Donderdag 04/03/2021

Italiaanse journaliste Rosaria Capacchione is doelwit van de camorra

'Deze bedreiging aan mijn adres bedreigt de vrijheid van iedereen'

Rosaria Capacchione staat onder constante bewaking van twee agenten, die haar tegen de maffia moeten beschermen. De Italiaanse journaliste zou een gevaar zijn voor de organisatie en dat geldt automatisch als een doodvonnis.

Door Eric Arends

De bedreigingen en intimidaties aan haar adres reiken tot in het redactiegebouw. Op de muur van de trap naar de kantoren van dagblad Il Mattino ('De Morgen') in Caserta is met een paar knullige maar heldere strepen een naakt vrouwfiguur getekend. Daaronder staat: "Rossa Capacchione, ik moet je doos openrijten." De geadresseerde loopt erlangs, grijnst, en grapt: "Heeft mijn chef getekend."

Het is de ironie ter verlichting van een zware last: acht maanden al leeft de Italiaanse journaliste Rosaria Capacchione (48) onder constante bewaking van twee agenten in burger. De camorra, de maffia in de regio Campanië, heeft haar expliciet genoemd als gevaar voor de organisatie. In Italië geldt dat als een doodvonnis.

Capacchione is daarmee de vrouwelijke lotgenoot geworden van Roberto Saviano, de jonge Italiaanse schrijver-journalist die op de dodenlijst staat van de camorra vanwege zijn wereldberoemde antimaffiaboek Gomorra. Saviano liet kort geleden weten Italië te willen ontvluchten en werd overstelpt met steunbetuigingen van internationaal vermaarde auteurs en Nobelprijswinnaars.

Capacchione tikt daarentegen ook vandaag weer, zoals de afgelopen 23 jaar, gewoon haar stukje over de georganiseerde misdaad in en rond Caserta, domein van de beruchte Casalesiclan, 35 kilometer ten noorden van Napels.

Dat wil zeggen: als andere media haar even met rust laten. Want alle ophef en publiciteit rond Saviano's verfilmde boek heeft de aandacht stevig op de camorra gevestigd. En dus melden collega's uit binnen- en buitenland zich ineens bij een specialist als Capacchione.

Ook al vanwege haar zojuist verschenen boek L'Oro della camorra ('Het goud van de camorra'), waarin ze minutieus beschrijft hoe een stel provinciale bendeleiders zichzelf opnieuw uitvonden als zeer vermogende en invloedrijke managers die grote delen van de Italiaanse economie beheersen.

Alle aandacht maakt haar wrevelig. "Iedereen wil nu van alles en nog wat weten", zucht Capacchione, terwijl ze naar de bomvolle mailbox op haar beeldscherm tuurt, "maar ze bellen altijd op het verkeerde tijdstip. Ik wil gewoon aan de slag."

Opmerkelijk dat u door blijft werken, ondanks de bedreigingen en de lijfwachten.

Capacchione: "Ik heb die bewaking juist omdát ik wil blijven werken.

"Natuurlijk heb ik wel wat beperkingen. Als vrienden mij 's avonds om elf uur bellen om een wandelingetje door Napels te maken, zoals vroeger wel gebeurde, dan ga ik niet meer mee. Dat wil ik die twee politieagenten niet aandoen.

"En verder vind ik het lastig om altijd maar te moeten zeggen wat ik ga doen of waar ik heen ga. Voordat ik afgelopen maart werd bedreigd, kon ik op een vrije dag tot vier uur 's middags in bed blijven liggen als ik daar zin in had. Niemand die het merkte. Nu moet ik al vertellen dat ik naar de groenteboer ga. Dat is eigenlijk onverdraaglijk. Maar verder is mijn leven tamelijk normaal."

Bent u niet bang?

"Neuh."

Vreemd.

"Misschien komt het omdat ik enorme slaap heb. Ik ben gewoon te moe om aan onzinnige dingen te denken."

Dat klinkt nonchalant.

"Maar wij zijn tegen dit soort dagelijks geweld uitgerust. Ik woon in de provincie Caserta en dat zal altijd een gevaarlijke provincie zijn. Campanië, waartoe Caserta behoort, is gewoon een gevaarlijke regio. Wij zullen nooit een gouden ring of ketting omdoen tijdens een wandeling door Napels."

Inwoners van Campanië hebben andere genen?

"Wij zijn als kind zo opgegroeid. 'Houd je tas niet vast aan de straatkant.' 'Bedek je horloge onder de mouw van je trui.' Ik werd me er voor het eerst van bewust toen ik naar een nichtje ging, dat 150 kilometer noordelijker woont. Zij vond het gek dat ik mijn tas in de auto op de bodem zette. Dan werd ie vuil! Zij zette haar tas op de autostoel. Maar dat doet hier dus niemand, omdat dan meteen de autodeur wordt geopend en de tas wordt gestolen."

Het boek en de film Gomorra van Saviano hebben wel wat losgemaakt. Bent u blij met die plotselinge aandacht voor de camorra?

"Ik hoop dat het geen modeverschijnsel is. Met het boek van Saviano worden eindelijk mensen buiten deze regio bereikt. Dankzij een taal die toegankelijker is dan de taal van een journalistiek artikel.

"Saviano heeft mensen geraakt die tot voor kort niet eens wisten dat een clan zoals de Casalesi bestónd. Hopelijk blijft de wereld ervan overtuigd dat het een serieus probleem is. En dat de bedreiging aan mijn adres een bedreiging is voor de vrijheid van iedereen."

Haar telefoon rinkelt weer eens. Capacchione neemt op, en verstrakt vrijwel direct. Na vijf keer 'si' zegt ze 'grazie' en hangt beduusd op.

Dat was niet het zoveelste televisieprogramma.

"Erger."

Ze roept haar chef, een luide zware stem galmt door het kleine redactiekantoor: "Molinari! Meteen hier komen!"

Onthutst fluisterend: "Ze willen me de Elsa Moranteprijs geven. In New York."

(De 'Elsa Morante' geldt als een van de belangrijkste literaire prijzen in Italië.)

"Molinari, kun jij niet in mijn plaats gaan?"

"Ben je gek?", zegt de chef.

"Ik vaardig je af! Ik zeg gewoon dat jij in werkelijkheid al die camorrarommel hebt geschreven."

"Ik heb niks geschreven. Je gaat lekker zelf."

Capacchione zakt achterover in haar bureaustoel. Weg is de stoere, zelfverzekerde vrouw van zojuist. "Ik wil naar huis", piept ze met een kinderlijk stemmetje. "Dit is zó raar."

Misschien verricht u wel goed werk.

"Maar ik doe dit werk niet om die reden! Ik heb dit vak nooit gekozen voor de roem en de glorie. Ik hou ervan om verhalen te vertellen, om te proberen te begrijpen wat zich achter het verhaal afspeelt."

Niet om de wereld te verbeteren?

"Welnee. Die bijzondere ethische behoefte heb ik nooit gehad. Al kan het wel een gevolg zijn van je werk. Als je lezers blijkt te raken. In die zin is zo'n bedreiging wel een speciaal teken: het wil zeggen dat je stukken iets teweegbrengen. Onvermijdelijk zullen er mensen zijn die daarop reageren. Maar dat is niet mijn opdracht."

Hoe kon de camorra nationaal en internationaal doorbreken? U schrijft in uw boek dat hun praktijken al lang niet meer beperkt blijven tot afpersing. De camorra was bijvoorbeeld ook betrokken bij de bouw van

de hogesnelheidslijn tussen Rome en Napels.

"Het gaat om zeer capabele zakenlui. Dat is een uiterst belangrijk gegeven. De leden van de clan-Casalesi, de grootste groep binnen de camorra, die uit ongeveer vijfduizend personen bestaat, zouden ook extreem rijk zijn geweest als zij geen camorristi waren. Waar kan worden geïnvesteerd, investeren ze - het maakt niet uit of dat in Campanië is of midden op zee en of het om grote bouwprojecten gaat of de verkoop van illegale dvd's. Het zijn ondernemers.

"Maar de concurrentie verdringen ze met het systeem van de camorra. Dus met dreigementen, geweld. Zo verwerven zij telkens een monopoliepositie. Vooral in de bouwsector. Daar ben je zo langzamerhand puur op hen aangewezen. Dat maakt het moeilijk om de continuïteit van de camorra te doorbreken."

Wat gebeurt er met de concurrentie?

"Die is gedwongen de winkel te sluiten. Of te vertrekken. Velen zijn zelf camorralid geworden, om te kunnen overleven. Veel Italianen leggen zich bij dat fenomeen neer. Zij weten dat er grote aankopen worden gedaan met drugsgeld. Maar ze doen er verder niets tegen, in de hoop problemen te voorkomen. Dat is juist het probleem."

Zo bezien lijkt het bijna onmogelijk buiten schot van de camorra te blijven.

"Ze kunnen iedereen erbij trekken. Dat is een niet te onderschatten gevaar. Als de camorra het voor elkaar krijgt haar vermogen te investeren in opkomende landen waar nog geen duidelijke controle bestaat op geldstromen, dan zijn we verloren. Want dan kan het geld in Italië terugkeren in de portefeuille van een Russische of Kazachse zakenman die Boheems kristal verkoopt, zonder dat je er nog iets tegen kunt doen. En dat moment is niet ver meer verwijderd. Dan hoeft de camorra niet eens meer te schieten en te moorden om haar zaken voor elkaar te krijgen."

Valt er nog van te winnen?

"Moeilijk. Daar is een maatschappelijke reactie voor nodig. Het publiek moet weigeren nog langer zaken te doen met hun bedrijven. De mensen moeten de moed hebben naar de autoriteiten te stappen en te zeggen: hoor eens, ik moet een ziekenhuis bouwen en daarvoor moet de grond worden afgegraven, maar ik lees in de krant dat het ene bedrijf van de camorra is en het andere van de cosa nostra, dus kunnen jullie mij een ander bedrijf bezorgen dat mij kan helpen? Zolang het publiek er niets van zegt, verandert er niets."

Maar een alternatief bestaat meestal niet, zegt u net.

"Dat kun je creëren! Als klanten in de supermarkt niet langer suiker kopen van fabrikanten die bij de camorra zijn betrokken, zal die niet meer worden geproduceerd. Want het levert ze niks meer op."

Doet u dat zelf ook?

"Ja. Ik koop hun suiker niet. Dat is trouwens ook beter voor de gezondheid, want vaak gaat het om rotzooi. Hun boter bijvoorbeeld is geen boter. Die zit vol met chemische troep waaraan je dood gaat. Maar men blijft het kopen. Omdat het 50 cent goedkoper is."

En hoe verander je die mentaliteit?

"Dat weet ik niet. Ik wil de mentaliteit ook helemaal niet veranderen. Ik kan alleen maar de feiten opschrijven. In mijn boek staat dat hun boter vergif is. Als de mensen het toch blijven kopen, dan moeten ze het zelf maar weten. Dat ligt volledig buiten mijn bereik."

© de Volkskrant

Hopelijk blijft de wereld ervan overtuigd dat de maffia een serieus probleem is

Er is een maatschappelijke reactie nodig. Het publiek moet weigeren nog langer zaken te doen met camorrabedrijven

n Drieëntwintig leden van de clan-Casalesi, die werden gearresteerd in Caserta op 1 juli 2008.

n Carabinieri bij de lijken van Carmine D'Antuono en Federico Donnarumma, vermoord door de camorra in Gragnano nabij Napels op 28 oktober 2008.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234