Donderdag 04/06/2020

Jaloezie, een ziekte

Het is geen ziekte indien juist gedoseerd. Toch doet tachtig procent van de bevolking alsof hij of zij nooit last van jaloezie. Want boven zoiets kleinmenselijks zijn we verheven, toch? Volgens Ayala Malach Pines, auteur van A Romantic Jealousy, causes, symptoms and cures schuilen juist tussen de ontkenners zij die ziekelijk en zelfs fataal jaloers kunnen worden, de patiënten. Tien op duizend Belgen en zes keer zoveel mannen als vrouwen. Gelukkig hoeven de ziekelijk jaloersen anderen niet te benijden. Ook tegen kift bestaan middeltjes, alhoewel.

Annelies is kleuterleidster. Ze staat van halfnegen tot vijf uur voor de klas. Om kwart over vijf rijdt ze de oprijlaan op. Elke dag, zonder één minuut vertraging. Haar man is thuis. Hij kan haar horen, zien, voelen, ruiken zelfs. Toch is hij formeel. In die acht uur en drie kwartier is zij met de vijftien vaders van de vijftien kleuters de koffer ingedoken. Sterker, ze vond tijdens de speeltijd gelegenheid voor een vluggertje met de schooldirecteur, de turnleraar en de gynaecoloog. Want had ze die ochtend geen mascara opgedaan? En meer lippenstift dan normaal? Iedere vezel in zijn lichaam zegt dat hij gelijk heeft.

De man van Annelies kan in het boek van de Amerikaanse professor Pines staan. Vooralsnog woont hij in België en is zijn geval dagelijkse kost voor psychiaters. Volgens Myriam Van Moffaert, hoogleraar gerechtelijke en forenzische psychiatrie, behoort hij tot het tiental Belgen op duizend dat ziekelijk jaloers is. Een studie in Vlaanderen uit '96, waarin onderzoekers het aantal gedetineerden dat als gevolg van een fatale jaloezie in de cel belandde naar buiten extrapoleerden, wijst uit dat de man van Annelies één kans op negen maakt om op een dag fataal jaloers te worden.

"Mannen lopen zes keer meer risico dan vrouwen. Bij mannen is jaloezie inherent aan de evolutie. Een man heeft het er moeilijk mee dat hij mogelijk het kind van een ander opvoedt omdat zijn vrouw vreemd ging."

Louis, Vlaming en jaloers, bevestigt dat zijn naijver ooit extreme vormen aannam. "Ik stond op trouwen en had tegelijk een minnares. Hoewel ik twee vrouwen had, kon ik niet verdragen dat die maîtresse met een ander was. Ik kon horen dat ze in de buurt was, sterker, ik hoorde aan het geruis van haar kleding wat voor soort ondergoed ze droeg. Toen ze er met een ander vandoor ging, bleef ik polsen naar haar seksleven. Ik wilde weten of het beter was. Nu bel ik niet meer. De tijd genas me."

Louis was een tijdlang ziekelijk jaloers, maar hij verviel niet in fataal jaloers gedrag. Zou de ziekelijk jaloerse man van Annelies ooit het konijn van de kinderen van de schooldirecteur gaarstoven, zoals de stapelverliefde Glenn Close deed in de film Fatal Attraction?

Van Moffaert: "Mogelijk. Mensen die aan de ernstigste vorm van jaloezie lijden zijn ziek. Ernstig ziek. Hun kwaal is vergelijkbaar met een depressie. Het overvalt hen. Jaloezie is het spiegelbeeld van extreme verliefdheid die ontaardt in extreme bezitterigheid. Ze lijden aan het Othello-syndroom, genoemd naar het theaterstuk van William Shakespeare. Othello was zo jaloers dat hij zijn partner dan maar vermoordde."

Othello slaat toe van zeven tot zevenenzeventig jaar, en zelfs later. Bij een Vlaamse bejaarde stak de ziekte op haar zestigste de kop op. De vrouw leidde voorheen een normaal leven. Inmiddels is ze twintig jaar fataal jaloers. De patiënt gaat elke dag met haar man bridgen. De brave ziel wijkt geen meter van haar zijde. Toch gelooft ze stellig dat hij een schandalig, liederlijk leven lijdt. Van Moffaert: "Een vlek in het brein, een scotoma in medisch jargon, verblindt deze patiënte. Geen enkele therapie had tot dusver vat op haar. Haar man gaat door een hel, maar hij houdt van haar en blijft. Hij kende haar zestig jaar anders."

Net zoals in het boek van Pines luiden ook in Van Moffaerts praktijk de partners de alarmbel. "Essentieel is deze mensen ervan te overtuigen dat een therapie noodzakelijk is." Pines suggereert hypnose, psychoanalyse en/of medicatie. Na Viagra tegen impotentie blijkt er nu ook een middeltje tegen fatale jaloezie te bestaan.

Van Moffaert: "Er bestaan middelen die de aandoening temperen. Pymoside is er één van. Schrik niet, men verstrekt het ook aan mensen met stinkwaan en parasietenwaan. Al dan niet in combinatie met (Prozac-achtige) antidepressiva. Het product, bij de apotheker verkrijgbaar onder de naam Orap, werkt als een dopamine. Het luwt de intensiteit van de obsessie en vermindert de angst. Om alleen gelaten te worden bijvoorbeeld. Opgepast, het is aan de psychiater, niet aan de huisarts om dat soort middelen voor te schrijven. In combinatie met psychotherapie of -analyse."

Of hypnose? De Antwerpse psycho- en hypnotherapeut Lehambre past de methode pas toe als de psychoanalytische (hoe werd ik zo jaloers?) en de cognitieve (waarom heb ik een irrationeel werelbeeld?) geen succes sorteren. Lehambre: "Jaloezie is een aandoening die de menselijke neurochemie verstoort. Hypnose is een middel om verdrongen teleurstellingen naar boven te woelen. Alleen is de kwaal daarmee nog niet genezen. Je moet echt iets met de bevindingen doen."

De Amerikaanse deskundige hecht veel geloof aan de Freudiaanse theorie dat iemand die van kindsbeen af angst heeft gehad om verlaten te worden, sneller jaloezieën ontwikkelt.

"Voorzichtig, voorzichtig," nuanceert Van Moffaert. "Er zijn andere elementen die iemand voorbestemmen om ooit fataal jaloers te worden. Een sluimerende, levenslange onzekerheid bijvoorbeeld. Eén gebeurtenis, en die hoeft niet eens zo wereldschokkend te zijn, volstaat om iemand van het pathologische, het ziekelijke stadium, naar het fatale stadium te doen verhuizen. Het trigger-effect. Dan zitten die mensen vast."

Pikant detail: jaloezie is niet alleen een ziekte, maar is ook besmettelijk. De Amerikaanse professor ontdekte dat 42 procent van de jaloerse patiënten het vermeende overspelige gedrag van de vorige partner kopieerde in een relatie met een nieuwe partner. De inkapseling van de patiënten heeft overigens nefaste gevolgen voor de partners. Pines ontdekte dat zeven procent van de partners terugsloeg, al dan niet met geweld. En dat liefst dertig procent de jaloerse wederhelft de bons gaf.

Terug naar af, naar de kleuterjuf en de oude bridger, onschuldige lammeren wier leven zuur gemaakt wordt door een zieke partner. Blijven ze bij hun patiënt omdat die hen genegen is? Of omdat die hen tot vervelens toe laat zien dat zij of hij het hoogste goed op aarde belichaamt en dus eeuwige geborgenheid biedt?

Pines gelooft in oprechte trouw van de niet-jaloerse partner. Van Moffaert ook, maar ze bouwt een reserve in. "Niet zelden is er ergens een aanleiding waarom de patïent ooit jaloers is geworden. Laten we zeggen dat de partner ooit flirterig is geweest."

Anne de Graaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234