Zaterdag 24/10/2020

Opinie

Ja, de Duitse Kwestie is terug

Bondskanselier Merkel op de eurotop in Brussel. 'Is Duitse overheersing verenigbaar met verdere Europese integratie of zal zij een splijtzwam blijken?', vraagt Cohen zich af.Beeld Christophe Licoppe / Photo News

Roger Cohen is columnist bij The New York Times.

Europa, opnieuw in crisis, staat voor de vraag hoe om te gaan met de Duitse macht. De Duitse Kwestie is terug.

Sinds 1945 heeft de vraag zich in diverse vormen voorgedaan. Hoe kon het land opnieuw worden opgebouwd onder Amerikaans toezicht? Hoe kon worden verzekerd dat het een politieke dwerg zou blijven, ook al zou het een economische reus worden? Moest het land worden herenigd, en hoe kon dit gebeuren binnen de NAVO en de Europese Unie? Hoe kon Duitsland zo volledig in Europa worden geïntegreerd dat het nooit meer in de verleiding zou komen een eigen weg in te slaan?

Aan het begin van de 21ste eeuw leken deze kwesties opgelost. De VS hadden geholpen de Bondsrepubliek Duitsland vorm te geven en de veiligheid van het land gegarandeerd. De EU had de Frans-Duitse vijandschap van zijn lading ontdaan. Er was een gemeenschappelijke munt, de euro, die Duitsland had gedwongen de Duitse mark op te geven en het lot van het land onherroepelijk aan de rest van Europa verbond. Het verenigde Duitsland bestond in een vrij en ongedeeld Europa. Amerika kon zijn Europese last afwerpen.

Maar de euro was een gifbeker. Bedacht om Duitsland aan Europa te binden, bond de munt in plaats daarvan veel zwakkere Europese staten aan Duitsland, in wat met name voor Griekenland een onmogelijke dwangbuis bleek. De Duitse economische dominantie kreeg gestalte toen de Duitse exportmachine aan het werk ging. Landen met een soepeler mediterrane cultuur werden gebonden aan Duitse dictaten van discipline, voorspelbaarheid en bezuiniging. Er kwam steeds meer druk om soevereiniteit op te geven, want een muntunie zonder politieke unie is problematisch.

Roger Cohen.Beeld rv

Twee andere ontwikkelingen duwden Duitsland in de leiderschapsrol die de geschiedenis het land had geleerd te wantrouwen. Frankrijk werd zwakker. En de VS besloten dat het tijd was om Europa aan de Europeanen te laten. Ondanks de annexatie van de Krim door president Vladimir Poetin is Washington niet eens partij in de akkoorden van Minsk. Duitsland natuurlijk wel. De tijden zijn veranderd.

Precies datgene waar de Duitsers en hun buren zich het ongemakkelijkst over voelden, is nu werkelijkheid. Duitsland domineert Europa in een mate die nog maar vijftien jaar geleden ondenkbaar was. Toen ik aan het begin van deze eeuw in Berlijn woonde, debatteerden de Duitsers nog steeds over de vraag of hun land ooit een 'normaal' land zou kunnen zijn. Nu lijkt dat vreemd. Duitsland heeft besloten geen andere keus te hebben dan zijn macht te aanvaarden.

Het wil die macht goed gebruiken. Maar zijn dominantie leidt tot wrok, in Griekenland, waar vaak naar de nazi's wordt verwezen; in Frankrijk, waar het gevoel is toegenomen dat de Duitse strengheid tegenover Griekenland overdreven is; in Italië, waar de door Duitsland opgelegde bezuinigingen worden gehaat; en in andere landen met hoge werkloosheid en economische stagnatie, waar de oude woede jegens Duitsland ook na zeventig jaar niet helemaal is verdwenen. In Groot-Brittannië wordt een langer verblijf in de EU steeds lastiger te verkopen, omdat het land nooit deel zal uitmaken van de eurozone.

Ja, de Duitse Kwestie is terug. Is Duitse overheersing verenigbaar met verdere Europese integratie of zal zij een splijtzwam blijken? Merkel heeft geprobeerd te balanceren tussen de woede jegens Griekenland binnen haar partij en haar vastberadenheid om de euro - en Europa - bij elkaar te houden. Maar in het algemeen heeft ze zich vergist door toe te geven aan het meedogenloos opleggen van discipline, bezuinigingen en verantwoordelijkheid. De Duitse methodes zijn goed voor de Duitsers. Maar als Berlijn wil dat alle Europeanen deze methoden volgen, zal het Europa dat het naoorlogse Duitsland een kans heeft geboden uit elkaar vallen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234