Zaterdag 04/04/2020

Jacht op olie ontwricht Virunga

Het Britse oliebedrijf Soco, dat in het Congolese Virungapark naar olie wil boren, koopt zowel Congolese regeringsfunctionarissen als rebellenleiders om. Personeelsleden beschouwen de Belgische Virunga-directeur Emmanuel de Merode - die net een aanslag overleefde - als hun grootste vijand. Dat blijkt uit een onthullende documentaire die op Docville te zien is.

Voor zijn film ging filmmaker Orlando Von Einsiedel niet enkel in het kielzog van Emmanuel de Merode, maar zette hij ook de verborgen camera in om enkele opmerkelijke gesprekken met Soco-medewerkers op te nemen. De geheime opnames werden onder meer gemaakt door De Merodes rechterhand, de Congolese parkwachter Rodrigue Katembo. Die ontmoette enkele Congolese Soco-mensen die hem een forse som geld in het vooruitzicht stelden, op voorwaarde dat hij De Merode zou dwarsbomen en Soco-personeelsleden zou toelaten tot het park. Virunga wordt door de Unesco erkend als Werelderfgoed, er wonen 480 zeldzame berggorilla's.

Enkele dagen later had parkwachter Katembo een afspraak met een legerkapitein die tegelijk optrad als Soco-agent. "We hebben je nodig", vertelt de officier. "We weten dat je de rechterhand bent van De Merode. Begrijp je? Dit betekent dat we je kopen. Laat ons eerst samenwerken en vervolgens zijn wij in een positie om je zoveel te betalen als je maar wil. Jij moet ons geheime informatie geven." Als parkwachter Katembo vraagt hoeveel geld dit hem zal opleveren, heeft de Soco-man zijn antwoord snel klaar. "3.000 dollar."

Bij een derde afspraak wordt Katembo voorgesteld aan Peter White, de veiligheidsagent van Soco in Oost-Congo. Ook deze ontmoeting wordt gefilmd. Te zien is hoe White aan Katembo uitlegt dat Soco intens met hem wil samenwerken. "Binnenkort zullen we in dat gebied operationeel zijn. We zullen je regelmatig contacteren." Vervolgens wordt een gesloten enveloppe aan Katembo overhandigd.

Even opmerkelijk zijn de geheime interviews die de jonge Franse oorlogscorrespondente Melanie Gouby voor deze documentaire opnam. Gouby maakte meerdere avondlijke afspraken met Julien Lechenault, operationeel verantwoordelijke voor Soco in Congo. Lechenault vertelt haar dat hij zijn buik vol heeft van Emmanuel de Merodes halsstarrige weigering om met Soco samen te werken. "Die kerel blokkeert alles." Lechenault lardeert zijn monologen met aangebrande taal over Congolezen. "Het beste is om dit land opnieuw te koloniseren. We moeten de Congolezen leiden, want ze zijn niet in staat om voor zichzelf te zorgen. Het zijn net kinderen." John, een andere Soco-medewerker zegt tijdens zo'n diner met Melanie Gouby het volgende: "De Congolezen zijn bloeddorstig. Ze moorden omdat ze dat leuk vinden en dat zal nooit veranderen. Je kunt ze niet opvoeden want dit is nu eenmaal hun fucking primitieve mentaliteit." En over De Merodes ijver om de berggorilla's te redden zeggen de Soco-verantwoordelijken het volgende: "Ik begrijp niet dat ze zoveel om die gorilla's geven, tenzij die beesten diamanten zouden schijten en goud pissen. Verdomme, het zijn gewoon apen. Who gives a fuck about a fucking monkey? Tijdens datzelfde gesprek geeft het tweetal toe dat Soco grote geldsommen geeft aan rebellenleiders "opdat ze met ons zouden samenwerken".

Journaliste Melanie Gouby trok met haar verborgen camera ook naar kolonel Vianney Kazarama, één van de commandanten van rebellenbeweging M23. Kazarama, eigenaar van 2.000 hectare landbouwgrond waarop Soco zou willen exploiteren, verklaart dat hij in ruil voor een percentage op de olie-ontginning de lokale bevolking opzet tegen de Virungadirectie. "Ik communiceer aan de bevolking dat het beter is om met Soco samen te werken dan met de parkdirectie."

Soco ontkent alles

In een reactie op de documentaire heeft de directie van Soco International het over "ongefundeerde beschuldigingen" en "onjuistheden". "Soco zou duidelijk willen maken dat het momenteel enkel seismisch onderzoek doet. Wij werken ook aan milieu-en sociale studies en programma's van sociale investering." Het oliebedrijf wijst erop dat zijn activiteiten de leefsituatie van vele Congolezen kunnen verbeteren. "Soco is ook extreem gevoelig voor de ecologische betekenis van het Virungapark (...) en opereert volgens een strikte code voor ethisch zakendoen."

Zowel parkwachter Rodrigue Katembo als journaliste Melanie Gouby moesten na het draaien van de film Congo verlaten omwille van veiligheidsredenen. Op 15 april werd Emmanuel De Merode het slachtoffer van een moordaanslag. Toen hij met zijn jeep vanuit Goma op weg was naar zijn hoofdkwartier namen drie gewapende mannen hem onder vuur. Hij raakte daarbij zwaar gewond, maar is ondertussen aan de beterhand. Hoewel vele beschuldigende vingers naar Soco wijzen, wenst De Merode zelf zich niet uit te laten over mogelijke daders. "Ik heb geen aanwijzingen over wie deze aanval heeft uitgevoerd en zou met respect willen vragen dat ook anderen zich onthouden van speculaties die vooruitlopen op het onderzoek."

Virunga, vrijdag 9 Mei (17u00) en zaterdag 10 Mei (15u30) op Docville, Leuven. www.docville.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234