Dinsdag 27/10/2020
Jane Fonda: ‘We hadden geen idee hoe de demonstraties zouden uitdraaien. Je weet wel, filmster op leeftijd die de boel even op stelten komt zetten.’

Interview

Jane Fonda schrijft nieuw boek: ‘Honey, ik heb het echt allemaal meegemaakt’

Jane Fonda: ‘We hadden geen idee hoe de demonstraties zouden uitdraaien. Je weet wel, filmster op leeftijd die de boel even op stelten komt zetten.’Beeld NYT

Ze brak door als naakt ruimtemeisje in Barbarella, zette de wereld in beweging met haar fitnessvideo’s, overleefde drie mislukte huwelijken, en stond meermaals op de barricades voor de goede zaak. In haar nieuwe boek houdt actrice Jane Fonda (82) een pleidooi voor de klimaatstrijd, inclusief praktische tips voor de lezers. ‘Drukt u hen aub op het hart dat een arrestatie geen must is?’

Jane Fonda draait haar hand niet om voor een arrestatie meer of minder. Eind vorig jaar, in volle klimaatprotesten, werd ze maar liefst vijf keer opgepakt en weer vrijgelaten.

Want hoewel ze intussen 82 is, wil Fonda nog altijd dat de wereld verandert. En ook ik krijg een puntje van kritiek. “Mijn camera kijkt me recht in het gezicht aan, waarom zie ik dan jouw ­plafond?”, vraagt ze. Ik zet mijn tablet ­gegeneerd op een stapel boeken. “Ik bereid je alleen maar voor op de toekomst”, zegt ze, en ze heeft het in dit geval niet over de opwarming van de aarde, waarover we het ­vandaag zouden hebben, maar over Zoom-interviews.

BIO * geboren in New York, op 21 ­december 1937 * is de dochter van acteur Henry Fonda en oudere zus van acteur Peter Fonda (†2019) * begon haar filmcarrière begin ­jaren 60 liet zich van haar blootste kant zien in Barbarella (1968) * won twee Oscars, voor haar ­rollen in Klute (1971) en Coming Home (1978) * bracht in 1982 haar eerste fitnessvideo uit, die maar liefst 17 miljoen keer werd verkocht * speelde in Netflix-sitcom Grace and Frankie (sinds 2015) * trouwde en scheidde drie keer * heeft drie kinderen: Vanessa, Mary Luana en Troy * vecht voor gelijkheid tussen man en vrouw, en tegen de klimaat­opwarming

Jane Fonda heeft voor dit gesprek postgevat in de sierlijke woonkamer van een Spaans aandoende villa. Drie jaar geleden verhuisde ze in haar eentje naar een gated community in Los Angeles, nadat ze een punt zette achter haar relatie met muziekproducer Richard Perry. Ik zit in mijn beduidend minder sierlijke slaapkamer om niet gestoord te worden door mijn gezin. Moest u zich afvragen hoe dat is, Jane Fonda in je slaapkamer, het antwoord luidt: lichtjes angstaanjagend.

De Hollywood-ster van films als On Golden Pond en The China Syndrome schrijft ook bestsellers, gaande van kookboeken tot fitnesshandleidingen. Van dat laatste was ze in de jaren tachtig trouwens de onbetwiste koningin – de video’s en de strakke pakjes, weet u nog? 

Jane Fonda in 1986, als koningin van de fitnessvideo.Beeld BELGAIMAGE

Eigenlijk is het verrassend dat ze nu pas een expliciet politiek boek uitbrengt, afgezien van een verzameling speeches. In de jaren zeventig kreeg ze zelfs de bijnaam ‘Hanoi Jane’, vanwege haar protesten tegen de Vietnam-oorlog, en een bezoek aan de toen­malige vijand: Noord-Vietnam. Ze bezocht de noordelijke stad Hanoi in 1972, en ging er in gesprek met soldaten. Ook poseerde ze op Noord-Vietnamees afweergeschut, waarmee dus Amerikaanse vliegtuigen uit de lucht werden geknald. Met als resultaat: een reeks foto’s die haar in eigen land in behoorlijk nauwe schoentjes bracht, en waarover ze daarna meermaals haar diepe spijt betuigde.

Fonda’s nieuwste boek heet What Can I Do? My Path from Climate Despair to Action. Het ontstond tijdens de vier maanden waarin ze steevast elke vrijdag ging protesteren in Washington, en vijf keer achter de tralies vloog wegens burgerlijke ongehoorzaamheid. Het boek is een stevig onderbouwde, toegankelijk opgeschreven reactie op alle twijfels die u nog zou kunnen hebben over de opwarming van de aarde. Maar wat het vooral interessant maakt, is dat het instrumenten aanreikt om zelf een steentje bij te dragen: wat u moet boycotten, wie u moet aanschrijven, welke bank u uw centen vooral niet moet gunnen, hoe u zich moet organiseren, wat u moet eten. En nee, vis is niet het antwoord.

“Toen ik in september vorig jaar naar Washington trok om samen met Greenpeace elke week te gaan demonstreren op die Fire Drill Fridays, hadden we er geen idee van hoe het zou uitdraaien”, zegt ze. “Je weet wel, filmster op leeftijd die de boel even op stelten komt zetten. Maar het bleek de juiste actie op het juiste moment te zijn. Velen voelden de nood aan een volgende stap, en uiteindelijk volgden honderden mensen me in mijn burgerlijke ongehoorzaamheid en mijn bereidheid om ervoor gearresteerd te worden.”

Op 1 november 2019 wordt Jane Fonda, hier 81 jaar oud, voor de vierde keer gearresteerd tijdens een klimaatbetoging op Capitol Hill, Washington. Ze brengt de nacht door in de cel.Beeld AP

In haar boek noemt ze dit soort daden ‘stepping into wellness’. Een juiste omschrijving? “Je krijgt tegenwoordig maar weinig kansen om je hele lichaam in lijn te brengen met je diepste waarden. Het gaat in tegen je intuïtie, want als je gearresteerd wordt, verlies je net de controle. Je bent volledig overgeleverd aan de politie, en ik kan je wel zeggen dat als je white and famous bent, ze je anders behandelen dan wanneer je van kleur bent (ze moest geen cel delen met ­anderen, red.). Maar ook al verlies je de controle, toch voel je je gesterkt. En niet alleen ik dacht er zo over. Iedereen met wie ik sprak over die burgerlijke ongehoorzaamheid, had hetzelfde gevoel. Alsof je jezelf oversteeg.”

Ze vraagt me om de lezers op het hart te drukken niet op een arrestatie aan te sturen, maar om bij de dichtstbijzijnde Greenpeace-afdeling te gaan informeren over wat je lokaal kunt doen. Wat bij deze gebeurd is.

Het boek is fascinerend, maar de schrijfster is dat nog meer. Het is zelfs boeiend om gewoon naar haar te ­kijken. En ik ben niet de enige die dat vindt. Nog voor het besef groeide hoe getalenteerd deze actrice was – ze won twee Oscars – werd er al graag naar haar gekeken.

Jane Fonda spreekt in mei 1970 een menigte van 100.000 demonstranten toe op een vredesprotest voor het Witte Huis in Washington D.C. Beeld Photo News

Dat ze plastische chirurgie onderging, heeft ze nooit onder de mat willen schuiven. Haar acteercarrière heeft ze zo wellicht tien jaar kunnen rekken. Maar de bonus van de goeie genen had ze natuurlijk ook. Zelfs zonder getalenteerde chirurgen zou ze er lang geen tachtig uitzien. Nu ziet ze er nog geen vijftig uit. Al koestert ze intussen wel haar grijze haren: “Alle belangrijke transformaties in mijn leven gingen gepaard met een kapselswitch. Voor ik naar Washington vertrok, liet ik mijn haar grijs worden. Ik droeg in die periode vaak hoeden om die grijze centimeters te verbergen. Maar nu ben ik compleet grijs.”

Een statement? “Weet je, ik ben bijna 83 jaar, dus wat zou het? Waarom zou ik die chemicaliën nog op mijn haar smeren? Eigenlijk past dit ook bij mijn besluit om nooit meer nieuwe kleren te kopen.”

Een voornemen dat ze vorig jaar in november met de wereld deelde, met ecologie als voornaamste beweegreden. “Zie je deze jas?”, declameerde ze op een klimaatbetoging. “Dit zal het laatste kledingstuk zijn dat ik ooit koop.”

Hoe denken ze bij Gucci over die keuze? Het luxelabel strikte de actrice in juni als gezicht van de Off the Grid-campagne, waarbij enkel gewerkt wordt met gerecyclede, organische en biologische materialen. “In dat geval kunnen ze rekenen op mijn steun.” Jane Fonda draagt tijdens dit interview een volumineuze sjaal en een trui die van kasjmier lijkt te zijn. “Groen?”, vraag ik. “Nee”, zegt ze onverstoord.

Het zat er natuurlijk aan te komen dat dit gesprek een wedstrijd touwtjetrek zou worden, met aan de ene kant een kruisvaarder die over haar kruistocht wil praten, en aan het andere eind een journalist die vooral meer wil weten over de kruisvaarder zélf. Gelukkig bevat What Can I Do ook wat brokjes over haar persoonlijk leven, waardoor ik een excuus heb om door te vragen. Jane Fonda vindt het boek vooral geslaagd omdat zij zelf niet de spilfiguur van het verhaal is. Maar toch, haar politieke visies waren altijd al verstrengeld met haar persoon, én met de man met wie Fonda op dat moment haar leven deelde.

Jane Fonda in de soft-erotische sf-film 'Barbarella' (1968), geregisseerd door haar eerste echtgenoot Roger Vadim.Beeld Photo News

Barbarella

Even terugspoelen naar haar eerste echtgenoot: regisseur Roger Vadim. Jane Fonda speelde in 1968 in zijn science­fictionparodie Barbarella, een film die schippert tussen ronduit seksistisch en best wel sexy. In de begingeneriek van de film voert Fonda slash Barbarella een elegante, gewichtloze striptease uit, van ruimtepak naar niets. De actrice keek er absoluut niet naar uit om zich te ontkleden voor het oog van de hele filmcrew, maar haar man wilde per se dat zij de rol van Barbarella zou spelen, zo vertelde ze twee jaar geleden, in volle #MeToo-storm. Dus dronk ze zichzelf maar wat moed in, in de vorm van wodka. En toen bleek, tijdens het bekijken van de rushes, dat een vleermuis ongewenst was komen figureren. Alles opnieuw, dan maar. Zonder vleermuis, maar met een kater.

Vadim en Fonda kregen samen een dochter, Vanessa, maar niet veel later liep hun huwelijk op de klippen.

Jane Fonda zei ooit dat ze al in de zestig was toen ze ­eindelijk begreep waar het feminisme precies om draaide. Het werd meteen een van haar grootste strijdpunten.

Met man nummer 2, Tom Hayden, 1973, op een persconferentie over de Vietnam-oorlog.Beeld Bettmann Archive

In 1973 hertrouwde ze, drie dagen nadat haar scheiding officieel rond was, met Tom Hayden, een politiek activist. Datzelfde jaar nog kregen ze een zoon, die ze Troy O’Donovan Garity doopten – niet Hayden of Fonda, want ze wilden hun kind niet met de bagage van hun achternamen opzadelen. In 1982 adopteerden ze samen een Afro-Amerikaans tienermeisje, Mary Williams, uit een Black Panther-gezin.

Een tijdlang waren de twee, na John en Yoko, het bekendste antioorlogskoppel ter wereld. Maar hun huwelijk was niet altijd rozengeur en maneschijn. Hayden had nul komma nul interesse voor Fonda’s filmcarrière en gaf haar in politiek gezelschap het gevoel dat ze “dom en oppervlakkig” was. Een eetstoornis uit haar jeugd stak opnieuw de kop op. Ze voelde zich allesbehalve vrouwelijk en liet haar borsten vergroten.

In 1990 draaide ook dat huwelijk op een sisser uit, nadat Hayden opbiechtte dat hij op iemand anders verliefd was. Hij mocht niet spreken op haar begrafenis, zo liet Fonda nog opnemen in de scheidingspapieren. Onnodig, want vier jaar later overleed hij.

Ik vraag haar wat Hayden gevonden zou hebben van haar huidige activisme. “Ik denk dat hij trots zou zijn. Al vraag ik me vaak af of ik dit wel gedaan zou hebben als hij nog leefde. Misschien had hij het wel niet goedgekeurd. Hij was briljant en had het me misschien afgeraden om redenen die ik totaal niet zou begrijpen. Maar ik heb een goede band met zijn weduwe, en zij is trots op me.”

Haar derde man was Ted Turner, de oprichter van CNN. Hij woont op een ranch, en is naast mediamagnaat ook de grootste privégrondbezitter van de VS. Deze alfaman zou de actrice met zijn ogen hebben verslonden tijdens hun eerste date. Maar in de HBO-documentaire Jane Fonda in Five Acts vertelde ze ook dat ze volledige delen van haar persoonlijkheid wegstopte om hem ter wille te zijn. Kortom: alweer geen match made in heaven... Toen de twee in 1991 trouwden, hielden ze een grote jachtpartij te paard, samen met de gasten op hun feest. Niet erg ‘Jane Fonda’, durf ik te stipuleren. Ze antwoordt dat jagers de ideale ecologen zijn. “Zij wisten eerder dan anderen dat de aarde opwarmt, want de eenden migreren niet meer.”

Na tien jaar verliet ze Turner, wellicht omdat ze het beu was nog maar eens gedomineerd te worden door een ­overspelige egotripper. Ik vraag haar of die echtgenoten het niet gewoon moeilijk hadden met iemand die sterker was dan zij. “Ik weet het niet. Tom had heel sterke en heel zwakke punten, en hetzelfde geldt voor Ted. We vulden elkaar als het ware aan.”

Uiteindelijk waren de relaties onevenwichtig en kapseisden ze. “Het had niets met hen te maken, de stakkers. Mijn vader trouwde vijf keer. Ik ben niet rijk bedeeld op het vlak van relaties, ik heb er geen talent voor.”

Kostschool

Haar vader was filmlegende Henry Fonda, haar moeder de Canadese socialite Frances Seymour. De twee hadden ook een zoon samen: Peter Fonda, acteur, onder andere bekend van zijn rol in Easy Rider. Toen Jane twaalf jaar oud was, benam haar moeder zich in een psychiatrische instelling van het leven, een goeie drie maanden nadat papa Henry de scheiding had aangevraagd. Jane kwam er pas later achter dat haar ­moeder zelfmoord had gepleegd. Haar vaders reactie? Jane onmiddellijk op internaat sturen.

Met vader Henry en Katharine Hepburn op de set van 'On Golden Pond' uit 1981.Beeld Corbis via Getty Images

En nog altijd spelen de moeilijkheden uit die tijd haar af en toe parten. In 2015, tijdens het eerste seizoen van de Netflix-sitcom Grace and Frankie, kreeg ze zelfs een inzinking. Fonda volgde therapie en kreeg prozac voorgeschreven. “Ondertussen ben ik van die prozac af. Volgens mij had het ook te maken met een scène in de eerste aflevering. In Grace and Frankie spelen Lily Tomlin en ik twee ­vrouwen die van hun echtgenoten, met wie ze al 40 jaar getrouwd zijn, te horen krijgen: ‘We zijn verliefd op elkaar en we willen trouwen’. Ik denk dat ik het zo benauwd kreeg omdat het zo expliciet ging over verlaten worden.”

Omdat haar vader haar op kostschool gestuurd had? “Misschien al veel, veel vroeger dan dat. Maar laten we niet al te diep ingaan op de psychologische kant. De meeste mensen geraken ooit in hun leven gewond. Onze ouders doen hun best voor ons, maar maken niet per se de juiste keuzes. Een heel leven hebben we nodig om daarvan te ­herstellen. Al bij al heb ik het nog makkelijk gehad.”

Daar ben ik het niet mee eens. Fonda had het ooit over seksueel misbruik in haar jeugd, en ook als volwassene werd ze verkracht. Ze worstelde met boulimie, overleefde kanker en moest haar beide borsten laten verwijderen. Het is allesbehalve makkelijk geweest. Ik vind haar een bijzondere vrouw. “Bedankt, dat apprecieer ik. Maar het enige wat me denk ik bijzonder maakt, is dat ik de dingen niet zomaar aanvaard. Ik heb me nooit neergelegd bij wie ik ben. Ik hield niet van mezelf en heb altijd mijn best gedaan om een beter mens te worden. Ik denk dat me dat uiteindelijk gelukt is.”

Vindt ze dat haar leven al te zeer bepaald geweest is door mannen? “Op een zeker niveau wel. Als ik terugblik, doe ik dat ook op deze manier: ‘Met wie was ik in die tijd samen? O ja, inderdaad.’ Maar wat ik natuurlijk beter zie, veel helderder dan anderen, is dat er een rode draad was. Namelijk: ik, die op zoek was naar zichzelf. Al die jaren was ik aan het evolueren, aan het veranderen, ik werkte aan mezelf. Elk huwelijk was er een met een man die me verder op mijn pad bracht.”

Is ze op haar bestemming geraakt? “Ik ben nog geen ­afgewerkt product, gelukkig. Net voor ik sterf, zal ik ­waarschijnlijk zeggen: ‘Oh my God, nu begrijp ik het’.”

Het is veelzeggend dat ze zich meer dan ooit laat horen nu er géén dominant mannetje in haar leven is. Het neemt niet weg dat haar worstelingen met het leven ook voor haar naasten niet makkelijk moeten zijn geweest. Met Vanessa, de dochter die ze samen met haar eerste man kreeg, had ze zelfs nooit een nauwe band. Na de geboorte ging Jane door een postnatale depressie, en ook later zou ze Vanessa vaak toevertrouwen aan nanny’s en aan haar man, omdat zij opgeslorpt werd door filmopnames en antioorlogsprotest.

Met Lily Tomlin in de tv-serie 'Grace and Frankie'.Beeld rv

Fonda hoopt dat Vanessa haar ‘lousy parenting’ ooit zal vergeven, zo liet ze al meermaals blijken tijdens interviews. Dat zou zomaar eens kunnen, want Vanessa, die nu 51 is, was er vaak bij tijdens de betogingen in Washington. En toen Fonda werd vrijgelaten na een nacht in de gevangenis, stond haar dochter haar op te wachten. Een permanente verzoening, vraag ik. Jane Fonda heeft tijd nodig om haar emoties te bedwingen. “Ja”, zegt ze uiteindelijk.

En daarvoor was een politieke beweging nodig? “Het was iets wat zij en ik met elkaar konden delen. Als we in een hoekje geduwd worden, slaagt Vanessa erin om te ­schitteren. Toen ik uit de gevangenis kwam, wist ik niet dat ze voor me klaar zou staan. We keken elkaar aan en barstten in tranen uit.”

Overleefd

In haar boek beweert Fonda niet dat individuele actie ­irrelevant is, wel dat er méér nodig is dan zonnepanelen plaatsen en plichtbewust recycleren. We gaan door een ­collectieve crisis, die een collectieve reactie vergt – samen moeten we de overheid dwingen om te investeren in ­propere, ­hernieuwbare en duurzame energie. En als Joe Biden de ­volgende president zou worden? Volstaat niet. “We zouden nog meer dan nu de straat op moeten gaan, om hem te dwingen het juiste te doen.”

Had Jane Fonda geen angst om als een demon te worden afgeschilderd, wanneer ze opnieuw gearresteerd werd? In 1974 werd ze al eens opgepakt en vastgezet in de luchthaven van Cleveland. Ze werd beschuldigd van drugssmokkel, maar uiteindelijk bleek het te gaan om vitaminepillen. “Honey, op mijn leeftijd heeft het geen belang meer. Ik heb het allemaal meegemaakt. Ik heb het overleefd. En iedereen die erbij was, is dood, of zit in de gevangenis, en ik ben er nog. Het kan me niks schelen. Ze kunnen me niets meer aandoen, ik ben toch al aan het einde van mijn leven…”

Zeg dat niet! “O jawel. En het is goed om dat te beseffen. Het zegt veel over hoe ik in het leven sta, wetende dat ik nog hooguit twintig jaar te gaan heb.”

Twee derden van de demonstranten in Washington waren vrouwen, zegt Fonda. Meer nog: het waren vooral oudere vrouwen. Hoe kwam dat? “Omdat we niets te ­verliezen hebben. Ik denk dat oudere vrouwen moediger zijn. Het draait ook om hormonen. Het testosterongehalte van vrouwen stijgt met de leeftijd, terwijl dat van mannen daalt.”

Er is dus een biologische verklaring voor het cliché van de oude dragonder? “Dat is de mannelijke kijk op een ­moedige vrouw. Dragonder? Strijdster voor de mensheid, ja!”

Dus, een 82-jarige Jane Fonda, samengevat: geen haarverf meer, geen plastische chirurgie meer, en geen mannelijke minnaars meer? “En ook geen nieuwe kleren meer”, besluit ze lachend.

© The Times

What Can I Do? The Truth About Climate Change and How to Fix It verscheen bij Random House, 512 p’s, 28,99 euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234