Zondag 13/06/2021

Duitsland

Jamaica-coalitie: Merkel kan geen doorbraak forceren, het wantrouwen neemt toe

Het Belgische record is nog lang niet in zicht, maar de Duitse regeringsonderhandelingen slepen aan. Beeld AFP
Het Belgische record is nog lang niet in zicht, maar de Duitse regeringsonderhandelingen slepen aan.Beeld AFP

Het is de onderhandelende partijen bij de formatie van een nieuwe Duitse regering vannacht niet gelukt tot een eerste overeenkomst over een zogenaamde 'Jamaica-coalitie' te komen. De gesprekken tussen CDU, CSU, FDP en de Groenen gaan vrijdagmiddag verder. Grootste breekpunten lijken vluchtelingenpolitiek en financiën.

Om even na tweeën vannacht zou Angela Merkel nog hebben geglimlacht. Tenminste, dat meenden de Duitse politiekverslaggevers gezien te hebben terwijl ze in de miezer al uren naar de verlichte ramen van de onderhandelkamers in het deftige pand van de Duitse Parlementaire Vereniging stonden te turen. Zouden de vier politieke partijen de zelf opgelegde deadline van vrijdagmorgen dan toch gaan halen?

Toen de Groene delegatie niet veel later zwijgend de auto stapte, bleek het tegendeel. Ruim vijftig onderhandelaars vergaderden vijftien uur over het 62 pagina's tellende concept van de overeenkomst. Niet eens het uiteindelijke regeerakkoord, maar een blauwdruk daarvan. In dat document stonden nog tientallen passages tussen vierkante haken, waarmee werd aangegeven dat ze omstreden waren.

Het is nu niet de tijd voor gekissebis over details, schijnt Angela Merkel haar tafelgenoten donderdagochtend nog op het hart te hebben gedrukt. "Er moet politiek worden gemaakt." Tegen de pers was Merkel die ochtend nog optimistisch. Het kán lukken, zei ze.

Geen doorbraak

Maar zelfs de vrouw die tijdens nachtelijke vergadermarathons in Brussel zo vaak onoverwinnelijk is gebleken, kon thuis in Berlijn geen doorbraak forceren. Gestreden werd, nog steeds, over het vluchtelingenbeleid. CDU/CSU wil per se een bovengrens van 200.000 vluchtelingen per jaar, inclusief gezinshereniging. Dat is voor de Groenen niet verteerbaar, omdat het zou betekenen dat het recht op gezinshereniging voor een groot deel van de in 2015 en 2016 het land binnengekomen vluchtelingen vervalt. De FDP heeft daarom een tussenoplossing in het spel gebracht, een flexibele grens tussen de 150- en 200 duizend vluchtelingen per jaar. Maar tot dit compromis zijn de anderen niet bereid.

Een ander belangrijk breekpunt zijn de overheidsfinanciën. Hier ligt juist de FDP dwars. Daarbij gaat het om het voortbestaan van een typisch Duits fenomeen: de solidariteitstoeslag, kortweg 'soli'. De door bondskanselier Kohl ingevoerde extra belasting van 5,5 procent van de inkomstenbelasting was ooit bedoeld voor de wederopbouw van Oost-Duitsland, maar tegenwoordig gaat nog maar een klein deel daarheen.

De FDP wil die 'soli' afschaffen, liefst in een keer. Dat zou de komende vier jaar jaarlijks een gat van 20 miljard in de begroting slaan en in een klap bijna alle financiële speelruimte van de regering verzwelgen. De CDU wil ook dat er een eind aan de 'soli' komt, maar in heel kleine stapjes. Maar de FDP lijkt niet bereid tot compromissen. Bovendien willen de Groenen de solidariteitstoeslag eigenlijk helemaal niet kwijt, omdat die vooral door mensen met hogere inkomens wordt betaald en ten goede komt aan mensen met lagere inkomens.

'Historisch akkoord'

'Jamaica is nog anderhalf lichtjaar weg', citeerde die Zeit vannacht een mismoedige anonieme onderhandelaar. Anderen, zoals FDP-chef Christian Lindner, probeerden de boel te sussen. Voor zo'n 'historisch akkoord' is gewoon tijd nodig, zei hij. Bondskanselier Merkel zei alleen 'Goedemorgen'. Haar partijgenoot Armin Laschet, minister-president van Noordrijn-Westfalen, was scheutiger met zijn teleurstelling: "Er was bij veel thema's wederzijds begrip, maar geen compromis. Dat is het treurige." En éminence grise van de FDP Wolfgang Kubicki liet zijn frustratie de vrije loop: "Dit frustreert me extreem. Ik ga nu eerst anderhalf uur douchen."

Al met al klinkt het weinig hoopvol, vooral omdat de indruk ontstaat dat het wantrouwen tussen de onderhandelende partijen de afgelopen dagen eerder groter is geworden dan kleiner.

Der Spiegel en Die Zeit vermeldden dat de Groenen door de andere partijen streng zijn toegesproken omdat ze de CSU zwart probeerden te maken. Waren de Groenen alvast bezig een mogelijk mislukken van de onderhandelingen op de anderen af te schuiven?

Overigens moet de conservatieve Beierse delegatie het ook in de media het hardst ontgelden, vooral verkeersminister Alexander Dobrindt. In een nogal zwartgallig commentaar schetste de politieke redactie van publieke zender ZDF de coalitievorming als volgt: "Het is alsof je moet trouwen met iemand die je niet kunt uitstaan. Nee, het is nog erger dan dat. Want zelfs bij het meest liefdeloze dwanghuwelijk staat Alexander Dobrindt niet in de slaapkamer."

Wat gebeurt er als het ook de komende dagen niet lukt om tot een akkoord te komen? Dan zal Merkel waarschijnlijk aankloppen bij de SPD, in een wanhopige poging Martin Schulz alsnog tot onderhandelingen voor een nieuwe 'grote coalitie' te vermurwen. De kans dat het lukt is nihil. De sociaal-democraten hebben herhaaldelijk te kennen gegeven niet te willen regeren, na het grootste verkiezingsverlies in de geschiedenis van hun partij.

De laatste uitweg zijn nieuwe verkiezingen. Maar de weg daarheen in Duitsland is lang en ingewikkeld. Bondspresident Frank-Walter Steinmeier zal toestemming moeten geven, maar kan in dat geval ook nog besluiten Angela Merkel de opdracht te geven een minderheidsregering te vormen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234