Donderdag 13/08/2020

Interview

Jazzpianist Ahmad Jamal: "Marseille is als een sandwich"

Ahmad Jamal. Beeld BELGAIMAGE

Ooit omstreden, inmiddels een legende in de jazzwereld. Met zijn nieuwste album Marseille brengt Ahmad Jamal een eerbetoon aan de Franse havenstad. "Hier voel ik een energie die ik nergens anders voel."

"Vergelijk Marseille met een sandwich", zegt jazzpianist Ahmad Jamal (87) koeltjes, licht onderuitgezakt in een bank op zijn hotelsuite. Zijn houding doet eerder denken aan die van een opgeschoten scholier dan aan een man op hoge leeftijd. "Een sandwich is niet alleen lekker door het brood, maar door de combinatie van ingrediënten. Bij een stad is het net zo." Om maar te zeggen: het was niet één eigenschap, maar de optelsom van eigenschappen die hem voor de Franse havenstad Marseille deed vallen. Zozeer, dat hij zijn nieuwe album naar de stad vernoemde.

Het vijfsterrenhotel waar Jamal en zijn entourage ter promotie van het album verblijven, ligt op een heuvel en biedt een van de fraaiste uitzichten over de stad. Schuift hij de zware gordijnen van zijn suite opzij, dan verschijnt de stad als een levensgroot tableau vivant.

In het dal ligt de oude haven, omgeven door kleine stipjes: toeristen, locals, immigranten. Fraai boven de haven hangt de zon, die in Marseille veel aanweziger is dan in zijn geboortestad Pittsburgh, en zo veel mooier schijnt dan in bijvoorbeeld Florida, vindt hij. Achter de haven begint een nieuwe heuvelpartij, waar zijn favoriete couscoustent is ondergebracht.

En toch, de kern van zijn speciale band met de stad benoemen, vindt de pianogrootmeester lastig. "Het is uiteindelijk vooral een gevoelskwestie", geeft hij toe. "Als ik hier loop voel ik een energie die ik op weinig andere plekken voel, oké?"

Omstreden

Jamal is een van de laatst nog levende grootheden die de naoorlogse jazz een eigen geluid gaf. Waar collega-muzikanten uit zijn beginjaren in hoog tempo veel noten speelden, bleef Jamal amodieus spaarzaam in de contactmomenten met zijn instrument. Door zelf geregeld niet te spelen laat de pianist (nog altijd) ruimte voor zijn medemuzikanten. In zijn eigen spel wisselen die stiltes af met subtiel groovende riedeltjes en eigenzinnige orkestrale toonstapelingen. Het geeft zijn groepen een uniek, open geluid waarin spanning en ontlading als in een dans langs elkaar bewegen.

Aanvankelijk maakte Jamals eigenwijze stijl hem een omstreden figuur in jazzland. Door de ruimte die Jamal liet, lag zijn muziek makkelijker in het gehoor dan de gemiddelde jazzplaat. Jamal sloeg daardoor aan bij het grote publiek. De live concertregistratie Ahmad Jamal At The Pershing, naar het gelijknamige hotel in Chicago waar Jamals trio in 1958 eens speelde, kende een naar jazzstandaarden ongeëvenaard verkoopaantal. Meer dan honderd weken stond het in de topcharts van het gezaghebbende muziekblad Billboard.

Tot wantrouwen van muziekcritici. Een jazzalbum voor het grote publiek? Dat kon nooit veel zijn. Onder andere het jazzblad DownBeat deed de muziek af als ‘cocktailjazz’: leuk voor op de achtergrond, maar de volledige aandacht van de luisteraar niet waard.

Inmiddels wordt de scepsis van toen beschouwd als een krampachtige schrikreactie. Want, ongeacht wat je van zijn stijl vond, Jamal toonde zich een vernieuwer. Hij kon daardoor rekenen op de zege van trompettist en muziekpionier Miles Davis, die zijn eigen pianisten vriendelijk beval naar Jamal te luisteren. Op de platen die volgden, zou Jamal zijn eigen stijl verder uitdiepen.

Energie

Van zijn eerste bezoek aan Marseille kan Jamal zich nauwelijks iets herinneren. Het was ergens in de jaren tachtig en hij was er voor een concert. Het hotel waar hij verbleef, was belabberd. Maar waar hij speelde, welke nummers hij uitvoerde, en met wie precies? Geen idee.

Wel herinnert hij zich de talloze stadswandelingen die hij ondernam wanneer hij weer in de buurt was voor een optreden. Tijdens die rondzwervingen ervaarde hij een energie van de stad ten volste. "Ik sprak en begreep geen Frans – nog altijd niet. Daardoor kon ik mijn zintuigen volledig openstellen voor wat ik om me heen zag."

Marseille is in de eerste plaats dan ook een reflectie op die wandelingen en de sensatie van het opgaan in de stad. Om dat gevoel extra kracht bij te zetten, schreef Jamal naast de muziek ook een tekst. Die leest onder meer: "Je zee en al haar pracht en spijt / Je zon meedogenloos tot hij onder gaat / Je vele monumenten vervuld van mysterie / Ik kan nooit spijt hebben van het moment waarop we ontmoetten." Op het album wordt de tekst bij twee nummers gezongen. De eerste keer door de gepolijste stem van Mina Agossi, een jazzzangeres die in de buurt van Marseille opgroeide. De tweede keer door de Congolees-Franse dichter en rapper Abd Al Malik.

Dankzij de Schepper

De muziek voor Marseille schreef Jamal 7.000 kilometer van de havenstad vandaan – thuis in New England (VS). Bij aanvang wist hij nog niet dat ze over Marseille zouden gaan."Composities vertellen mij hoe ze genoemd willen worden, niet andersom. Dat gebeurt meestal als ik ze afrond." Aan opnemen en touren dacht Jamal toen nog niet. Hij zat net een jaar thuis te genieten van zijn zelfopgelegde pensioen, waartoe hij een jaar eerder had besloten.

Wat hem dan toch deed besluiten weer on the road te gaan? "Ik richtte me tot de Schepper, en nam de tijd voor gebed en diepe reflectie." Toen zijn uitvoerend producent Seydou Barry voor de zoveelste keer belde of hij onderhand was uitgekeken op thuis zitten, voelde hij: de tijd is rijp om iets nieuws te gaan opnemen. Naast zijn Steinway-vleugel lagen nog wat onafgewerkte stukken. Hij speelde de melodie ervan, greep een pen en schreef intuïtief de titel erboven: 'Marseille'.

Marseille is verschenen bij Jazz Village/Pias. 

***

Chevalier

In 2007, hetzelfde jaar waarin acteur George Clooney er eentje kreeg, ontving Ahmad Jamal de insigne die hem tot Chevalier de l’Ordre des Arts et des Lettres maakte. De Franse onderscheiding, traditioneel uitgereikt door de minister van Cultuur, is een erkenning van bijdrage aan de verrijking van de Franse cultuur. Jamal kreeg hem onder meer voor de vele optredens (en daaruit voortkomende live-albums) die hij door de jaren heen in Parijs gaf. Jamal trad daarmee toe tot een illuster rijtje kunstenaars, onder wie de modern-klassieke componist Philip Glass (in 1995) en dichter William S. Burroughs ( in 1984).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234