Vrijdag 25/09/2020

Ivan de Verschrikkelijke is kwade genius in balletoorlog

Het drama dat het Bolsjojballet nu al weken in zijn greep houdt, lijkt zijn ontknoping te hebben gekregen. Het was dan toch niet primo ballerino Nikolai Tsiskaridze die achter de aanslag op artistiek leider leider Sergei Filin zat. Balletprins Pavel Dmitritsjenko, alias Ivan de Verschrikkelijke, is de kwade genius.

Het beroemde Moskouse balletgezelschap werd begin dit jaar opgeschrikt door wat als niet minder dan een maffia-aanslag kan worden omschreven: artistiek leider Sergei Filin kreeg op straat door een onbekende verdikt accuzuur in zijn gezicht gegooid.

Het zoemde na die dramatische 17de januari van de geruchten. De getroffen leider, naar Duitsland geëvacueerd voor medische behandeling, deed er zelf van harte aan mee. Vanaf zijn ziekenhuisbed liet hij weten dat hij wist wie er achter de aanval zat - zonder namen te noemen.

Anatoly Iskanov nam die taak van zijn vriend Filin over: het moet Nikolai geweest zijn, sprak de directeur van het Bolsjoj.

Nikolai Tsiskaridze, de primo ballerino par excellence.

En zat Nikolai er niet rechtstreeks achter, dan was hij toch zeker deels schuldig, vanwege de zodanige haat en nijd, dat het wachten was op de dag dat het mis zou gaan.

Neen, sprak Nikolai Tsiskaridze.

Zo zit het niet. Als er iemand is die slachtoffer is van deze kwestie dan ben ik het. Kijk naar al die programma's op de Russische tv waar gesuggereerd wordt dat ik er wat mee te maken heb. Mijn reputatie wordt besmeurd.

Was die aanslag op de artistiek leider trouwens wel echt? Zo erg waren de verwondingen aan Filins gezicht toch niet? "Als, wat God verhoede, het echt zuur was, zou je je gezicht maandenlang niet kunnen vertonen", sprak Nikolai Tsiskaridze, balletprins van Moskou.

De zwarte hand achter de aanslag was inderdaad niet hem, maakte de Russische politie woensdag bekend. Het was Pavel Dmitritsjenko, die andere balletprins van het Bolsjoj, de danser die Ivan de Verschrikkelijke speelde en daarvoor, in HetZwanenmeer, de rol van boef had mogen doen.

Volgens het politieonderzoek had hij in januari twee maffieuze types in de arm genomen om zijn artistieke leider een lesje te leren. Dat zou blijken uit telefoongesprekken. Waarom? Omdat de ballerino boos was dat zijn vriendin, ballerina Anzhelina Vorontsova, niet de rol had gekregen waar zij haar zinnen op had gezet. De man die daarvoor verantwoordelijk was, artistiek keuzeheer Sergei Filin, zou ervoor boeten.

Gemaskerde figuur

Neem die Filin maar eens zo onder handen dat hij voorlopig zijn gezicht niet kan tonen, zou de opdracht hebben geluid. Zo kwam het dat een gemaskerde figuur Filin op straat accuzuur in het gelaat smeet. Zo zou de artistiek leider misschien wel blind worden, zoals hij ook blind was geweest toen hij Pavel Dmitritsjenko's lief durfde passeren.

Niet alleen voetbal is oorlog, ook ballet kan het zijn - als er iets is dat de aanslag duidelijk maakt, is het dat wel. De wereld van sierlijke expressie, soepele lijven en ereloges kan zo benard zijn als een slecht passend balletschoentje. En dat geldt te meer in Rusland, waar het ballet een aparte status heeft. Zeker als je bij het wereldberoemde Bolsjojtheater werkt, of bij dat andere befaamde balletgezelschap, het Mariinsky in Sint-Petersburg.

Na de aanslag op de 42-jarige Filin barstte dan ook een circus van verdachtmakingen los, waarbij de meeste aandacht in de richting van Nikolai Tsiskaridze ging, een danser die in Rusland een sterrenstatus heeft.

Dat had Nikolai kunnen verwachten, want hij stak zijn kritiek op de nieuwe artistieke leider nooit onder stoelen of banken. En had hij eigenlijk niet zelf de man willen worden die de artistieke koers van het gezelschap bepaalde?

Maar in plaats daarvan werden vriendjes van anderen gepromoveerd, terwijl de leiding hem naar de marge probeerde te drukken, had Nikolai openlijk geklaagd: "Het is alsof we terug zijn in 1937, de dagen van Stalin - ze zijn voortdurend bezig met vergaderingen die tegen mij gericht zijn. Ze proberen medewerkers stukken te laten ondertekenen waarin ik word zwartgemaakt."

En dan die opulente renovatie van het Bolsjojtheater! Talloze miljoenen had het gekost, jaren had het geduurd, en wat is het resultaat? "Het lijkt wel een Turks hotel", sprak de getergde balletprins.

Meer dan tweehonderd jaar oud is het Bolsjoj nu, en met 220 dansers een van de grootste en voornaamste balletgezelschappen ter wereld. Groot, betekent Bolsjoj in het Russisch - groot in de zin van grandioos. En dan zo'n pijnlijke, laag-bij-de-grondse affaire. In de gangen van het fameuze gelijknamige theater moeten de nodige kleine zielen ronddwalen, die zich snel op hun tenen getrapt voelen.

Het hoort anderzijds ook wel een beetje bij de dansstijl van het gezelschap, die als uitbundig en expressief bekend staat. Emoties mogen er eerder over de vloer rollen, anders dan bij de andere voorname Russische balletgroep, het Mariinsky van Sint-Petersburg. Daar heeft ingetogen, verfijnde, klassieke dans de voorkeur.

Kleurrijk en luid, dat was Pavel Dmitritsjenko zeker in zijn gevierde rol: Ivan de Verschrikkelijke, de krankzinnige vorst die het oude Russische tsarenrijk met wreedheid geselde en zelfs zijn eigen zoon en opvolger liet ombrengen. De nog geen dertigjarige danser was gewend aan het spelen van slechteriken, en dat noopte meteen tot speculaties dat hij zich te veel had laten meeslepen door zijn toneelkarakters.

De danser zag er in ieder geval weinig vorstelijk en wreed meer uit op de video die de Russische politie vrijgaf van zijn bekentenis. "Ik organiseerde deze aanslag, maar ik had niet bedoeld dat het zo'n resultaat zou hebben", verklaart de aangeslagen en onverzorgd ogende ballerino.

Pavel zou tegen de politie verklaard hebben dat hij wraak wilde nemen op zijn artistiek leider omdat vriendin Anzhelina geen soloposities meer kreeg, zoals een hoofdrol in de klassieker Het Zwanenmeer. Het is een dramatische afgang voor de zoon uit een bekende Moskouse balletfamilie. Dmitritsjenko treedt al sinds 2002 op bij het Bolsjoj, en deze maand zou hij een mooie rol gaan vertolken in De Schone Slaapster. Nu kan hij voor jaren achter slot en grendel verdwijnen.

Op het lijf geschreven

De rol van Ivan de Verschrikkelijke was hem op het lijf geschreven, liet hij eerder in interviews weten. Dat was tenminste een echte kerel - een vorst die ervoor zorgde dat het Russische rijk groeide. Krachtige leiders, dictators heb je nodig in Rusland, niet alleen in het landsbestuur, maar ook bij het ballet. Anders valt de boel uit elkaar en wordt het een rommeltje, liet hij in 2011 optekenen.

Dan had je aan Sergei Filin eigenlijk een goeie, want dat was iemand die zijn wil aan de troep oplegde. Sommige leden van het corps de ballet van het Bolsjoj zagen mooie loopbanen wegsterven, anderen kregen een zet in de rug. Pavels lief Anzhelina hoorde niet tot de gelukkigen, en zijn wraak zou vreselijk zijn.

Als het inderdaad zo is dat de man die Ivan speelde achter de aanslag zit, en er geen verdere intriges uit de kast rollen, dan kan het Bolsjoj nu de wonden gaan likken. Die lijken behoorlijk diep. Zo liet de vermaarde Britse choreograaf Wayne McGregor onlangs weten dat hij niet van plan is naar Moskou te komen om met het Bolsjoj een nieuwe versie van Igor Stravinsky's The Rite of Spring in première te laten gaan.

Dat is een blamage van de eerste orde voor de Moskouse balletwereld, want de opvoering zou een van de hoogtepunten van het nieuwe balletseizoen worden. Er is een geluk, na de zwarte periode: het gaat goed met Sergei Filin. Na de medische behandelingen kan hij nog zien. Voor de zomer wil hij weer aan het werk gaan bij het Bolsjoj.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234