Zaterdag 06/03/2021

1 jaar na de aanslagen

Jan Jambon: "Ik wil geen politiestaat. Maar het is zo simpel niet"

Volgens de minister van Binnenlandse Zaken is België veiliger dan een jaar geleden. Beeld Tim Dirven
Volgens de minister van Binnenlandse Zaken is België veiliger dan een jaar geleden.Beeld Tim Dirven

"Deuren inbeuken moet, maar volstaat niet om Molenbeek er bovenop te helpen." Minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) kijkt verder. "De uitdaging is om de harten van jonge moslims terug te winnen. Maar ze moeten beseffen: die jihadkanker gaan we uitroeien. Enige pijn en ongemak vallen niet te vermijden."

ls Jan Jambon de vertrekhal van de luchthaven binnenstapt, valt zijn oog er altijd op: de ­herdenkingsplaat voor de slachtoffers van de ­aanslagen. ‘We will remember them. Always’, staat erin gegraveerd.

“Het doet me toch iets. Natuurlijk. Ik heb die verschrikkelijke beelden gezien. Ik heb samengezeten met de slachtoffers en hun nabestaanden. Dat is confronterend”, vertelt Jambon met een kleine grimas.

Hij is een informaticus. Meestal blinken die computerkoppen niet uit in emoties. Hoe hij omgaat met het drama? “Ik denk vooral: doen we al het mogelijke om nieuwe aanslagen te ­vermijden?” Al voegt hij daar meteen aan toe: helemaal zeker ben je nooit. “Daar kan ik

’s avonds soms wakker van liggen. Er zijn altijd zotten. In Amerika schiet er elke dag een zijn geweer leeg in een school.”

Waren de aanslagen in Brussel te ­voorkomen?

“Achteraf is het simpel. Dat is zoals een film waarvan je het einde al kent. (ironisch) Ja, na de bommen in Zaventem had ik direct de Brusselse metro moeten sluiten. Dan was het natuurlijk anders gelopen in Maalbeek. Maar zo stel je het toch wel heel eenvoudig voor. De vraag is of de regering, de politie, het gerecht en de ­inlichtingendiensten blunders hebben gemaakt die de aanslagen hadden kunnen vermijden. Ik denk van niet, er zijn die dagen geen grove ­fouten gemaakt.”

Meteen na de aanslagen wees u nochtans naar de Belgische verbindingsofficier in Turkije.

“Pas op. Je moet mijn woorden van een jaar geleden eens herlezen – niemand doet dat nog. Ik heb nooit verklaard dat hij het drama op 22 maart had kunnen voorkomen. Nooit, nooit, jamais. Ook zonder ‘die tiep’ (Ibrahim ­El-Bakraoui, een van de aanslagplegers in Zaventem die in de zomer van 2015 werd ­opgepakt in Turkije maar kon ontsnappen, jvh/jm) waren er doden gevallen.”

U heeft de man, Sébastien Joris, wel aan het kruis genageld.

“De Belgische verbindingsofficier had een van de aanslagplegers kunnen stoppen in Turkije. Ik vond dat een reden om mijn ontslag aan te ­bieden, aangezien hij onder mijn verantwoordelijkheid viel. Maar ik heb niets tegen die mens. Ik wil hem graag spreken als de ­onderzoekscommissie naar de aanslagen klaar is. Als ik dat nu doe, dan krijg ik het verwijt dat ik hem wil beïnvloeden.”

Sinds 22 maart lijkt de politie een bende klungelaars.

“Dat stoort me enorm. Kijk naar de manier waarop we in 2015 de terreurcel in Verviers ­hebben ontmanteld. Toen waren onze veiligheidsdiensten top. Nu flop. Komaan. De ­waarheid is genuanceerd."

“Onze eigen mensen kleineren, daar zijn we hier in België fantastisch in. Als ik in het ­buitenland kom, krijg ik lof. Kan het beter? Ja. Is er te veel bespaard? Zeker. Maar we maken een comeback. De politiescholen zitten vol. Er zijn meer mensen dan ooit die agent willen worden. Ook jongeren van buitenlandse afkomst. In Antwerpen hebben vorige week dertig rekruten de eed afgelegd, velen met een kleur.”

U beloofde Molenbeek op te kuisen. Hoever staat u daarmee?

“Heel ver. Al los je in een jaar tijd geen probleem op dat decennia fout is gegroeid. Er zijn duizenden woonstcontroles uitgevoerd, ­drieduizend vzw’s doorgelicht, een reeks ­drugslabo’s ­gesloten. De gemeente Vorst, die geleid wordt door een PS-burgemeester, vraagt me om in het Kanaalplan te mogen stappen. Dat zegt toch genoeg over de impact van dit plan? Bijna alle burgemeesters zijn tevreden.”

“Al wil ik geen te luide hoerakreten lossen. Ik wil alleen zeggen dat wat beloofd is, wordt ­uitgevoerd. Om de drie dagen zijn er extra ­politiecontroles. De impact daarvan is voelbaar op straat.”

De fusie van de Brusselse politiezones – een eis van de N-VA – is begraven?

“Zolang de Franstaligen en de politiezones dat zelf totaal niet zien zitten, kan ik geen fusie doordrukken. De aanslagen hebben geen nieuw momentum gebracht. Nu de forcing voeren is onmogelijk. Hopelijk evolueren de geesten. Ik heb twee medewerkers de taak gegeven om over heel het land te bestuderen wat de ideale grootte is voor een politiezone. Voor mij moet het sowieso groter.”

Hoe kan het dat de politiezone van Molenbeek het minste geld krijgt van heel Brussel?

“Ik kan de dotaties herschikken en geld afpakken van andere politiezones. Alleen: dat is dé manier om mezelf politiek kapot te maken. En er is geen marge om Molenbeek gewoon iets extra te geven. Ik zal het niet ontkennen: de politiefinanciering zit scheef. Maar ik pas daar langs andere kanalen een mouw aan. Molenbeek krijgt vandaag een heleboel extra politiekracht.”

U trekt zich de kromme structuren niet meer aan? Is dat de kracht van verandering?

(gepikeerd) “Je moet je niet blindstaren op ­structuren. Kijk naar de resultaten.”

Wat is volgens u nog het grootste probleem in Molenbeek?

“We moeten niet alleen meer ‘deuren inbeuken’, maar ook de harten van de jonge moslims terugwinnen. Het gaat dan over de jongeren die naar Syrië en Irak zijn afgereisd, maar ook over de rest.”

“Op het vlak van preventie kan veel meer gebeuren. Alleen: ik heb daar als federaal ­minister weinig aan te zeggen. Jeugd, sport, hulpverlening, dat is het werk van de ­verschillende gemeenschappen. In Vlaanderen en in Franstalig België worden actieplannen deradicalisering uitgevoerd.”

Anders dreigt het Kanaalplan meer kwaad dan goed te doen?

“Wat is jullie job als journalist toch gemakkelijk, hé. Als we niets doen, dan is het natuurlijk te weinig. En als we iets doen, dan is het verkeerd. Het Kanaalplan was hypernoodzakelijk.”

“Kijk: ik begrijp die kritiek wel. Ik wil geen politiestaat. Maar het is zo simpel niet. Repressie kan snel gaan: je versterkt de politie en stuurt hen uit. Preventief werk loopt anders. Dat is de lange adem. Spijtig genoeg heb ik geen toverstok waarmee ik door Molenbeek kan gaan om iedereen te deradicaliseren.”

Buurtwerkers en scholen waarschuwen dat er steeds meer moslimjongeren radicaliseren.

“Dat is een gevoel van die mensen. Ik wil daar voorlopig geen al te zware uitspraken over doen. Ergens is het typisch voor jongeren in hun puberteit. Je bent zoekende. Ik heb dat zelf ook meegemaakt.”

Foute en polariserende uitspraken van ­politici maken het erger. Zoals uw ‘dansende moslims’ op 22 maart.

“Sorry, maar ik voel me totaal niet aangesproken door die beschuldiging. Ik vind dat je de problemen bij naam moet noemen. Anders zal je ze nooit opgelost krijgen. Dat is de fout van het verleden.”

Uw uitspraak stigmatiseert de hele moslimgemeenschap. Dat is collateral damage?

“Ik denk niet eens dat ze schade berokkent. Als ik mijn mond dicht houd, verandert er helemaal niets. De slachtoffers van 22 maart voelen zich ook nog getraumatiseerd. ‘Alles met ne keer dus.’”

(Op dreef) “Het gaat hier om een kanker. Natuurlijk niet het feit dat mensen moslim zijn. Wel dat een aantal van hen gewelddadig ­fundamentalisme toejuicht. Die kanker moeten we uitroeien. En ik ken geen enkele kanker die verdwijnt zonder te snijden, zonder dat er bestraling nodig is. Dat de patiënten daar enige pijn en ongemak van ondervinden, valt niet te vermijden.”

Dat klinkt hard.

“Toch niet. De kloof in onze samenleving ligt niet tussen Brasschaat en Molenbeek, tussen de autochtone bevolking en de moslims. De kloof ligt tussen de vredelievende burgers en de ­jihadisten.”

U ging haatberichten blokkeren op het internet. Intussen circuleren er meer dan ooit.

“We hebben daar een aparte politiedienst voor opgericht. Met behulp van Interpol gaan die agenten achter alles aan. Maar dit is een immense taak. Je sluit een website en er floepen er op hetzelfde moment drie nieuwe op.”

“Je raakt snel verstrikt in het debat rond vrije meningsuiting. In extreme gevallen is het gemakkelijk: wie oproept tot haat vliegt offline. Alleen: het is zelden zo duidelijk en iedereen heeft recht op idiote meningen.”

Waarom mag de Grote Moskee in Brussel de fundamentalistische islam blijven ­verspreiden?

“We hebben een nota van het OCAD (Orgaan voor de Coördinatie en de Analyse van de Dreiging, jvh/jm) die duidelijk zegt dat het onderscheid tussen de politieke, de religieuze en de gewelddadige islam vervaagt binnen het Belgische salafisme. Dan gaat mijn alarmbel af. De veiligheidsdiensten werken aan een ­actieplan. Als blijkt dat de Grote Moskee zich schuldig maakt aan gewelddadig salafisme ­zullen we daar tegen optreden. En het zal geen opgestoken vingertje zijn.”

Bent u verrast door de Nederlandse ­verkiezingsuitslag? Geert Wilders hapert.

“Elke verkiezing heeft een verrassing in petto. Maar de rel rond de Turkse bijeenkomsten heeft zeker een effect gehad op de uitslag. Hoe Turks president Erdogan reageerde tegen Nederland was ongezien. Mark Rutte is daar daadkrachtig mee omgegaan. Een stabiele coalitie op de been krijgen, wordt wel een klus.”

Hebben Turkse politici hier nog iets te ­zoeken?

“Mijn partijgenoot Peter De Roover heeft een voorstel klaar om regeringsleden van derde ­landen te verbieden om campagne te voeren in ons land. Als burger zeg ik daar onmiddellijk ‘ja’ op. Als de binnenlandminister zeg ik: zolang die wet er niet door is, moet de openbare orde in gevaar zijn. Wie daarover klaagt, moet toch eens nalezen wat de vrijheid van meningsuiting inhoudt (Gents burgemeester Daniël Termont, jvh/jm).”

Het onderliggend probleem is dat veel nieuwkomers zich hier niet thuis voelen.

“Ik merk dat in de Verenigde Staten iemand als Barack Obama, een migrant van de tweede generatie, president kan worden, terwijl in België sommige jongeren van de vierde ­generatie zich keren tegen onze samenleving. De enige conclusie is dat het integratiebeleid decennialang een fiasco was. Vlaanderen heeft pas sinds 2004 een plan opgesteld en de Franstalige gemeenschap amper een paar maanden geleden.”

Bent u voor de afschaffing van de dubbele nationaliteit?

“Dat kan veel verduidelijken. Mensen die hier geboren zijn en alle kansen krijgen, zouden zich het best identificeren met dit land. Alleen: de dubbele nationaliteit afschaffen gaat juridisch niet.”

Daarom wil uw partij Belgen met een ­buitenlandse ouder een burgerschaps­examen opleggen?

“Dat idee circuleert in de partij. Ik ga daar als minister nu geen commentaar op geven.”

Binnenlandminister Jan Jambon.  Beeld Tim Dirven
Binnenlandminister Jan Jambon.Beeld Tim Dirven

IS verliest terrein in Syrië en Irak. Maakt hen dat nog gevaarlijker?

“Er zijn twee mogelijkheden. Ofwel vraagt IS aan de drie- à vierduizend Europeanen om mee te vechten tot de laatste snik. Ofwel stuurt IS hen terug naar huis om hier zoveel mogelijk aanslagen te plegen. Elke Europese inlichtingendienst houdt rekening met dit terugkeerscenario. We zijn ons bewust van het gevaar. Op dit moment zien we een beperkte terugkeer van vrouwen en kinderen van Syrië-strijders.”

We kennen van alle Belgen die nog in Syrië zitten hun naam en aliassen.

(denkt na) “Als ik daar nu ‘ja’ op antwoord en er is een alias die niet kennen, dan heb ik u ­belogen. Hoe dan ook: de mazen in het net zijn een stuk kleiner.”

België is vandaag veiliger dan een jaar geleden?

“Ja, dat is zeker zo. Al moet je ook realistisch blijven. Ons land leeft sinds de aanslagen in Parijs onder terreurniveau drie. Dat betekent dat de kans op een aanslag ‘hoog’ blijft.”

“Of dit nog langer houdbaar is? Ik heb niet de indruk dat mensen angstig zijn. Integendeel. Ik ben blij dat we ons eindelijk een veiligheidscultuur eigen hebben gemaakt. Mensen vragen toezicht. Het aantal mails dat ik ontvang van mensen die boos zijn omwille van een extra fouillering vervalt in het niets bij het aantal mails dat ik ontvang van mensen die vinden dat er nog meer controles moeten zijn.

Komen er nog aanslagen in ons land?

“Ik hoop het niet. Maar er lopen nog veel IS-zotten rond.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234