Donderdag 26/01/2023

James Cameronbijgenaamd Iron Jim

Zondagnacht, tijdens de 82ste uitreiking van de Academy Awards, kan James Cameron, de Da Vinci van Tinseltown die de hele wereld het kijken nalaat, geschiedenis (her)schrijven: in 2010 9 oscars binnenrijven met een film die alle records brak van een film die 12 jaar terug al 11 beeldjes kreeg.

Biografie van de meest invloedrijke filmmaker aller tijden

Hij had het ongetwijfeld voorspeld, toen hij in 1995 producer was van Strange Days, een zelf geschreven premillenniumthriller over een uitgebluste, corrupte ex-flik die illegale ‘squid’-opnamen dealt: opnamen van de manier waarop een persoon een mogelijk extreme werkelijkheid ervaart, die door een andere persoon met een virtual-realitybril kan worden waargenomen alsof het hem of haar ook werkelijk overkomt. Wat had hij dan voorspeld, vraagt u. Dat hij op 7 maart 2010 samen met Kathryn Bigelow, die Strange Days regisseerde, 9 keer zou worden genomineerd: zij voor The Hurt Locker, haar koelbloedige, van intens realisme rillende en trillende duik in de wereld van een Amerikaanse bommenbezweerder in Irak; hij voor Avatar, een interplanetaire ecofantasie die de format en de beleving van live action 3D herdefinieerde en al het doemdenken over de ondergang van de film moet counteren. Nou en, vraagt u. Wel, Bigelow, de vrouw die met Point Break ooit het testosteron kneep uit alle andere, door venten gedraaide actiefilms, is een van Camerons 4 ex-vrouwen.

‘The battle of the exes’, zo wordt Oscar Night dit jaar genoemd. Het is niet alleen de clash tussen twee titanen van de grensverleggende hyperkinetische actiefilm, een man en een vrouw, twee artistiek hoogbegaafde individuen die twee jaar lang in de echt en in spirit waren verbonden en elkaar aanvulden. Cameron had ongetwijfeld een hand in het unieke parcours dat Bigelow aflegde, waardoor ze vandaag als eerste vrouw ooit tot Best Director werd gekroond door de oppermachtige Directors Guild en kans maakt om als eerste vrouw ooit de oscar in dezelfde categorie te winnen (en zal het net haar ex-vent zijn die haar dat zal ontzeggen? Ziet u het al voor u, hoe Cameron grootmoedig zijn tweede oscar zal schenken aan zijn ex-vrouw?). Maar zij is wel drie jaar ouder dan Cameron, een wonderkind, een intellectuele die als prille twintiger haar conceptuele kunst liet keuren door Robert Rauschenberg en Susan Sontag. Meer dan wie ook - bijvoorbeeld Gale Ann Hurd, nog een van Camerons ex-vrouwen, die in de tweede helft van de jaren ’80 een van de machtigste Hollywoodproducenten was - drukte zij haar stempel op zijn loopbaan.Oscar Night 2010 is ook de titanenstrijd van Camerons laatste passie, Avatar, met zijn oude vlam, Titanic. Tussen de twee ligt amper 12 jaar, maar inmiddels wel een wereld van verschil, dat grotendeels door Cameron zelf is gemaakt. “Mocht ik Titanic vandaag draaien, zou ik het helemaal anders doen”, zegt hij nu. “Er zou helemaal geen set van tweehonderddertig meter zijn, enkel kleinere setstukken die in één grote CGI-set zouden zijn geïntegreerd. Ik zou geen zeven dagen moeten wachten op de perfecte zonsondergang voor de kusscène. We zouden die gewoon voor een groen scherm draaien en zelf onze zonsondergang kiezen.” Maar, zo benadrukt Cameron ook zelf, dat verschil is tegelijk onbestaand: “Ik zie een erg vergelijkbaar patroon ontstaan tussen de twee... In beide gevallen komen mensen keer op keer opnieuw kijken.”What the f*ck is this guy doing? Dat vroeg Rebecca Keegan, journaliste bij Time, zich een beetje af toen ze uitzonderlijk toegang kreeg tot de bijzonder kale loods waar Cameron met een bijzonder kleine, niet echt hightech ogende camera de has-been Sigourney Weaver filmde, terwijl die in een vreemd pak met zuignappen en zowat in het ijle enkele lijnen debiteerde. In een vorig decennium was deze man tenslotte King of the World geweest, dé nummer één van Hollywoods A-lijst. Wat bezielde hem om daarna ‘niks’ meer te regisseren, enkel een tv-reeks te creëren (Dark Angel), nog maar eens de oceaan in te duiken voor een IMAX-3D-docu rond het wrak van die fel geplaagde Titanic of met NASA-wetenschappers de Mid-Ocean Ridge te verkennen, een onderzeese bergketen tussen Amerika en Europa die de turf is van een hoop griezelige levensvormen (Aliens of the Deep)? Toen Keegan een kijkje ging nemen achter een muurtje van LCD-schermen dat aan de camera gekoppeld was, viel haar mond open van verbazing. Daar zag ze in real time een naar de wonderbaarlijke wereld van Pandora, in Na’ve-gedaante omgezette 3D-versie van Sigourney Weaver aan het werk. En besefte ze meteen dat ze een blik had gekregen in the future of cinema.

Het druk besproken en adequaat getitelde boek The Futurist is de uitkomst van Keegans verbazing. Het is geen echte officiële biografie geworden, maar wel de eerste waaraan Cameron - een notoire hater van de Amerikaanse filmjournalistiek - opvallend gretig zijn medewerking verleende. De ondertitel van het boek zegt veel over de manier waarop hij Keegans werk beschouwde. Het feit dat het gelijktijdig met Avatar werd uitgebracht, verraadt hoe fijn de lijn tussen onafhankelijke berichtgeving en inbedding van de media in filmpromotiecampagnes is geworden. Of steeds is geweest. Keegan mocht fly on the wall zijn tijdens het ontstaansproces van Avatar. Ze maakte de hele performance-capture mee, de teleconferenties die Cameron hield met het leger digitale effectenmakers van Peter Jacksons bedrijf Weta Digital in Nieuw-Zeeland, de montagesessies die hij thuis in Malibu organiseerde. Ze bezocht Camerons al legendarische productiebedrijf Lightstorm Entertainment, waar hij met een ander leger - wetenschappers, techno- en futurologen - de virtuele wereld en mythologie van Pandora construeerde. Ze sprak met meer dan 50 vrienden (onder wie vanzelfsprekend Arnold Schwarzenegger, met wie Cameron regelmatig motoruitjes maakt), familieleden, collega’s. Ze ontmoette ook zijn ouders: zijn moeder, die een instinct voor burgerlijke inzet koppelt aan een teken- en schildertalent (dat James van haar erfde), zijn vader, een ingenieur die zijn zoon aanvankelijk liever als... ingenieur aan de slag had zien gaan dan als... vrachtwagenchauffeur met een schijnbaar fatale fascinatie voor sciencefiction-comics en -film. En ofschoon The Futurist overduidelijk een quid pro quo tussen Cameron en Keegan veronderstelt voor zover het Avatar betrof, daarnaast ook zeker niet de eerste poging is om in de geest van de meest invloedrijke filmmaker aller tijden te kruipen, op het vlak van weetjes en beetjes uit het leven van Iron Jim is het boek honderd procent verslavend.

Heeft u een hekel aan kerels die voortdurend lopen te krijsen dat ze het hadden zien aankomen? Heeft u een nog grotere hekel aan kerels die voortdurend lopen te krijsen dat ze het hadden zien aankomen en die het op de koop toe ook écht hadden zien aankomen? Iron Jim, de nu 55-jarige, uit Canada (!) afkomstige renaissancemens, is zo’n kerel. Zijn onwaarschijnlijk vermogen tot anticipatie is wellicht dé eigenschap die hem bijstond in de voltooiing van de meest megalomane, risicovolle projecten die een mens kan bedenken. En de combinatie van “berekend raderhoofd en romantische kunstenaar”, zoals Keegan het verwoordt, maakte hem tot de meest succesvolle filmmaker aller tijden. Zijn picturaal talent is onmiskenbaar: het is zijn tekening van Kate Winslet die Leo DiCaprio in Titanic maakt, zijn linkse hand die in beeld komt, maar horizontaal is geflipt omdat DiCaprio rechtshandig is. Zijn visionaire knobbel voor fysica, toegepaste wetenschap, revolutionair oceanologisch en filmtechnologisch design verbaast zelfs de NASA, die nog steeds ontwerpen van zijn hand gebruikt. Voeg daarbij een schaamteloos gevoel voor kleffe sentimentaliteit en de beste neus voor absolute filmhits ooit, en je weet meteen waarom Entertainment Weekly hem als zevende op de lijst van knapste koppen in LA plaatst. Of waarom Peter Jackson Keegan waarschuwde dat niemand ongeschonden uit een confrontatie met Camerons geest komt: “Je kunt haast niet anders dan je een beetje dom voelen.” Daar kan zelfs ondergetekende van meespreken. Tijdens een rondetafelinterview voor Solaris, de Amerikaanse remake van Andrei Tarkovski’s Sovjet-Russische tegenhanger van Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey, was Cameron, die oorspronkelijk zelf wou regisseren, maar finaal produceerde, op zijn best. Hij droeg een kapiteinspet, alsof hij net uit de duikboot was gestapt, dwong in zijn hoffelijke antwoorden op militaire manier respect af. Het werd echter muisstil toen hij plots een vraag niet beantwoordde over zijn samenwerking met sterren. En het Japanse wicht dat zich aan zo’n imbeciele inbreuk had bezondigd met één blik van een halve minuut een kopje kleiner maakte. Daarop startte een van de meest heldere, messcherpe en pikdonkere analyses van Hollywood die een mens ooit te horen of te lezen kan krijgen. De ‘commandant’ sprak met vlijmende minachting over studio executives die de vrije loop van vaktechnisch en artistiek genie - lees: het zijne - dwarsboomden. Men kon zich afvragen of dit wel de man was die in 1998 met een oscar “I’m King of the World!” had staan roepen, de man die het zich had veroorloofd Céline Dion te laten kwelen over een van de puurste momenten van verveling uit de filmgeschiedenis (hier kan ook wijlen Robert Altman worden geciteerd: “Het vreselijkste werkstukje dat ik in mijn hele leven heb moeten zien”). In Hollywood kan alles, zo wil het cliché. Het meest ongewone vindt ook werkelijk plaats, al denkt een gewone sterveling snel dat het zo ongewoon is dat het niet anders kàn dan dat het is geënsceneerd. De voorwaarde voor het schier eindeloze zegeverhaal van de illusiefabriek is het bestaan van masters of the universe zoals James Cameron, mensen die de touwtjes in handen nemen en ze nooit meer loslaten, masters of puppets die het leven niet alleen als een toneel, maar het daarenboven als hun toneel zien. The King is not dead. Long live the King!

quote 2Zijn visionaire knobbel voor fysica, toegepaste wetenschap, revolutionair oceanologisch en filmtechnologisch design verbaast zelfs de NASA, die nog steeds ontwerpen van zijn hand gebruiktkadertjeCameron ten voeten uit

“Ik zag beelden van een metalen doodsfiguur die als een fenix uit vuur oprees. Ik werd wakker, greep potlood en papier en begon te schrijven. Het oorspronkelijke idee voor The Terminator kreeg ik toen ik ziek en volledig blut in Rome was. Ik kon niet naar huis, kon amper de taal spreken, was omringd door mensen die me niet konden helpen. Ik voelde complete vervreemding, waardoor het makkelijk was om me een machine met een geweer voor te stellen.”

Een ultraneurotische, gestreste Cameron ontslaat (terecht) de Britse betweterige cameraman, waarna een spontane muiterij van de loyale crew uitbreekt. Uiteindelijk besluit die grootmoedig de film af te werken. Op de laatste dag, Camerons afscheidswoord: “Dit was een lange en lastige draaitijd, geplaagd door vele problemen, maar al die tijd hield één ding me op de been, namelijk de zekerheid dat ik op een dag door de poort van deze studio zou wegrijden en nooit meer zou terugkomen, en dat jullie zielige klootzakken hier zouden achterblijven.”

Cameron, in duikpak in de gigantische onderwatertank, met een loodzware camera om de borst, krijgt geen adem meer: zijn zuurstoffles is defect. Hij roept in de intercom om hulp, maar de hardhorige tweede cameraman onder water hoort hem niet, en niemand biedt bijstand. Cameron worstelt zich met bovenmenselijke kracht uit zijn pak, laat de camera vallen, begint aan een potentieel dodelijke klim naar de oppervlakte. Als de stuntcoördinator die de zaak in de gaten moest houden eindelijk het teken van nood ziet - een vinger over de keel, een paar kloppen op de borst - propt die Cameron een mondstuk in de keel en houdt hij hem stevig vast omdat hij denkt dat de regisseur panikeert. Cameron wrikt zich los door de stuntman een trap in het kruis te geven, spuwt het mondstuk uit en zwemt naar boven, waar hij op een haar na moet worden gereanimeerd. Een paar uur later is de stuntcoördinator ontslagen en zwemt Cameron weer onder water met een camera.

Na een productiecalvarie die de productiecalvarie van The Abyss op een picknick deed lijken, bewees Cameron zijn magistrale feeling voor hits: “Het was alsof we net twee jaar met ons gezicht naar beneden over een kaasschraap waren gegaan. We dachten echt dat we met de meest verliesmakende film uit de geschiedenis zaten. Dan was er de eerste previewvertoning in Minneapolis. Er zat een vrouw achter me - geen idee wie ze was, wellicht een huisvrouw - die de hele film door mee zat te vertellen. Ze was als zo’n Pezkoker waaruit voortdurend muntjes floepen. Ik leunde wat achterover zodat ik goed kon horen wat ze zei. Ik herinner me heel goed het moment waarop Jack en Rose elkaar de hand schudden, als ze op het punt staan uit elkaar te gaan, en Rose zegt: ‘Je bent heel aanmatigend.’ De vrouw achter me zei: ‘Juist, maar je laat toch zijn hand niet los, hé?’ Dat was het moment waarop ik wist dat de film exact communiceerde zoals hij bedoeld was.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234