Woensdag 11/12/2019

Thailand

"Je hebt humor nodig om in een land als Thailand te kunnen leven"

Een hele dag konden de Thais de begrafenisprocessie van hun koning op televisie volgen. Maar toen de crematie om 22 uur begon, werd de uitzending onderbroken. Beeld AFP

De rigide toepassing van de wet op de majesteitsschennis door de militaire junta heeft het Thaise volk de mond gesnoerd. Historicus Sulak Sivaraksa wordt aangeklaagd omdat hij een verhaal uit 1593 in twijfel trekt.

Thailand was de hele dag rechtstreeks via televisie getuige geweest van de gouden processie waarin de koninklijke urn van het paleis naar het crematorium werd gebracht. Maar toen om 22 uur de crematie begon, werd de uitzending onderbroken. De verbranding van de stoffelijke resten van Bhumibol Adulyadej werd kennelijk niet geschikt geacht voor de ogen van het volk.

Het paleis bepaalde wat de mensen vorige maand mochten zien en vooral ook wat zij niet mochten zien. Vergaande restricties voor de media, vooral de buitenlandse, verhinderen dat het beeld van de koninklijke rook via andere kanalen de Thaise huiskamers alsnog bereikte. De omgeving van het crematorium wemelde van verklikkers, politiemannen en militairen, die vooral filmploegen het werken onmogelijk maakten.

Thailand is een land waar het normaal is dat de overheid inbreekt op de televisie en zelfs alle netten overneemt. Een goede, onafhankelijke reportage over het koningshuis is volslagen ondenkbaar. Uitzendingen van de BBC en CNN worden van de Thaise kabel verwijderd als zij over het Thaise koningshuis berichten. Ook dat verbaast in Thailand niemand. Thailand is namelijk een dictatuur.

De militaire junta die in 2014 aan de macht kwam, heeft de draconische wet op de majesteitsschennis, Lese Majeste, tot in het absurde doorgevoerd. Het gaat om artikel 112 van de Thaise strafwet: iedereen die 'de koning, de koningin, de troonopvolger of de regent' belastert of beledigt, wordt gestraft met minstens 3 en hoogstens 15 jaar gevangenisstraf.

Een Thai volgt de gouden processie waarin de koninklijke urn van het paleis naar het crematorium werd gebracht op de telefoon. Beeld afp

Geen grappen meer

De wet gold al jaren, maar nu wordt zelfs een grap over de hond van koning Bhumibol beschouwd als Lese Majeste. Mensen praten in het openbaar helemaal niet meer over 'gevoelige zaken' en zelfs op internet houden zij angstvallig hun mond. Alle grappen over de nieuwe koning bijvoorbeeld - zijn neptatoeages en zijn hondje, 'luchtmaarschalk' Foofoo - zijn verstomd. De rigide toepassing van de wet op de majesteitsschennis heeft het volk de mond gesnoerd.

Het Thaise gevoel voor humor lijdt eronder en daarmee het hele bestaan. "Je hebt humor nodig om in een land als Thailand te kunnen leven", zegt Sulak Sivaraksa, historicus en vooraanstaand boeddhistisch denker. Sivaraksa is het meest recente slachtoffer van de Lese Majeste-wet. Zijn vergrijp was een lezing aan de Thammasat-universiteit over de studie van Thaise geschiedenis. Hij hield er een pleidooi voor feiten. "Ik zei dat je niet alles moet geloven wat in de kronieken staat, want die kronieken verheerlijken de oude koningen alleen maar."

Als voorbeeld noemde Sulak het beroemde olifantengevecht uit 1593, waarin koning Naresuan de Birmese kroonprins doodt met zijn zwaard. Misschien, zei Sulak, was die koning niet zo'n held als de kronieken van hem hadden gemaakt. "De Birmese versie zegt dat de prins was gedood door een kogel, en dat klopte, want de Thaise koning zelf bekende tegen de Perzische ambassadeur dat hij bang was en dat hij daarom de kroonprins niet met een zwaard had aangevallen, maar hem van een afstand had doodgeschoten. Toen heeft iemand mij aangeklaagd voor het belasteren van deze grote koning van 500 jaar geleden."

Sulak moest naar het politiebureau. Hij kwam op borgtocht vrij na het betalen van 300 duizend baht (5.000 euro). Na een paar maanden stilte heeft de politie de zaak overgedragen aan de militaire aanklager. Sulak heeft net aan bezoek aan die aanklager achter de rug. "Op 7 december moet ik terugkomen. Als ze de aanklacht laten vallen, ben ik een vrij man, maar als ze mij vervolgen moet ik meteen naar de gevangenis."

Thailand was de hele dag rechtstreeks via televisie getuige van de gouden processie waarin de koninklijke urn van het paleis naar het crematorium werd gebracht. Maar toen om 22 uur de crematie begon, werd de uitzending onderbroken. Beeld epa

Treurige toestand

Thailand heeft geleerd om ook over dit soort zaken te zwijgen. "Toen ik naar de militaire aanklager werd gestuurd, waren daar journalisten van Reuters en AP. Maar niet één Thaise journalist kwam opdagen. Niemand in de Thaise media heeft erover bericht. Thaise journalisten zijn bang om hun stem te verheffen."

Zelfs de universiteiten laten hem vallen. "Ik sprak op een Thaise universiteit over Thaise geschiedenis, en toch is niet één universiteit naar voren gekomen om mij te verdedigen. Dat toont een gebrek aan gevoel voor waarheid en een gebrek aan gevoel voor liberale opvoeding. Dit is treurig. Dit land verkeert in een heel treurige toestand."

In Sulaks werkkamer hangt een foto met handtekening van de Dalai Lama. Ze zijn al tientallen jaren bevriend, zegt hij. Ze zaten samen in Forum 2000, het symposium waarin Vaclav Havel de honderd 'grootste geesten' van de wereld bijeenbracht. In 1995 ontving Sulak de Right Livelihood Award, ook wel de 'alternatieve Nobelprijs' genoemd. Hij weet dus wel dat de hele wereld over de junta heen zal vallen als hij echt zou worden opgesloten. "Ik heb vaak in de gevangenis gezeten, maar meestal maar een paar dagen, een week en dan lieten ze mij weer vrij. Boeddhisme leert je dat je moet leren, en niet bang moet zijn. Vrees is je ergste vijand. Ik probeer dat. Ik probeer niet bang te zijn, en ik probeer niet te liegen, en eerlijk te zijn en de waarheid te zeggen, ten koste van alles."

Dat klinkt mooi, maar toch is er in het gesprek met deze eminente criticus een moment waarop zelfs hij het gevoel heeft dat hij iets heeft gezegd dat hij beter niet had kunnen zeggen. Dan blijkt zelfs Sulaks vrijheid grenzen te hebben. "Dit kun je beter niet opschrijven, niet met mijn naam erbij. Want dan krijg ik een tweede rechtszaak aan mijn broek."

Waarna hij verzeild raakt in een tweegesprek met zichzelf. De boeddhist in hem zegt: "Ach, doe ook maar wel. Dan vervolgen ze me nog maar een keer." Maar dan neemt de voorzichtige Thai in hem het weer over. "Ik laat het over aan uw discretie om hier wel of niet over te berichten." De discretie wint. Zijn uitspraak zal de pagina's van de krant niet halen. Het is zo al erg genoeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234