Zondag 25/10/2020

'Je hebt niks te kiezen in het leven'

In de auto was Jacky Ickx wat hij als mens niet wilde zijn: een groot ego, zelfzuchtig, hard. Zo werd hij de meest succesvolle Belgische autorijder uit de geschiedenis. In hart en hoofd is hij echter een zachte man. 'Niemand moet dank zeggen omdat ik iets gaf', zegt Ickx. 'Ik moet dank zeggen omdat ik mocht geven.' Rik Van Puymbroeck

De grootsheid van Jacky Ickx in twee details. Eén: er was geen énkele aanleiding om nu een boek over hem uit te brengen. Op 1 januari werd hij 67. Toch ligt Jacky Ickx, het boek, in de Gotische Zaal van het Brusselse stadhuis. Vooraan zitten Herman Van Rompuy en Eddy Merckx, zijn beste vriend.

Tweede detail: Stephan Vanfleteren heeft nog eens een kleurenfoto gemaakt. Die staat op de cover van het boek, het is de verschroeide helm van Jacky Ickx die hij overhield aan een crash tijdens de GP formule 1 van Spanje op het circuit van Jarama in 1970. In het boek toont een archieffoto de vuurzee rond zijn Ferrari 312B. Ickx overleefde, zijn verbrande helm bleef voor hem symbool staan voor het risico. "En tegelijk voor het leven", zegt Ickx. "Het dunne lijntje tussen dood en overleven zit in die helm." De enige andere gekleurde Vanfleteren is de gele trui die Eddy Merckx in 1969 meebracht uit de Tour.

Laat die twee details nu samenkomen: gisteren presenteerde Uitgeverij Kannibaal, naar analogie met Merckxissimo, naast een prachtig boek ook een collector's editie van Jacky Ickx. Met de X van Ickxissimo dus. In totaal goed voor 1.111 exemplaren, verspreid over vier talen (150 in het Nederlands), in een box met tien kleine flesjes.

In die flesjes zitten relikwieën van Jacky Ickx. Een stukje motorkapvan Ickx' Porsche 935, een stukje originele kerbstone uit Monaco, zand van de Ténéréwoestijn. Maar het strafste is een flesje met schors van een boom in La Roche.Op pagina 20 en 21 een foto van het moment in 1963 waarop Jacky Ickx een BMW 700 tegen die boom plantte. "En ik zweer je dat de schors van díé boom komt", glimlacht Vanfleteren, die het boek met auteur Pierre Van Vliet maakte en die van een wereldwijde zoektocht 6.000 foto's meebracht, om er 150 bijzondere over te houden. Kostprijs van die 1.111 unieke boeken: 935 euro.

De fotograaf glimlacht er zelf om. Maar geeft één anekdote die typeert hoe perfectionistisch Jacky Ickx zelf was. "De kaft van die speciale boeken is gemaakt van rubber, zoals een band. Aanvankelijk was dat met het profiel van een sneeuwband. Geen mens die dat verschil trouwens ziet. Maar hij wel. En het moest het profiel van een regenband zijn." Jacky Ickx, the rain master. In het boek staat: "Het lijkt alsof Ickx op water wandelt."

Geluk

Stijlvol in pak wandelt hij met zijn nog stijlvollere echtgenote Khadja Nin (u kent haar van de hit 'Wale Watu') de Gotische Zaal binnen. Hij groet vriendelijk, gaat zitten. Een vraag is niet nodig om hem te doen vertellen. Over hoe deze zaal prachtige herinneringen oproept. "De Nationale Trofee voor Sportverdienste werd hier uitgereikt", zegt hij. Op die erelijst staat zijn naam achter het jaar 1968. "Net als Eddy (Merckx, RVP) heb ik hier les joies du balcon gekend. Dat dit boek uitgerekend hier gepresenteerd wordt, dat raakt me. Nog wel door een uitgeverij die naar Eddy genoemd is. Weet je, Eddy Merckx, dat was un champion planétaire, zoals Pelé en Cassius Clay en Carl Lewis. Toen hij me enkele jaren terug zijn boek toonde, dat door deze zelfde jonge mensen gemaakt werd, was ik ongelooflijk onder de indruk. Toen die mensen me vroegen voor een soortgelijk boek, twijfelde ik niet."

Het vorige boek over Jacky Ickx dateert van 21 jaar geleden, het kan dus geen kwaad zijn erelijst nog eens samen te vatten. Aan de top: acht keer winnaar van een grote prijs formule 1, twee keer vicewereldkampioen, zes keer winnaar van de 24 uur van Le Mans, één keer met Claude Brasseur eerste in Parijs-Dakar. "Onverwacht", zegt hij over zijn leven. "Mijn roeping lag buiten. Ik wilde tuinman of boswachter worden. Op school keek ik meer uit het raam dan naar het bord. Ik legde daar een parcours van een strijder af. (lacht) Mijn ouders ook, trouwens. Maar toch beloonden ze me. Bijvoorbeeld met een Zündapp, een motor. Daar reed ik mijn eerste koersen mee."

Heel vroeg in het boek staat een foto van de kleine Jacky Ickx met de grote Argentijnse autocoureur Juan Manuel Fangio. "Dat wat zo'n dag waarop ik aan mijn vader vroeg: 'Haal me hier weg, ik verveel me, ik haat al dat lawaai.' Toch wel straf dat ik later geworden ben wie ik nu ben. De les die ik daaruit leer, is dat je zelf niks te kiezen hebt in het leven. Je wordt heel erg bepaald door de mensen die je pad kruisen."

Hij kan dat zeggen, aan het einde van het boek eert hij zes mensen die hij zeer dankbaar is. Daarbij Albert Moorkens ("de man die mij mijn eerste auto bezorgde, ik koerste ermee nog voor ik tijdens mijn legerdienst in Leopoldsburg een rijbewijs haalde, en ik crashte met die wagen"), de Brit Ken Tyrrell, Thierry Sabine ook. "Als autorijder krijg je alle licht op jou. Jij bent de man van de glorie. Maar vergeet toch niet dat 90 procent van die glorie bepaald wordt voor de start van een wedstrijd. En dus te danken is aan anonieme mecaniciens en ingenieurs. Bovendien is het niet enkel een kwestie van talent. Het is ook een kwestie van geluk."

Risico's

Een opmerkelijke brief van zijn vader, Jacques Ickx, opent het boek. Jacky stond daarop. Die brief schreef de journalist in 1958 voor L'Année Automobile. Kernzin: "Je leven op het spel zetten, is immers iets waar men vrij voor kiest. Het is zelfs nog veel meer dan een vrije keuze: het is een recht."

"Ik vind het nog altijd een meesterwerk, en je kunt die brief in alle mogelijke situaties toepassen. Twee weken terug vroeg een Franse legeraalmoezenier me of hij hem mocht gebruiken voor zijn jongens die in Afghanistan moeten vechten. Durven, daar gaat het inderdaad om. Ook al was hij natuurlijk een bezorgde vader. Net als mijn moeder. De maandag na een race lag ze altijd ziek in bed, zozeer had de koers haar 'opgegeten'. Want je wist wel dat je vertrok, maar je wist nooit zeker of je levend zou terugkeren. Mijn moeder zei altijd: 'Wees voorzichtig en rijd niet te snel.'"

Een onmogelijke vraag. Op Jacky Ickx' naam staat nog altijd het ronderecord van Francorchamps, gereden tijdens een training. Ickx vloog rond met een snelheid van 263,415 kilometer per uur. Gemiddeld. "Bochten nemen tegen 300 per uur zonder vangrails in de buurt, dat deden we." Natuurlijk was dat riskant. In het boek is sprake van de 'bloedige zomer' van 1970, toen Bruce McLaren, Piers Courage en WK-leider Jochen Rindt stierven. Jo Schlesser was eerder al gegaan, Stefan Bellof overleed na een crash waarbij Ickx, overigens niet in de fout, betrokken was. Later verloor hij zijn copiloot Christian Tarin. "Veel weekends eindigden in rouw", knikt Ickx. "Dat heeft heel veel littekens nagelaten. Maar als je jong bent, heb je de kracht om dat te doorstaan. Angst is onbekend. Daarom houd ik zo van de jeugd, vanwege die wil om bergen te verzetten."

Toch trok hij er lessen uit. En hij handelde ernaar. Bij de 24 uur van Le Mans in 1969 was hij de enige die niet naar zijn auto liep. Hij stapte traag over de baan, nam tijd om zijn gordel vast te maken, startte als laatste en won uiteindelijk. "Dat heeft een kentering gebracht in de manier waarop mensen over veiligheid nadachten", zegt hij. Een jaar later werd die loopstart afgeschaft. En in 1983, als koersdirecteur van Monaco, legde hij voor het eerst een race stil. Du jamais vu. "Maar noodzakelijk", zegt hij. "De risico's waren te groot."

Solidariteit

Zijn eigen geblakerde helm, die altijd in de kelder van zijn tweede vrouw Maroussia Janssen bewaard werd, is daar getuige van. En zo maakt hij zelf een bruggetje naar Paul Janssen, ooit dus zijn schoonvader, de grote man van Janssen Pharmaceutica. "Een genie was hij. Soms wilde hij me uitleggen hoe zo'n medicijn werkte. 'Heel simpel', zei hij, maar ik begreep er niks van. Maar ook hij was iemand die alle aandacht gaf aan zijn medewerkers. Paul Janssens was een ploeg."

En Janssens dochter zijn tweede vrouw dus. Met Cathérine Blaton, zijn eerste vrouw, had Jacky Ickx twee dochters. Vanina is de bekendste, ooit raceten ze samen in Afrika. Met zijn tweede vrouw heeft hij drie zonen. En hier aan zijn zijde zit Khadja Nin. "Soms is het leven zoals een race, je hebt een paar essais nodig", glimlacht hij.

Dat klinkt oneerbiediger dan bedoeld. Want vraag je hem alluderend op een uitspraak uit het verleden ("Het verschil tussen een jongen en een man zit in de prijs van zijn speelgoed") welk speelgoed hij nu koestert, dan zegt hij heel eenvoudig: "Ik heb er geen meer. Het enige wat voor mij telt, is samen met die prachtige vrouw die ik heb doen wat we vinden dat we moeten doen. En daar zit Afrika voor veel tussen. Thierry Sabine (de overleden bedenker van Parijs-Dakar, RVP) heeft me dat doen ontdekken. Vandaag spreekt iedereen over mijn verleden in de formule 1, over Le Mans, over prototypes. Maar voor mij was de ontdekking van Afrika het mooiste. Khadja komt uit Burundi, uit een klein stadje dat Gitega heet. Daar is tien jaar gevochten, voor haar blijft dat een blessure. Maar daar, en net zo goed elders in de woestijn in Afrika, zie je de echte waarden. En dan mag je mijnheer X, Y of Z zijn, daar ben je petit, petit, petit. Alles wat ik aan dit boek zou verdienen, gaat rechtstreeks naar SOS Kinderdorpen. Dát is wat telt. En dat is ook wat Afrika mij en ons land moet leren. Vraag het aan alle grote sportmannen en -vrouwen van dit land: er is niks mooier dan op een podium staan en de Belgische vlag omhoog zien gaan. En wanneer beginnen ze te wenen? Als de Brabançonne begint te spelen. Het doet mij verschrikkelijk veel pijn dat in het noorden en zuiden van dit land, dat verwend is, mensen zo tegen elkaar worden opgezet. In Afrika overleeft de mens maar dankzij de solidariteit. Waarom moet die solidariteit hier afgebouwd worden?"

De beelden bij dit stuk komen allemaal uit het nieuwe boek Jacky Ickx, Uitgeverij Kannibaal, 240 p., 45 euro. Alle info over de luxe-editie: www.jackyickxbook.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234