Maandag 28/11/2022

Jaknikkers en eeuwige dwarsliggers

Als je een enquête doet, heb je altijd jaknikkers. Mensen die ja zeggen, wat het onderwerp van de vraag ook is. "Ze maken zowat 5 procent van de jastemmen uit", zegt Jaak Billiet, socioloog aan de KU Leuven. "Waarom ze altijd ja zeggen, heeft waarschijnlijk verschillende oorzaken. Een van de verklaringen is dat ze niet erg betrokken zijn bij het onderwerp. Ze hebben er geen echte mening over, dus zeggen ze maar ja. Het lijkt niet slecht, dus zal het wel goed zijn, redeneren ze. Ook de houding tegenover de steller van de vraag kan bepalend zijn. Wie vertrouwen heeft in de autoriteiten zal ook volgzaam zijn en niet gaan dwarsliggen. Wat voorgesteld wordt, zal wel goed zijn, anders zouden ze het niet voorstellen, is daar de redenering."

Billiet ontdekte dat er ook eeuwige dwarsliggers bestaan. "Dat zijn mensen die nee zeggen, wat je ook vraagt. Dat is wel een kleinere groep. Ze hebben vermoedelijk een hekel aan autoriteit of een negatieve mentaliteit, waardoor ze alles in vraag stellen."

Het verschil tussen ja en nee zit vaak in de manier waarop je een vraag stelt. "Als je een vraag over hetzelfde onderwerp op twee manieren stelt, merk je iets vreemds. Je zou verwachten dat wie voor een verbod op porno is, ook tegen het vrijlaten van porno is, maar er is vaak een verschil in de resultaten van 7 tot 20 procent. Afhankelijk van hoe je de vraag stelt, gaan mensen negatief of positief antwoorden. Dat komt omdat de meeste mensen niet echt voor of tegen iets zijn. De manier waarop de vraag gesteld is, beïnvloedt hun antwoord sterk. Als je het positief formuleert, krijg je een veel positiever resultaat dan wanneer je een negatieve vraag stelt. Bij mensen die weinig betrokken zijn bij het onderwerp speelt dat effect het sterkst: het is goed voor een verschil van 17 tot 31 procent in hun antwoorden."

De Franse vraag over de Europese grondwet was positief geformuleerd. Had het antwoord dan niet ja moeten zijn? "Als ze de vraag negatief hadden gesteld, waren er waarschijnlijk nog meer neestemmen geweest. Het gaat hier om een onderwerp waar mensen erg bij betrokken waren. Als iemand echt nee wil zeggen, zul je hem door je vraag niet tot een ja kunnen overtuigen."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234