Zaterdag 17/08/2019

Levanta

Jan De Varé, hoofdgeneesheer van Levanta: visionair of repressief psychiater?

Beeld Eric de Mildt

Als het gaat over het extreme regime van Levanta, de hoogbeveiligde afdeling voor geïnterneerde vrouwen in Zelzate, valt in elke tweede zin de naam van hoofdgeneesheer Jan De Varé. Is hij een pionier in de forensische psychiatrie of een te autoritaire arts?

In 2007 gold De Varé alleszins als een absolute pionier. Toen besloot het psychiatrisch centrum Sint-Jan-Baptist om voor het eerst geesteszieke vrouwelijke delinquenten te behandelen. De Varé was de bezieler van dat experiment. Daarvoor werkte hij in hetzelfde centrum van de Broeders van Liefde al als 'gewoon' psychiater. Omdat ons land jarenlang geïnterneerden liet wegkwijnen in hun cel, gold Zelzate aanvankelijk als een lichtend voorbeeld en kreeg het lof toegezwaaid. 

Kort na de officiële start van de streng beveiligde afdeling in 2016 klonken er echter andere geluiden, en die zijn sindsdien niet verstomd. In deze aparte vleugel verblijven er maximaal negentien vrouwen. Ze zijn veroordeeld voor zware delicten, zoals moord, poging tot doodslag en brandstichting of een resem minder zware misdaden, zoals inbraken of diefstallen, vaak om hun verslavingen te kunnen betalen. 

Vele (ex-)persoonsleden en familieleden van patiënten zijn niet te spreken over de behandelwijze in Levanta, en kapittelen allemaal de hoofdgeneesheer. Ook meerdere magistraten en advocaten die De Varé kruisten in de rechtbank, hangen een weinig fraai beeld van hem op. In totaal gaat het om meer dan tien insiders. 

Politiestaat in Zelzate?

Wat opvalt, is dat niemand met naam en toenaam in de krant wil. Uit angst dat ze hun job zullen verliezen of een klacht wegens laster zullen ontvangen. "Mensen hebben echt schrik van hem", zegt een ex-personeelslid. "Doordat er geen wettelijk kader is, doet hij maar wat in Levanta."

Wat steeds terugkomt, is het repressief regime dat De Varé oplegt. 
"Zijn methodiek hamert op het normatieve", zegt een ex-personeelslid. "Iemand die een verbale bedreiging uit? Die moet meteen terug naar de gevangenis. Hij is enorm autoritair en duldt geen tegenspraak." Of een ander personeelslid: "Bij zijn diagnostiek stel ik me vragen. Ik denk dat daar al fouten gebeuren. Zijn behandeling is zoals in een politiestaat, louter gericht op gedragscontrole." 

De Zorginspectie, die dit soort centra controleert, stelde in juni al vast dat er te lang, te vaak en te onveilig patiënten worden afgezonderd en gefixeerd. Gemiddeld zijn er twee afzonderingen per dag, moeten patiënten hun brieven laten lezen voor ze op de post mogen en is de ombudsdienst nauwelijks toegankelijk voor de patiënten.

Expert of niet?

Naast zijn job als hoofdgeneesheer werkt De Varé nog als gerechtspsychiater. "Hij is een van de weinige psychiaters die dit nog willen doen omdat het zo slecht betaald is", luidt het binnen de gerechtelijke wereld. "Hij doet dit echt aan de lopende band."

In maart kreeg De Varé in een vonnis van de Gentse rechtbank van eerste aanleg een stevige tik op de vingers. Het vonnis hekelt pagina's lang de gebrekkige methodologie, tunnelvisie en feitelijke onjuistheden van De Varé en zijn collega's in hun onderzoek van de zogenaamde 'vampierenmoord'. Een man uit Vurste vermoordde in 2014 zijn vriendin omdat hij dacht dat zij een vampier was. "De kwaliteit van zijn werk in die zaak was echt ondermaats", zegt een ingewijde. "Maar hij is zo overtuigd van zijn eigen gelijk dat hij dat nooit onder ogen zal zien."

Geen commentaar

Eind april, na een eerste reeks klachten, benadrukte hij in deze krant wel dat zijn beleid gestoeld is op wetenschappelijk onderbouwde principes en zijn nut voldoende bewezen heeft. 

Klopt die claim? Stijn Vandevelde, professor orthopedagogiek aan de Gentse Universiteit, doet al geruime tijd onderzoek naar de behandeling van geïnterneerden in ons land. "Het RNR-model
(risico-behoeften- of noden-responsiviteit-model, TP) van Levanta is een effectief en internationaal erkend model. Er bestaat veel onderzoek naar, omdat het al gebruikt wordt sinds de jaren 80. Op zich is het een humane behandelwijze, maar het heeft wel kritiek gekregen omdat er te veel aandacht ging naar het indijken van de risico's of gevaren die patiënten kunnen veroorzaken. Hun behoeftes en noden werden daardoor soms uit het oog verloren."

Beeld Eric de Mildt

Meer levenskwaliteit voor de patiënten

In de forensische psychiatrie in ons land maakt het 'Good Lives Model' recentelijk opgang. Dit model legt nog veel meer de focus op de levenskwaliteit, de dromen en noden van de patiënten. "Toch is deze methode niet tegengesteld aan RNR, ze bouwt er eerder op voort", zegt Vandevelde nog. "Want we moeten natuurlijk niet naïef zijn: vaak moeten we de samenleving beschermen tegen deze mensen en hen ook beschermen tegen zichzelf. Ze hebben evenwel ook recht op gedegen en menselijke zorg en ondersteuning."

Raf De Rycke, gedelegeerd bestuurder van de Broeders van Liefde, wil niet ingaan op de getuigenissen tegen de hoofdgeneesheer. Algemeen directeur van Sint-Jan-Baptist Eddy Impens weigert eveneens alle commentaar, en verwijst door naar De Varé zelf. De hoofdgeneesheer, die met verlof is, reageerde niet op meerdere telefoons en berichten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden