Donderdag 21/11/2019

Jan Brocatus (Amnesty) pleit voor hernieuwd engagement van politici en burgers

Zestig jaar mensenrechten

maar geen reden tot euforie

Dag op dag zestig jaar geleden zag in de schoot van de Verenigde Naties de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens het licht. Het was een direct antwoord op de gruwelen van twee wereldoorlogen. Initiatiefneemster was Eleanor Roosevelt, vrouw van de Amerikaanse president Franklin. 'Het is een verhaal dat dicht bij huis begint', zei ze.

Door FILIP ROGIERS

Brussel l 'Er gaapt een kloof tussen de belofte van 1948 en de mondiale toestand vandaag', zegt Jan Brocatus van Amnesty International.

De Universele Verklaring van de Mensenrechten (UVMR) was een tweede poging van wereldleiders om de wereld te behoeden voor oorlogen en massale schendingen van de individuele rechten van de mens. De eerste, na de Eerste Wereldoorlog, draaide op niets uit. De in 1919 op initiatief van de Amerikaanse president Woodrow Wilson opgerichte Volkerenbond telde op zijn hoogtepunt, halfweg de jaren dertig, 58 aangesloten landen. Maar het was een tandeloos orgaan dat weliswaar op papier tot 1946 bleef bestaan, maar de nazi-oorlogsmachine niet kon tegenhouden.

Na de Tweede Wereldoorlog trachtte Eleanor Roosevelt de mondiale vredesgedachte nieuw leven in te blazen. Op 10 december 1948 kon ze de Verenigde Naties toespreken met de hoop dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens 'the international Magna Carta' zou worden, 'for all men everywhere'. Een verwijzing naar het in 1215 in Londen afgekondigde Grootcharter der Vrijheden (Magna Carta) waarmee Jan zonder Land rechten toekende aan adel, clerus en rijke handelaars. Het was een embryo van burgerlijke rechten, een prelude op vele andere verklaringen van mensenrechten, waarvan het VN-handvest het meest mondiale vormt.

Het eerste obstakel voor de UVRM was het verzet van de Russen, die het verdrag pas in 1966 ratificeerden. Ook daarna bleef de afdwingbaarheid van de UVRM overal ter wereld een heikele zaak. Maar Jan Brocatus, directeur van Amnesty International Vlaanderen, wees gisteren bij de voorstelling van het boek Mensenrechten. Alle verklaringen en verdragen sinds 1215 toch op de positieve effecten van het verdrag dat in 1948 met een, achteraf gezien, uitzonderlijke eensgezindheid (slechts één tegenstem) werd goedgekeurd in de VN.

Geen reden tot euforie

Brocatus: "De algemene waarden van gelijkheid en gerechtigheid, zoals vertolkt in de Universele Verklaring, inspireerde de strijd tegen de apartheid in Zuid-Afrika, en voor de democratie in Oost-Europa, Latijns-Amerika, Azië en Afrika." Ook de afschaffing van de doodstraf, in twee derde van de wereld, is mede een product van het morele gezag dat van de UVRM uitgaat.

Maar een blik op de wereldkaart leert dat er absoluut geen reden tot euforie is. "In conflictgebieden zoals Oost-Congo vandaag worden de mensenrechten geschonden. Er is de toename van het aantal burgerslachtoffers van het terrorisme, zoals het zinloos geweld in Mumbai heeft getoond. Het geweld tegen vrouwen en kinderen blijft schrijnend. Ook leven miljoenen mensen in armoede, sociaal-economische rechten worden geschonden en dat dreigt erger te worden met de huidige crisis."

"Ook dichter bij huis, in België, moeten we niet zelfgenoegzaam worden", zei Open Vld-voorzitter Bart Somers gisteren op de boekvoorstelling. "Ook hier blijven er problemen met de schending van mensenrechten." Brocatus verwees wat dat betreft naar een uitspraak van Eleanor Roosevelt: "Waar beginnen mensenrechten? In kleine stukjes, dicht bij huis, waar elke man, vrouw en kind zoeken naar respect voor hun rechten."

Brocatus noemt het broodnodig dat zowel overheden, bedrijven, middenveld als burgers "een hernieuwd engagement" opnemen "om retoriek om te zetten in realiteit, desillusie en wanhoop in hoop en actie". Want de eensgezindheid van 1948 lijkt vandaag, in een wereld "met talrijke mensenrechtencrisissen en conflicten", ver zoek.

Mensenrechten. Alle verklaringen en verdragen sinds 1215 is een uitgave van Prometheus, het Liberaal Kenniscentrum.

Vanavond vieren Amnesty International en Arno 60 jaar mensenrechten in de Ancienne Belgique. Deuren: 20u00.

n Eleanor Roosevelt (l.) in 1958. Tien jaar eerder had ze het initiatief genomen om de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens op te stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234