Zondag 05/04/2020

Column

Je hebt niet geleefd als je de Grand Canyon niet gezien hebt

Beeld UNKNOWN

Christophe Vekeman is schrijver.

Mijn vrouw was al met al niet zo heel sterk onder de indruk van de Grand Canyon. En ze had er, ondanks alle jubelkreten van vrienden en anderen die de legendarische kloof al eens hadden bezocht, op voorhand niet eens erg veel van verwacht. In die zin deed ze mij - overigens voor het eerst in ons leven - plotseling denken, daar in het noorden van Arizona, inmiddels enkele weken geleden alweer, aan niemand minder dan Hugo Claus, die ooit in een interview te kennen gaf dat terwijl zijn medetoeristen zich over elkaar heen struikelend van ongeduld en enthousiasme haastten om betreffend natuurwonder eindelijk met eigen ogen te kunnen aanschouwen, hij op de bus een detective bleef zitten lezen en zelfs geen luie blik uit het raam wierp.

Uit bovenstaande waargebeurde parabel kunnen twee lessen worden getrokken. De eerste is dat ik niet van de straat en meer bepaald compleet verliteratuurd ben. De tweede, echter, is een weinig belangwekkender en heeft met genoemde verwachtingen te maken.

Wat andere mensen heel vaak lijkt te overkomen, als ik tenminste geloven mag wat ze beweren, is dat "hun hoge verwachtingen niet ingelost zijn", of dat huns inziens "aan de hoge verwachtingen helaas niet is beantwoord". Meestal gaat het dan niet over natuurfenomenen als de Grand Canyon, maar betreft het een door mensen vervaardigd product, doorgaans een kunstwerk zoals de langverwachte nieuwe bundel van een gelauwerd poëet, het jongste boekwerk van een min of meer recente Libris-krijger of Uilen-vanger, een rolprent van een Belg die bijna beroemd - het scheelt amper een haar - in dat overigens vermaledijde Hollywood is, de kersverse plaat van een vaderlandse band die dermate big in Belgium is dat ze het in Japan kunnen horen donderen, of de expositie van een prille beeldenschepper die bezig is met op zo oorverdovend luide wijze aan de weg te timmeren dat zijn aldus teweeggebrachte herrie weleens abusievelijk geïnterpreteerd is als engelenzangen voor fijne luiden.

Over al deze soorten mensen en de door hen tot stand gebrachte werken lees en hoor ik dus onophoudelijk of toch zeer regelmatig dat ze de verwachtingen niet hebben kunnen waarmaken. Welke verwachtingen? Wel, de verwachtingen, ironisch genoeg, die voorheen zijn gecreëerd door dezelfde critici die zich inmiddels zo deksels teleurgesteld tonen...

Laten we eens een klein beetje kort door de bocht gaan, dat kan voor de verandering geen kwaad. Daarom: wie de Vlaamse cultuurmedia een weinig volgt, kan niet anders dan concluderen dat iedere binnen de landsgrenzen geboren knutselaar met een penseel achter zijn oor gestoken een potentiële Michelangelo is, en dat in iedere theaterknaap die zich avond na avond, gehuld in groezelige slip, onder het orgastisch slaken van allerlei ijzingwekkends met een rotsmak uit zijn rolstoel op de barre planken laat vallen, heel diep vanbinnen een gloednieuwe, Vlaamse Shakespeare schuilgaat.

Ik heb het al vaker gezegd, maar als je het mij vraagt, mag het hier gerust nog eens worden herhaald, ik ben nu toch aan het woord, ik scheur nu toch door die bocht, en voorts ben ik van mening dat ik een punt heb: het nationalisme waarvan half Vlaanderen in politiek opzicht nu al decennialang in de ban is, vindt zijn rechtstreekse pendant in - en gaat bijgevolg hand in hand met - het culturele chauvinisme dat de ándere helft van de Vlaamse bevolking in zijn ijzeren greep houdt. Een chauvinisme dat een compleet doorgeslagen reactie is op het befaamde minderwaardigheidsgevoel waarvan sommigen godbetert ook heden nog altijd zeggen te menen dat wij er hoogdringend van af moeten, en dat velen écht doet geloven dat Vlaanderen, of 'België', zoals Vlaanderen in deze context zo vaak wordt genoemd, écht aan de lopende band kunst, dans, muziek, literatuur en noem maar op voortbrengt, of in elk geval zou moeten voortbrengen, die van tijdloos wereldniveau is.

Een chauvinisme, wil ik zeggen, dat behalve weinig verkwikkelijk en zelfs arrogant, bovenal frustrerend en uiterst misleidend is. Een chauvinisme dat inderdaad verwachtingen met zich meebrengt, te hoog voor onze arme kunstenaars, muzikanten, schrijvers et cetera om eraan te beantwoorden...

Christophe Vekeman.Beeld Kaat Pype

Vele zonden en gebrekkigheden zijn mij eigen, maar van dat soort van chauvinisme heb ik zelf als cultuurliefhebber gelukkig niet al te veel last, en met mijn verwachtingen sta ik bijgevolg op redelijk gezonde voet. Ik heb meer bepaald geleerd uit het verleden, en ben van plan - het is mijn voornemen, niet enkel met betrekking tot het nieuwe culturele najaar, maar tot mijn hele verdere toekomst - de lessen die ik heb getrokken van nu af aan nog meer ter harte te nemen.

Waarmee ik bedoel dat ik nog veel kieskeuriger wil zijn in mijn cultuurconsumptie dan reeds het geval was. Ik wens zo veel mogelijk te vermijden dat ik in mijn door anderen gewekte hoge verwachtingen bedrogen word. Er zijn geen tentoonstellingen die ik 'moet' zien, er zijn geen cd's die ik 'moet' horen, ik ben mij er integendeel van bewust dat het beter is om af en toe een meesterwerk te missen dan gaandeweg onder het juk te geraken van een wantrouwen tegenover nu eens op onredelijke wijze opgehemelde, dan weer ongenadig neergesabelde kunst, Belgisch of niet, die sowieso al te vaak tegenvalt.

Niet dat ik op dieet ga, laat staan dat ik een culturele vorm van anorexia wil nastreven, maar ik zeg neen tegen de overdaad, neen tegen cultuur als tijdverdrijf of verplichting, neen tegen de verspilling en bezoedeling van mijn geestdrift en liefde voor kunst, waarop ik zuinig wil zijn en zuinig zal blijven. Noch andermans zogenaamd hoge, noch mijn eigen lage of halfslachtige verwachtingen zullen mij nog de weg wijzen richting museum of concertzaal, naar de platenboer of de boekhandelaar.

Ziedaar dus hoe ik aan de start verschijn van dit nieuwe culturele najaar: met gepaste gretigheid, jawel, met frisse zin en een zekere honger, maar eveneens ontspannen, de handjes losweg in de broekzakken, kalm in de rondte kijkend zonder mij bekeken te voelen. Ik voel geen spoor van druk, ik ben zo zelfverzekerd als in dezen maar mogelijk is. Ik zal vergissingen begaan, natuurlijk, maar vergissingen horen erbij. Zolang ik ze maar niet te dikwijls door anderen in mijn plaats laat maken, zal ik er vrede mee hebben en is alles in orde.

En de Grand Canyon? Je hebt niet geleefd als je die niet gezien hebt, vind ik.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234