Woensdag 01/12/2021

Italiaanse regisseur Antonio Grimaldi over zijn verfilming van 'Caos Calmo' van Sandro Veronesi

De kalme chaos van de dood

De gelauwerde en succesrijke roman Caos Calmo van de bekende Italiaanse schrijver Sandro Veronesi werd verfilmd door Antonio Grimaldi, met de beroemde acteur-regisseur Nanni Moretti in de hoofdrol. Dat lijkt misschien wel de gebruikelijke gang van zaken, maar toch was de ontstaansgeschiedenis van deze aangrijpende en ontroerende film nogal ongewoon.

door Jan Temmerman

AMSTERDAM l Boeken worden inderdaad vaak verfilmd en er zijn ook wel films die naderhand 'verboekt' worden. Maar er bestaan ook vreemde mengvormen. Zoals nu het geval is met Caos Calmo.

"Op een bepaald moment had schrijver Sandro Veronesi een idee voor een verhaal dat volgens hem een goede film kon opleveren", vertelt de Italiaanse film- en televisieregisseur Antonio Grimaldi. "En dus stapte hij daarmee naar enkele vrienden uit het filmbedrijf, zoals Nanni Moretti en producent Domenico Procacci, om hen raad te vragen. Zij vonden het inderdaad een goed idee, maar zij adviseerden hem om het verhaal toch maar eerst uit te schrijven als een roman. En dat heeft Veronesi dus gedaan. Producent Procacci heeft dan het manuscript gelezen - dus nog vóór Caos Calmo in de boekhandel lag - en meteen de filmrechten gekocht. En van zijn kant liet Nanni Moretti weten dat hij de hoofdrol wel voor zijn rekening wou nemen. Procacci heeft toen aan Moretti voorgesteld om de film ook zelf te regisseren, maar die wou zich liever alleen op zijn vertolking concentreren. Het is dan dat Procacci mij gecontacteerd heeft met de vraag om Caos Calmo te regisseren. We kennen elkaar reeds lang, omdat we indertijd nog samen op de filmschool hebben gezeten. Maar hopelijk heeft Procacci mij ook gevraagd omdat hij mijn regiewerk goed vindt (lacht). Moretti en ik kennen elkaar ook al geruime tijd, want ik heb nog stage gedaan op zijn film Sogni d'Oro uit 1981 en onlangs heb ik zelfs nog een rolletje gespeeld in Il Caimano, zijn film over Berlusconi."

Caos Calmo vertelt het verhaal van mediamanager Pietro Paladini (rol van Nanni Moretti), die na de plotse dood van zijn vrouw zijn tienjarige dochtertje Claudia op de eerste dag na de zomervakantie zelf naar school brengt. In een opwelling besluit hij haar daar ook op te wachten. En hij blijft dat de volgende dagen steeds opnieuw doen. Paladini wacht in zijn auto, op een bank in het parkje voor de school of op het nabijgelegen terras van een eethuisje. Hij kijkt naar het dagelijkse leven dat rond hem zijn gewone gang gaat. Is dit zijn vorm van rouwverwerking? Waarom is hij zo rustig? Of moet de chaos van de pijn nog komen?

Familieleden, vrienden en collega's informeren hoe het met hem gaat. Eerst telefonisch. Nadien komen ze hem bezoekjes brengen. De drukbezette, succesrijke manager heeft zijn leven even on hold gezet, maar het leven komt zelf naar hem toe. De mensen die hem komen bezoeken, blijken dat niet alleen te doen om hem te troosten, maar ook om over hun eigen zorgen en problemen te praten.

Is het scenario trouw gebleven aan de oorspronkelijke roman?

Antonio Grimaldi: "Moretti heeft de adaptatie samen geschreven met twee andere scenaristen, Laura Paolucci en Francesco Piccolo. Het afgewerkte scenario hebben we dan aan Sandro Veronesi bezorgd en die heeft enkele pagina's vol op- en aanmerkingen geschreven. Hij wou toen ook mezelf en de drie scenaristen ontmoeten. We hebben intens en passioneel gediscussieerd, maar uiteindelijk heeft Veronesi gezegd dat wij onze gang mochten gaan. Hij wou alleen zeker zijn dat we het hart van zijn verhaal begrepen hadden en dus ook zouden respecteren. Zoveel is er trouwens niet veranderd. We hebben wel sommige elementen gebundeld. Zo hebben we bij voorbeeld een personage met het syndroom van Tourette geschrapt, maar dat syndroom zelf aan iemand anders gegeven. Er zijn bepaalde personages die Paladini in het boek vier of vijf keren ontmoet, maar in de film hebben we daar één of twee ontmoetingen van gemaakt. We hebben ook enkele scènes toegevoegd, zoals de begrafenis in het begin van de film, omdat we na die turbulente proloog een kleine adempauze wilden inlassen. Nieuw is ook de scène waarin Paladini op een welbepaald moment in tranen uitbarst. In het boek weent hij geen enkele keer, maar in de film doet hij dat dus wél. Dat was op uitdrukkelijke vraag van Nanni Moretti zelf, die dat als acteur noodzakelijk vond om de evolutie van zijn personage geloofwaardig te houden. En tenslotte hebben we, vlak voor het einde, ook die scène met de weglopende hond toegevoegd."

Waarom hebben jullie dat veranderd?

"Da's een interessante geschiedenis, want dat stond niet eens in het scenario. Het grootste deel van de film hebben we gedurende de maanden mei en juni gedraaid. Daarna hebben we nog een week in december gedraaid, omdat we nog enkele winterscènes nodig hadden en de bomen in het park geen bladeren meer mochten hebben. In die tussentijd zijn we de film beginnen monteren en toen hebben we gemerkt dat het personage van Jolanda, het meisje dat af en toen met haar hond door het park wandelt en oogcontact heeft met Paladini, eigenlijk belangrijker kon zijn dan we ons tot dan toe gerealiseerd hadden. In het boek en ook in het scenario was zij niet meer dan een mooie verschijning. Maar toen begrepen we dat we haar personage ook minder schetsmatig en dus substantiëler konden maken. In die laatste opnameweek hebben we dus de scène met de weglopende hond toegevoegd. En ook de omhelzing. Dat werd dus ook het moment waarop Paladini besluit het park te verlaten."

Caos Calmo is niet zomaar een verhaal over rouwverwerking.

"Neen, dat element is natuurlijk erg belangrijk, maar dit gaat ook over een man die voor zichzelf beslist om een soort rustpauze in te lassen, alles eens op een rijtje te zetten en te beslissen wat nu echt belangrijk is in het leven. Daarom ook hebben we dat beeld van Paladini, zittend op een bank, gekozen als affiche voor de film."

Het is inderdaad een beeld dat kalmte uitstraalt.

"Ja, maar de titel Caos Calmo kan op verschillende manieren begrepen worden. De chaos verwijst uiteraard naar de innerlijke turbulentie waarmee Paladini in het reine moet komen naar aanleiding van de dood van zijn vrouw. Maar er is ook de chaos waarvan hij in dat rustige park getuige is, wanneer al die ouders hun kinderen van school komen afhalen. Zelf vind ik dat een van de mooiste en best geslaagde scènes van de film. Voor Paladini is dat een soort kennismaking met het dagelijkse leven, de confrontatie met een wereld waarmee hij het contact verloren had.''

In Italië is er, onder meer door de verontwaardigde reactie vanuit het Vaticaan, nogal wat te doen geweest over de brutale seksscène met Nanni Moretti.

"In het boek was dat nog veel brutaler. In de film moet die scène een geïmproviseerde indruk geven. Het moet onverwachts komen. Het is een echte seksscène, zonder liefde of sentimentele implicaties. Voor Paladini is het een manier om die vrouw, van wie hij het leven gered heeft, te straffen, omdat hij haar associeert met de dood van zijn eigen vrouw. Voor die vrouw, die dat geweld accepteert, is het ook een manier om haar eigen echtgenoot te straffen. Dat die scène geen muziek bevat, was een bewuste keuze om het nog schokkender te maken. En tenslotte verwijst die scène ook naar de houdingen en bewegingen van de reddingsscène in de proloog."

Caos Calmo draait vanaf woensdag 03/12 in de Belgische bioscopen.

Antonio Grimaldi:

Dit is meer dan een verhaal over rouw. Het gaat ook over een man die beslist heeft een pauze in te lassen.

n Nanni Moretti (links) was meteen geïnteresseerd in de rol van Pietro. Het regisseren liet hij over aan Antonio Grimaldi.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234