerentheater HETPALEIS. “Vrouwen die hetzelfde doen, zijn geen harde werkers, maar worden integendeel verweten carrière te maken ten koste van hun gezin.”

Dat Wyckmans er al die jaren in is geslaagd aan de top te blijven, schrijft ze toe aan de organische manier waarop ze in het theater is gerold. “Als langdurig werkloze ben ik in het CC Hasselt gedropt. Toen in Tongeren De Velinx werd opgestart, heb ik op vraag van Patrick Dewael aan de examens voor artistiek leider meegedaan. Altijd was er iets nieuws op mijn weg en ging ik daarin mee. Het stopte nooit.”

Al twijfelt Wyckmans of het dat achteraf allemaal waard is geweest. “Ik heb twee kinderen die ondertussen de dertig zijn gepasseerd maar die als kind veel tijd in theaters hebben doorgebracht. De ene wil er nu niets meer mee te maken hebben en mijn dochter herinnert me nog vaak aan de carnavalsstoeten die ik nooit heb gezien. Een kind dat in elke straat haar moeder verwacht die haar zelfgemaakte kostuum keurt, blijft zelfs na al die jaren een pijnlijke zaak.”

1. Wim Opbrouck artistiek leider NTGent

2. Jan Goossens artistiek leider KVS

3. Michel Draguet directeur Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België

4. Guy Gypens artistiek directeur Kaaitheater

5. Barbara Wyckmans directeur HETPALEIS

6. Michael De Cock directeur ’t Arsenaal

7. Philippe Van Cauteren artistiek directeur S.M.A.K.

8. Guy Cassiers artistiek leider Het Toneelhuis

9. Paul Dujardin artistiek directeur Bozar

10.Anne Teresa De Keersmaeker directeur P.A.R.T.S.

11. Peter de Caluwe directeur De Munt

12. Guido Gryseels directeur Koninklijk Museum voor Midden-Afrika

13. Kathryn Bennetts artistiek directeur Koninklijk Ballet van Vlaanderen

14. Dirk De Clippeleer directeur Ancienne Belgique

15. Kaat Debo directeur Modemuseum

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234