Maandag 18/10/2021

Jack Sels

antwerps jazzmuzikant herleeft in theaterstuk

Antwerpen

Van onze medewerker

Tom Rummens

In De Werf in Brugge gaat vanavond Het Jack Sels Project in première, een coproductie tussen De Werf, Theater Antigone en Theater Zuidpool. Het project gaat over de Antwerpse tenorsaxofonist Jack Sels, geboren in 1922 en 48 jaar later gestorven, na een woelig leven dat helemaal in het teken van de jazz stond.

Sels werd geboren in Berchem en raakte al vroeg in de ban van de jazzmuziek. Op zijn zestiende werd hij wees en de aanzienlijke erfenis die hij kreeg, verdween onder meer in een collectie jazzplaten, die tot de grootste van Europa behoorde maar die even later, tijdens de Tweede Wereldoorlog, verloren ging. Sels' muzikale carrière scheerde hoge toppen. Hij speelde onder meer samen met Amerikaanse jazzhelden als Dizzy Gillespie en Lester Young en richtte zelf een aantal grote orkesten op. Toch bleef hij vooral een lokale held.

Peter Anthonissen, die de tekst schreef voor Het Jack Sels Project, legt uit. "Sels speelde een absolute voortrekkersrol in de Antwerpse jazzscene, maar tegelijk was hij een eenzaat. Het antwoord op de vraag waarom Sels nooit echt kon doorbreken is complex maar voor ons als theatermakers is het zeer interessant. Een sluitende verklaring is er niet, iedereen geeft andere reden. Eén reden is zijn verknochtheid aan Antwerpen. We hebben bijvoorbeeld een ode aan de Schelde van hem teruggevonden.

"Een andere reden hangt meer met zijn persoonlijkheid samen. Sels koesterde vaak grootse plannen. Dat zie je onder meer aan de paar grote orkesten die hij heeft opgericht. Maar hij slaagde er niet in om die projecten verder te zetten en uit te bouwen. Dat is een karaktertrek. Toots Thielemans bijvoorbeeld is daar heel anders in. Enerzijds is hij een heel gemoedelijk mens, maar anderzijds heeft hij de ijzeren wil gehad om in de Verenigde Staten contacten te gaan leggen met de Amerikaanse beboppioniers.

"Er is ook een economische reden waarom Sels niet echt tot de top heeft kunnen behoren. Eind jaren vijftig en begin jaren zestig was er de opkomst van de rock-'n-rollmuziek en kreeg de hele jazzgeneratie het moeilijk. We beschikken niet over publiekscijfers, maar het moet op dat moment een gigantische publieksafname hebben betekend."

Bovendien leefde en werkte Sels in Antwerpen, dat in de jaren veertig niet meteen het epicentrum van de jazzmuziek was. Anthonissen: "Op dat moment waren er in Luik en Brussel duidelijk meer professionele jazzmusici actief. Voor moderne jazz was er in Antwerpen pas vanaf de jaren vijftig een scene, in de cafés in de buurt van de Stadswaag. Tijdens de oorlogsjaren was het immers ook heel moeilijk om toegang te krijgen tot de jazzmuziek. De bebop bijvoorbeeld ontstond tijdens de jaren veertig in de Verenigde Staten, maar in Europa was die muziek toen erg zeldzaam. In die zin had Sels het geluk om in de haven te komen, misschien wel de enige plek waar hij tot die muziek toegang kon krijgen.

Niet alleen als muzikant, ook als denker en fantast was Sels een bijzonder man. Een aspect dat in de voorstelling zeker niet onderbelicht zal blijven. Anthonissen: "Sels' leven beperkte zich inderdaad lang niet tot de muziek. Hij hield er ook een aantal erg bijzondere gedachten en visies op na. De voorstelling is gedeeltelijk opgebouwd vanuit teksten van Sels zelf, die we hebben teruggevonden. Hij hield niet echt een dagboek bij maar pende wel heel wat overpeinzingen neer over mens en wereld.

"Hij ijverde bijvoorbeeld heel erg voor de wereldvrede, en hij dichtte de jazz daar een evangelische plek in toe. Hij was er rotsvast van overtuigd dat jazz kon bijdragen tot een betere communicatie tussen de mensen. Dat zijn overigens ideeën die bij heel veel muzikanten in de jaren zestig leefden. Sels had bijvoorbeeld ook een grote fascinatie voor het elektromagnetisme en voor de ruimtevaart. De believers zagen hem dan ook echt als een idealist. Voor de non-believers was het een fantast en zelfs een leugenaar."

Er werden ook heel wat interviews afgenomen van mensen die Sels hebben gekend. Anthonissen: "Die getuigenissen zijn heel belangrijk geweest voor de voorstelling. We voerden bijvoorbeeld gesprekken met Philip Catherine, die debuteerde bij Sels, en ook met mijn eigen vader, Juul Anthonissen, die op een bepaald moment rondtrok met Sels voor een educatief programma waarin hij over de geschiedenis van de jazz vertelde.

"Het idee om een voorstelling rond Jack Sels te maken bestaat eigenlijk al een jaar of tien", zegt Koen De Sutter, die samen met Jos Verbist het acteerwerk voor zijn rekening neemt. "Jos Verbist koesterde toen samen met Tom van Overberghe plannen om een documentaire over Sels te draaien. Dat is toen niet doorgegaan, onder meer om financiële redenen. Maar het plan is blijven leven en toen zich de gelegenheid voordeed hebben we niet lang getwijfeld om het project weer op te pikken." Het Jack Sels Project wordt ook niet echt een voorstelling in de 'klassieke' betekenis van het woord. De Sutter: "De titel dekt de lading. Het Jack Sels Project is een project, dus niet echt een voorstelling. Je ziet vijf personen op een scène staan en die personen zijn op zoek naar het wezen van de mens Jack Sels. We brengen geen biografie. Het is ook een redelijk concertante voorstelling. Het is één grote blues. Het gaat over iemand die geboren wordt en sterft en over wat er zich tussen die twee momenten in zijn hoofd afspeelt."

Het Jack Sels Project, een voorstelling van Peter Anthonissen, Koen De Sutter, Percy Jones, Free Madou, Cel Overberghe, Geert Vandewalle, Tom van Overberghe en Jos Verbist. De voorstelling speelt op 2,3,8,9 en 10 mei in De Werf, Brugge (www.dewerf.be en 050/33.05.29. Daarna is ze te zien in Theater Antigone, Kortrijk (www.antigone.be en 056/24.08.87) en in Theater Zuidpool (www.zuidpool.be en 03/231.57.58).

'Sels speelde samen met Amerikaanse jazzhelden als Dizzy Gillespie en Lester Young, maar bleef toch vooral een lokale held'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234