Donderdag 26/11/2020

Vaticaan

Jan De Volder: ‘Belgische kardinaal was veel voorzichtiger’

Jan De VolderBeeld belga

Kerkhistoricus Jan De Volder (KU Leuven) deed begin jaren 90 zijn doctoraatsonderzoek in de Vaticaanse archieven, onder meer naar de rol van de kerk in België tijdens de Eerste Wereldoorlog. Straks, in mei, vertoeft hij er opnieuw twee weken om de archieven van paus Pius XII uit te pluizen. 

Hoe uitzonderlijk is de openstelling van de archieven van het pontificaat van Pius XII?

Jan De Volder: “Al in de jaren 80 en 90 was hier vraag naar. Ook de archieven van eerdere pausen werden opengesteld. Het grote verschil is dat alles nu gedigitaliseerd en erg toegankelijk is, zo kon ik toch opmaken uit een studiedag die ik twee weken geleden ter plaatse bijwoonde. In het verleden liet de klantvriendelijkheid weleens te wensen over.”

Wil het Vaticaan Pius XII met dit initiatief witwassen?

“Dat is straf verwoord. Pius XII is ooit Hitlers paus genoemd, maar dat is aantoonbare onzin. Het is goed dat nu alle beschikbaar gegevens worden vrijgegeven. Let wel, de controverse zal hier allicht niet mee weg zijn. Het morele oordeel over de houding van paus Pius XII zal voer voor debat blijven. Zwijgen was de prijs voor enige bewegingsvrijheid. Had hij meer kunnen doen? De werkelijkheid was toen geweldig complex. Er waren prelaten (hoog­waar­dig­heids­be­kle­ders in de rooms-katholieke kerk, red.) die openlijk supporterden voor de fascisten, zoals bijvoorbeeld de Kroatische kardinaal. In Nederland was er dan duidelijk verzet.”

En in ons land?

“Kardinaal Jozef Van Roey was zeker niet nazigezind, maar hij hield zich gedeisd. Hij had allicht gezien wat er in Nederland was gebeurd, waar de nazi’s het protest beantwoordden met repressie. En vooral: hij was gewoon zelf veel voorzichtiger. Hij was tijdens de Eerste Wereldoorlog een nauwe medewerker van kardinaal Mercier, die toen expliciet partij had gekozen tegen de Duitsers. Hij heeft gezien hoe de kerk daardoor zwaar was aangepakt.”

Hield de kerk zich ook op het terrein afzijdig?

“Het katholieke netwerk, in brede zin, heeft wel degelijk inspanningen gedaan om Joden te redden. Zeker in Wallonië en Brussel. Joodse kinderen werden ondergebracht in scholen en internaten, soms onder een valse naam. ‘Bruno’ Reynders, een benedictijner monnik, redde heel wat Joden in de abdij van Keizersberg in Leuven. In ons land overleefde 55 procent van de Joden de Tweede Wereldoorlog, in Nederland ligt dat cijfer rond de 30 procent. De katholieke kerk heeft daar mogelijk een rol in gespeeld. Ik vermoed dat er geen richtlijnen van bovenaf werden opgelegd, maar dat het eerder van onderuit kwam. Kardinaal Van Roey moet wel op de hoogte geweest zijn. Net zoals er in Rome heel wat initiatieven waren, met medeweten van de paus, zonder dat hij die noodzakelijk aanstuurde. Het zijn die hypotheses die ik in mei verder wil onderzoeken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234