Maandag 25/10/2021

It’s the economy, dummkopf!

Duits bondskanselier Angela Merkel, door Time een aantal keren uitgeroepen tot machtigste vrouw van de wereld, lijkt wel de koningin van Europa te zijn geworden. Het voormalige DDR-meisje maakt tot in Washington toe stevige indruk door haar internationale optredens en heeft gezworen dat zij de euro en de gelijknamige muntzone zal redden. Maar er komt steeds vaker kritiek op haar, ook binnen de eigen politieke rangen.

“Waarom zwijgt de kanselier?” vraagt de boulevardkrant Bild in grote letters, nu het eurodrama steeds pijnlijker wordt. De beurzen daveren al twee weken op hun grondvesten, de markt is in vrije val in de VS en Europa, dus ook in Duitsland. Maar de kanselier zwijgt. Kwaliteitskranten formuleren het genuanceerder, maar stellen in feite dezelfde vraag als Bild.

Belangrijke regeringschefs slaan alarm, Obama heeft al een paar toespraken op tv gehouden, Sarkozy is halsoverkop uit vakantie teruggekeerd en heeft zijn ministers voor spoedzittingen bijeen geroepen en Silvio Berlusconi wil er meteen een nieuw besparingspakket doorduwen.

Niet zo Angela Merkel. De Duitsers vragen zich steeds openlijker af waar ze zit. Ze is sinds meer dan twee weken met vakantie - niemand trekt overigens in twijfel dat ze dat verdient - en ze zwijgt.

In haar omgeving is te vernemen dat ze geen heil ziet in overijverig activisme en ook in een noodsituatie rust wil bewaren. En, dat ze via haar staf natuurlijk op de hoogte is van alles. Dat ze belt met Sarkozy en dat ze ook ’s avonds Silvio Berlusconi durft contacteren, de sukkel die in de lopende crisis blijkbaar persoonlijk al een miljard euro heeft verloren.

De voorziene kabinetsraad van de regering-Merkel van deze week woensdag heeft ze afgezegd, maar volgende week trekt ze naar Parijs om met haar vriend Sarkozy te overleggen hoe de oude aartsvijanden Frankrijk en Duitsland de rest van de euro-zone uit het drijfzand kunnen trekken.

Dat neemt niet weg dat de verwijten dat ze te weifelachtig is, te lang aarzelt en in tegenstelling tot anderen geen grote toespraken houdt, steevast toenemen, ook bij de politieke medestanders. Ze krijgt te horen dat ze meer met de vuist op tafel moet slaan in Brussel. Zeker als het om Griekenland gaat. Maar dat is de stijl niet van Angela Merkel, al vindt de Duitse publieke opinie dat de rest wel eens wat meer respect mag hebben voor de machtigste economie van de Europese Unie.

Angela Merkel zegt echter liever een woord te weinig dan een te veel, ze heeft een afschuw van theatrale houdingen en ziet maar al te best dat Barack Obama en Nicolas Sarkozy met hun redevoeringen de beursellende niet hebben kunnen stoppen. Haar devies schijnt wel te zijn dat politici machteloos zijn tegen crashende beurzen.

Baas

Maar maandag is haar vakantie voorbij en dinsdag trekt ze naar Parijs. Die trip zal meteen een media-evenement worden omdat nog eens duidelijk zal blijken hoe belangrijk de as Berlijn-Parijs voor de EU wel is. Wat Konrad Adenauer en Charles de Gaulle begonnen zijn - die as heette toen nog Bonn/Parijs - wil zij voortzetten. Die anderen van de EU en de eurozone zal wel eens mores worden geleerd tot ze snappen dat koningin Angela het alleen maar goed met hen voor heeft en dat ze dus maar beter in haar gareel lopen.

Toen de kredietcrisis uitbrak, ging Merkel dwarsliggen tegen de vele plannen die EU-leiders plots als konijnen uit hun hoed toverden. Europese stimuleringsmaatregelen, ook die van Nicolas Sarkozy, kregen bij haar geen gehoor. Merkel vond dat stimuleringen op het niveau van de euro- en de EU-lidstaten zelf moesten worden genomen. Voor de goede verstaander: Duitsland wil niet meer altijd voor alles opdraaien.

Maar velen in Europa verwachten dat Duitsland het continent van de financiële ondergang redt en iedereen die het wil zien, kan het ook zien: zonder Duitsland, dus zonder Angela Merkel, gebeurt er niets. Duitsland is baas in Europa en Merkel is de koningin van de EU.

Stormweer

Merkels peetvader Helmut Kohl heeft de euro gewild en zag hem als politiek instrument tot betere eenmaking, Merkel mag nu alleen economisch puin ruimen. Ze doet het aarzelend, maar toch, omdat de anderen het niet blijken te kunnen.

De aarzeling van Merkel is mede te verklaren door de vrees dat de eurocrisis en haar aanpak een weerslag zullen hebben op haar binnenlandse score. Die kan alleen maar negatief zijn en dat kan de kanselier nu wel missen als kiespijn. De meest recente opiniepeiling van het bekende instituut FORSA is catastrofaal voor haar en haar partij. Mochten er nu parlementsverkiezingen zijn, zou de CDU nog maar 32 procent behalen en de coalitiepartner FDP slechts 3 procent, te weinig om opnieuw in het federale parlement te geraken.

Een zwart-gele regering onder kanselier Merkel zit er dan niet meer in en haar lot zal zijn dat ze in de Bondsdag chef van de oppositie kan spelen. Het lijkt immers nu al een uitgemaakte zaak, tenminste nog steeds volgens de peilingen, dat rood-groen in 2012 terug de plaats op de regeringsbanken zal innemen en Merkel tot het verleden behoort.

De SPD zou op 27 procent komen en de Groenen op 21, de beste score ooit sinds hun bestaan. Die Linke zou verrassend nog altijd goed zijn voor 9 procent. Komt daar nog bij dat binnen amper vijf weken belangrijke deelstaatverkiezingen plaatshebben in Berlijn, en ook daar staat de politieke barometer op stormweer voor het Merkel-kamp.

De CDU zou zware klappen krijgen en de populaire burgemeester van Berlijn, de SPD-er Klaus Wowereit, zou met glans worden herkozen. Als dat het geval is, is de kans groot dat hij het volgend jaar bij de nationale verkiezingen als uitdager zal opnemen tegen de kanselierskandidaat van de CDU, Angela Merkel.

De aarzelende houding van Duitsland in de aanpak van de crisis lijkt mede een uitleg voor de recente bokkensprongen die de beurzen maken en die de beleggers tot hypernervositeit drijven. De uitspraken van Duitse regeringsleden leiden tot niets minder dan verwarring, in Duitsland en in euroland.

De liberale minister van Economische Zaken Philipp Rösler, tevens vicekanselier, had eerder deze week het idee gelanceerd om in de eurozone een Stabiliteitsraad op te richten, die de 17 lidstaten van de euro-zone zou adviseren in hun financieel-economische beleid.

Zou die Stabiliteitsraad dan onder leiding van Duitsland staan? Zo heeft Rösler het niet gezegd, maar zijn idee, dat helemaal met Merkel is doorgesproken, is in elk geval gebaseerd op een Duits voorbeeld. Duitsland heeft een instelling die de zestien deelstaten qua overheidsfinanciën streng in de gaten houdt en regulerend optreedt als die wat te losjes zouden omspringen met het geld van de burger. Die raad van minister Rösler zou onafhankelijk van de eurolanden functioneren en het recht hebben hen op de vingers te kijken wat geldbestedingen betreft. Het idee van Rösler wordt stilzwijgend - weer blijft Merkel stil - gedekt door de bondskanselier.

Philipp Rösler, is de coming man bij de FDP, nadat de liberale minister van Buitenlandse Zaken, Guido Westerwelle, eerder een flop bleek te zijn die op geen enkel vlak de hoog gespannen verwachtingen heeft ingelost. Maar wat is ‘coming’ bij de FDP als de partij volgend jaar geen enkele volksvertegenwoordiger meer heeft.

Bij de volksvertegenwoordigers van haar partij is er een heel aantal dat vindt dat Merkel Athene maar eens moet diets maken dat de Grieken ‘meer Duits’ moeten worden, wat wil zeggen dat ze belastingen moeten betalen en harder werken. In meer of mindere mate vinden de Duitsers dat dit ook geldt voor Italianen, Portugezen en Spanjaarden.

Adieu, geliefde Duitse Mark

Ook in de Bondsdag stelt men zich de vraag of het wel de taak van Berlijn is om op te draaien voor het onverantwoordelijke en spilzieke beleid van andere landen. En die stelling krijgt plots zelfs de steun van economisten en mediacommentatoren, waarbij vooral Griekenland weer de volle laag krijgt. Die zeggen ronduit dat Griekenland maar best uit de eurozone kan vertrekken en dat dit alle andere leden ten goede zal komen. “Het is beter voor iedereen, zelfs voor Griekenland zelf, als het land de euro-zone zou verlaten, eventueel tijdelijk”, zo wordt Hans-Werner Sinn in media geciteerd. Sinn is de voorzitter van het invloedrijke Ifo Institut van de universiteit van München en heeft veel gepubliceerd over de crisis in euroland.

Angela Merkel weet dat haar land zijn ziel verkocht heeft aan de euro. Tenminste, dat de politieke klasse dat gedaan heeft. In de Duitse bevolking is er nog steeds geen honderd procent enthousiasme over de munteenheid van het verdrag van Maastricht.

Destijds hebben de politieke leiders de Duitse bevolking overstelpt met beloften dat ze de komst van de nieuwe munt niet moest vrezen en dat de goede oude Deutsche Mark nu eenmaal tot het verleden ging behoren. Maar met open armen hebben de Duitsers de ‘teuro’ nooit ontvangen (de ‘t’ komt van het Duitse woord teuer, duur).

Dat geeft perfect de gevoelswaarde weer die de Duitsers tegenover de nieuwe munteenheid koesteren, zeker in de huidige crisis. De Grieken waren maar wat blij dat ze van die vermaledijde drachme af waren, Duitsers zijn echter vandaag nog gekrenkt dat ze hun geliefde DMark moesten afgeven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234