Woensdag 25/11/2020

Jason epstein

Hij wilde altijd kok worden, maar toch ging hij bij een uitgeverij werken. Nauwelijks zes maanden in dienst, deed Jason Epstein (°1928) het voorstel goedlopende titels in paperback te publiceren. Daarmee ontketende hij een revolutie in het boekenvak. Zal hij op bijna 83- jarige leeftijd opnieuw een omwenteling teweegbrengen met zijn Espresso Book Machine?

Door Fleur Speet

Uitvinder van de Espresso Book Machine

elf denkt hij dat het een kwestie van tijd is voor zijn Espresso Book Machine op allerlei plaatsen ter wereld van digitale documenten paperbacks maakt. De eerste Espresso Book Machine is vorige week op het Europese vasteland verschenen in The American Book Center in Amsterdam. Een gesprek over passies.

Dat koken. Waarom is dat nooit wat geworden?

“Ik hou ervan te koken voor vrienden, niet voor onbekenden in een restaurant. Ik heb het wel gedaan, in mijn jeugd. Toen ik 17 jaar was stond ik in Cape Cod in een restaurant waar net een medewerker afscheid nam. Het was Bank Holiday. De koks dronken whisky aan de bar en met de paar mensen die in de keuken waren overgebleven, moesten we een diner voor 300 mensen uitserveren. Dan leer je snel. Toch vond ik dat niet echt leuk, daarom zocht ik iets anders. Het boekenvak leek me interessant, maar eigenlijk ben ik altijd blijven denken dat ik daar maar kort zou werken. Tot ik plotseling veertig jaar bij Random House zat.

“Door mijn passie, die nooit verdween, haalde ik kookboekenschrijvers binnen. Een vriend nodigde me jaren geleden uit in het restaurant van Alice Waters, dat zich toen in een studentenwijk bevond. Ik had er weinig fiducie in dat in zo’n wijk een goed restaurant kon zitten. Maar het was revolutionair. Ik bood haar aan tafel een contract aan. Het was haar eerste boek, ik betaalde er 15.000 dollar voor en verkocht meer dan een miljoen exemplaren. Het heeft de Amerikaanse keuken volledig veranderd, het is een ijkpunt geworden. Een andere keer zat ik op kantoor, de telefoon ging en het was de sterrenkok Daniel Boulud. Hij vroeg of ik zijn boek wilde publiceren. Hij wist niet wie ik was, maar ik kende zijn naam maar al te goed. En ik zei: maar natuurlijk! Dat is nooit meer voorgekomen, zo’n snelle deal.”

U keek de kunst van hen af?

“Zonder arrogant te willen zijn: nee. De techniek leerde ik al in het restaurant: hoe je handen niet te verbranden, hoe je messen te gebruiken en scherp te houden, hoe een ui te snijden. De techniek blijft hetzelfde, of je nu in een eetcafé werkt of in een driesterrenrestaurant. Het grootste deel van de tijd gaat op aan voorbereiding. Wanneer de klanten aanschuiven is alles al gedaan. Het enige wat een kok nog doet, is alles bij elkaar mikken. Het ritme waarin dat gebeurt, heb ik altijd prettig gevonden, omdat het je hoofd leegmaakt. Je moet het met hoge concentratie doen, zodat er geen ruimte is voor andere gedachten.

“In Eating, mijn verzamelde columns over koken in mijn krant The New York Book Review, geef ik globale recepten, twee afgekeken van Waters en Boulud. Maar een recept is altijd je eigen versie, je kunt nooit twee keer hetzelfde koken. Zelfs als het je eigen recept is, zou je altijd een kleine verandering moeten aanbrengen. Anders wordt het saai.”

Koken, en dan eten met uw vrienden, de schrijvers.

“Ja, wat is uitgeven een fantastisch vak, hé. Nee, werkelijk, het ís geweldig. Ik vind het net een privé-universiteit. Alles wat ik geleerd heb, leerde ik van schrijvers. Je vindt iemand die wanhopig geïnteresseerd is in een bepaald onderwerp en die mag je begeleiden, zodat je er een tijdje ook alles van weet. Momenteel begeleid ik een oude vriendin van me, Elaine Pagels, die ik vroeger uitgaf. Ze is professor religieuze geschiedenis aan Princeton University en schrijft over de Dode Zeerollen. In haar nieuwe, waarschijnlijk laatste boek, onderzoekt ze hoe het boek van de Openbaring past in het Nieuwe Testament. Als ik haar niet begeleidde, wist ik hier niets van. Zo heb ik ongelooflijk veel opgestoken gedurende de jaren. Meer dan ik je kan vertellen.”

En wat leerden romanciers u?

“Niets, behalve hoe moeilijk het vak van verhalen vertellen is, tenzij je er goed in bent. Je kunt het of niet. Een roman of goed verhaal kan me nog steeds in het hart raken. Laatst was ik met vrienden aan het eten en bespraken we een verhaal van Ernest Hemingway, ‘Hills Like White Elephants’. Toen zei ik: laat ik het voorlezen zodat we kunnen zien waardoor het werkt. Dat deed ik en dat verrukte ons allemaal. Het zit zo ingenieus in elkaar. Het is vrijwel volledig in dialoog, het vertelt nergens met zoveel woorden waar het over gaat, het creëert een zinderende atmosfeer via de dialogen, de personages zijn ongelooflijk innemend.’ >33

‘Het gaat over een man en een vrouw die op een treinstation staan, op weg naar een Spaanse stad. Je voelt frictie. Hij wil een abortus, zonder dat dit gezegd wordt, maar hij wil haar ook gelukkig maken. Hij wil reizen, een kind is in zijn ogen het einde van alles. Je ziet hun liefde verbrokkelen, zonder dat dit benoemd wordt. Je weet dat dit het einde van hun liefde is, of ze nu bij elkaar blijven of niet. Dat is waanzinnig en pijnlijk, het is bijna shakespeareaans. Echt een wondertje. Zes bladzijden, het kostte tien minuten om voor te lezen. My God, om in zo’n wereld te werken, ik kan niets mooiers bedenken.”

En toen ging er iets mis in de uitgeversbranches: uitgevers misten de digitale boot.

“Ja, en niet één keer, maar twee keer! Eerst gaven ze de controle over oude titels, de zogenaamde backlist, weg: die zijn nu in handen van Amazon. De uitgevers hadden zich moeten verenigen en al hun oude titels moeten aanbieden via het internet, zonder boekhandelaar ertussen. Maar daarmee zouden ze de boekhandelaar het brood uit de mond stoten, hoorde ik steeds als bezwaar. Dat is nu dus alsnog gebeurd.

“Toen maakte het uitgeversmodel opnieuw een kapitale fout, doordat ze Amazon en andere bedrijven toegang gaven tot het digitale boek. Daardoor zijn uitgevers niet alleen hun mogelijke directe contact met klanten kwijt - een goudmijn als afzetmarkt - maar ook de controle over de prijs van het boek.

“De uitgevers tuimelden in een valkuil door hun toekomst in handen van een intermediair te leggen die momenteel wordt uitgeschakeld door de nieuwe technologie. De twee grootste boekhandelketens in Amerika zullen binnenkort verdwijnen of verleggen hun zwaartepunt naar iets anders dan boeken. In Amerika zijn er hooguit nog 60 zelfstandige kwaliteitsboekhandels, als het er al zoveel zijn. Die afzetmarkt is te smal voor alle uitgevers om te blijven bestaan. Het systeem is over the top. Neem Random House: 2.000 medewerkers om 6.000 titels per jaar uit te brengen. En 120 van die titels verkopen goed. Dat is een absurd bedrijfsmodel.”

De Espresso Book Machine is de oplossing?

“Zolang uitgevers niet inzien dat er een zwaard van Damocles boven hun hoofd hangt, ja. Ik denk dat er altijd mensen zullen zijn die een papieren boek willen lezen, ik kan me geen wereld zonder fysieke boeken voorstellen. Ik dacht op een gegeven moment: er zou een machine moeten zijn die digitale bestanden omzet in paperbacks, zodat de backlist toch direct leverbaar is in de boekhandel of op wat voor plek ter wereld dan ook. Die machine bleek te bestaan, het was een bakbeest. Ik kocht samen met een vriend het patent en werkte het technisch uit tot de handzamere Espresso Book Machine.”

Uitgeverijen zullen hun backlist niet zomaar ter beschikking stellen.

“Nee, dat is een probleem. De Espresso Book Machine moet het nu hebben van een andere markt, de enige groeimarkt in de boekenbranche: uitgaven in eigen beheer. Studenten, professoren, maar ook mensen die voor hun kleinkinderen een boek schreven of een dichtbundel willen uitbrengen die iedere uitgever weigert, kunnen nu zelf een pdf-file printen in paperback. Het gros van deze uitgaven is troep, maar het schraagt onze afzet tot de uitgevers toegeven dat ze het anders moeten aanpakken.”

Waarom is die backlist zo belangrijk?

“Die vormt onze beschaving. Als alle oude titels opeens verdwijnen, zouden we veranderen in wildemannen, het zou onze beschaving eeuwen terugzetten in de tijd. Ik gruwel bij de gedachte. Tegelijk vind ik de afhankelijkheid van de digitalisering griezelig: computers zijn fragiel. Als alles is gedigitaliseerd en er geen fysieke boeken meer bestaan, is het mogelijk met een druk op de knop onze beschaving te vernietigen. Je moet het de machthebbers in de wereld niet te makkelijk maken. Daarom moeten er ook hardcoverboeken blijven bestaan: als harde feiten.”

Wat is uw droom?

“Het is een rotzooi op deze aardbol. Niet alleen verknoeiden we de boekindustrie, ook hielpen we het milieu naar de knoppen en staan we steeds aan de rand van een volgende oorlog, afgelopen week nog. Wij Amerikanen kunnen oorlogen niet eens winnen! Zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog hielpen we de Russen enkel. En vervolgens ruzieden we veertig jaar met hen over niks. We bliezen er bijna de wereld voor op.

“De basis van mijn inzet is eigenlijk mijn zorg voor de toekomst van mijn achterkleinkinderen. Boeken kunnen de wereld redden. Als iedereen boeken zou lezen, zou er geen oorlog meer zijn. Als je uitvindt wat ons bindt, waar het leven om draait, stop je daar immers vanzelf mee. Lezen houdt ons uit de gevarenzone.”

Jason epstein

(°1928, VS)

1951 redacteur bij Doubleday, bedenker van imprint Anchor Books (leidde tot de paperback revolutie)

1958-1998 fondsdirecteur Random House, Vintage paperbackserie (redacteur van Norman Mailer, Vladimir Nabokov, E.L. Doctorow, Philip Roth)

1963 mede-oprichter van The New York Review of Books

1983 samen met Edmund Wilson oprichter van Library of America (hoogwaardige uitgaven van Amerikaanse klassiekers)

1986 The Reader’s Catalog: direct telefonisch boeken bestellen

2001 Book Business: Publishing Past, Present, and Future

2003 voorzitter On Demand Books (Espresso Book Machine)

2009 Eating, A memoir

Prijzen

Hij ontving als eerste de National Book Award voor zijn Toegewijde Dienst aan de Amerikaanse Letteren en in 2001 kreeg hij de Curtis Benjamin Award van de Association of American Publishers toegekend. In 2007 werd hij bekroond met de Philolexian Award for Distinguished Literary Achievement.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234