Woensdag 21/04/2021

NieuwsEconomie

Jaarverslag Nationale Bank: ‘Exit uit crisis wordt moeilijke evenwichtsoefening’

Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank. Beeld BELGA
Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank.Beeld BELGA

De exit uit de coronacrisis wordt een moeilijke evenwichtsoefening. Dat verklaarde gouverneur Pierre Wunsch bij de voorstelling van het jaarverslag van de Nationale Bank.

Zo moet er een evenwicht gevonden worden tussen het blijven steunen van bedrijven die dat écht nodig hebben en het vermijden dat zombiebedrijven in leven worden gehouden met overheidsgeld. Verder kan het begrotingstekort kan pas teruggedrongen worden als het herstel sterk genoeg is, zegt Wunsch. In het jaarverslag is er ook opnieuw aandacht voor de klimaattransitie en wordt er gepleit voor een “duidelijk prijssignaal” om de klimaatdoelstellingen te halen. Verder vormen de alsmaar stijgende huizenprijzen een maatschappelijk probleem, aldus de gouverneur.

De coronapandemie leidde vorig jaar tot een "ongeziene daling" van het bruto binnenlands product (bbp) in België: -6,2 procent. Toch doen we het daarmee beter dan het Europese gemiddelde (-7,3 procent). "We hebben dankzij snelle maatregelen een ineenstorting van de economie kunnen vermijden", aldus Wunsch.

De gouverneur wees er ook op dat de economische schok in de lente "snel en diep" was, maar dat er tegelijk een snelle heropleving gebeurde vanaf de zomer. "De Belgische economie heeft veerkracht getoond, bedrijven hebben zich snel aangepast aan de tweede lockdown."

Positief ook is dat het beschikbare inkomen van alle Belgen samen niet is gedaald tijdens de crisis. “De balans van gezinnen die hun job hebben behouden, is er zelfs beter aan toe omdat er veel kon worden gespaard", aldus Wunsch.

20 procent van bedrijven heeft verhoogd risico op faillissement

Bij bedrijven is dat niet zo, integendeel. Zo'n 20 procent vertoont zelfs een kastekort en dus een hoger risico op faillissement. Al zijn er wel grote verschillen: sommige sectoren zoals de horeca of evenementen hebben het nog altijd erg moeilijk. En ook de werknemers van die sectoren, vaak laaggeschoolden, zijn dus zwaarder getroffen door de crisis.

De particuliere consumptie daalde in 2020 met 8,3 procent. Er werd voor 23 miljard euro gespaard. In de meeste gevallen (46 procent) gaven de Belgen minder uit wegens de lockdown, of uit angst voor het virus (44 pct). Slechts 13 procent gaf minder uit wegens inkomensverlies.

Dit voedt de hoop op een snel economisch herstel. Al zijn er volgens de gouverneur ook nog veel onzekerheden. "Hoe langer de lockdown duurt, hoe moeilijker we zicht hebben op de situatie bij de bedrijven", klonk het. Anderzijds is het aantal bedrijven onder moratorium flink gedaald, zonder dat het aantal faillissementen al sterk is gestegen, merkte Wunsch op.

Begrotingstekort

Wunsch maant aan om het begrotingstekort zo snel mogelijk terug te brengen tot 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Maar tegelijk erkent hij dat er pas gesaneerd kan worden “als het herstel sterk genoeg is”. Hij verwees daarbij naar de primaire uitgaven (dus zonder intrestbetalingen, red.) die de voorbij twintig jaar fors zijn gestegen, van 42,7 procent van het bbp in 2000 tot 55 procent van het bbp tegen 2023. “Dat is een half procent per jaar, bovenop de economische groei. Dat is dus niet houdbaar”, aldus de gouverneur.

Schuld dreigt onhoudbaar te worden

Een structureel evenwicht ziet Wunsch pas binnen tien jaar mogelijk, “al kan het interessant zijn om tussentijdse doelstellingen te stellen in verband met de schuld”. Want ook die dreigt onhoudbaar te worden. Zolang de rente zeer laag of zelfs negatief is, vormt die geen probleem, maar Wunsch waarschuwde voor het moment dat de rente gaat stijgen. “Dan kan het plots snel gaan.”

Als gevolg van de coronacrisis en van de steunmaatregelen die de overheid heeft genomen, steeg het Belgische begrotingstekort van 1,9 procent van het bbp in 2019 tot 10,1 procent bbp in 2020. De schuldgraad nam met 17 basispunten toe, tot 115,1 procent van het bbp.

Het pleidooi van verschillende economen om de Europese Centrale Bank een deel van de overheidsschulden te laten kwijtschelden, wees Wunsch af. Volgens hem is dit gevaarlijk en kan het leiden tot stress op de financiële markten. “Maar vooral: het is ook niet nodig, want de overheden lenen aan negatieve rentes. De schulden zullen dus niet wegen op de overheidsuitgaven.”

Groene taksen

In het jaarverslag van de Nationale Bank wordt ook aandacht besteed aan de klimaattransitie. “We zullen op een dag het debat moeten voeren over groene taksen. Zonder zo een duidelijk en relatief stabiel signaal, zal het heel moeilijk worden om de doelstellingen te halen”, verklaarde Wunsch. Hij verkiest taksen in plaats van subsidies: “die laatste zijn politiek makkelijker, maar ook duurder”.

De overheid zou volgens het jaarverslag de maatschappelijke prijs van de uitstoot van CO2 moeten vaststellen en ook een pad aankondigen voor toekomstige verhogingen. “Daarmee geeft de overheid bedrijven en gezinnen immers een duidelijk signaal dat ze hun keuzes moeten aanpassen.”

Al erkent het rapport eveneens dat het niet eenvoudig zal zijn om de toepassingsmodaliteiten van zo een CO2-taks uit te werken. Een deel van de opbrengsten van die taks zou ook kunnen gaan naar een herverdelingsmechanisme, om de koopkracht voor de armste gezinnen en verzwakte sectoren te vrijwaren, klinkt het. Daarnaast moet de overheid ook koolstofarme alternatieven bevorderen en investeren in onderzoek en ontwikkeling.

Bedrijven zijn verantwoordelijk voor ongeveer drie kwart van de uitstoot van broeikasgassen in ons land. Het resterende kwart is voor rekening van de gezinnen, die vooral hun woning- en wagenpark zullen moeten aanpassen.

Huizenprijzen

De evolutie van de huizenmarkt in ons land blijft een aandachtspunt voor de Nationale Bank. Gouverneur Pierre Wunsch stelde bij de voorstelling van het jaarverslag dat de alsmaar stijgende prijzen - die vorig jaar zelfs nog versnelden - een maatschappelijk probleem vormen. “De vraag over toegang tot wonen stelt zich steeds meer”, klonk het.

De kwetsbaarheden van de Belgische vastgoedmarkt zijn bekend: de schuldgraad bij de gezinnen is de voorbije jaren sterk gestegen en dit maakt ook de banken kwetsbaar, en dat in een context van alsmaar stijgende prijzen.

Investeren in vastgoed

Een deel van de forse stijging in 2020 is misschien te verklaren door de lockdown, maar volgens Wunsch speelt ook het monetair beleid zeker een rol. Door de lage rente brengt sparen niets op, en gaan mensen op zoek naar een alternatief rendement. Daarnaast ziet hij ook een verklaring in de ruimtelijke ordening. “Zo’n 85 procent van de prijsstijging in Vlaanderen is te wijten aan de hogere grondprijzen”, klinkt het.

De Nationale Bank heeft sinds begin vorig jaar strengere regels opgelegd voor de toekenning van woonkredieten en die hebben volgens Wunsch “een duidelijke impact gehad”. Hij wees erop dat er veel minder leningen met een quotiteit (waarde lening versus waarde vastgoed, red.) van meer dan 90 procent zijn uitgekeerd.

Hij was ook positief over de financiële instellingen in het algemeen. “Alle stresstesten geven aan dat banken en verzekeraars bestand zijn tegen deze crisis. Ze zijn geen oorzaak voor de crisis, maar deel van de oplossing.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234