Donderdag 09/04/2020

Istanbul en zijn vele smoelen

Zowel het mythische, romantische Constantinopel als het hedendaagse, chaotische Istanbul komt aan bod in de rijke Europalia-fototentoonstelling Imagine Istanbul. Dat, en ook alles daartussen.

Istanbul is een stad die al eeuwen tot de verbeelding spreekt. Er is die merkwaardige geografische ligging op twee continenten: Istanbul heeft een Europees en Aziatisch deel en is voor het Westen lange tijd het eerste contact met de Turkse cultuur geweest. Istanbul is de stad van de fabuleuze moskeeën en het Topkapi-paleis, de toegangspoort tot de wereld van het Oosten met zijn buikdanseressen, draaiende derwisjen en sprookjes van 1.001 nacht.

Dat romantische beeld behoort al lang tot het verleden. Istanbul telt intussen minstens 15 miljoen inwoners; een hectische, chaotische en zeer diverse stad, waar de aanhangers van het seculiere Turkije clashen met de regering-Erdogan en minder gematigde moslims; een stad die het New York van Europa wordt genoemd met zijn uitdijende voorsteden en immense bouwwoede. Al die aspecten worden weerspiegeld in de uitstekende tentoonstelling Imagine Istanbul in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel.

Schaars gekleed én gesluierd

Er zijn foto's uit 1890 met de mythische odalisken - verleidelijke, schaars geklede vrouwen, die in het werk van Matisse zo'n rol zouden spelen - maar evengoed gesluierde vrouwen in klassieke klederdracht en idyllische foto's van minaretten en moskeeën.

Er zijn de foto's van de reus onder de Turkse fotografen, Ara Güller, geboren in 1928, die terecht 'het oog van Istanbul' wordt genoemd. In duizenden foto's heeft Güller vooral in de jaren 50 en 60 de veranderingen in Istanbul vastgelegd. In het spoor van de Franse grootmeester Cartier Bresson ging zijn voorkeur uit naar mensen, de straat en de publieke ruimte. Uit zijn bijzonder sfeervolle zwart-witfoto's spreekt altijd een ruimhartig humanisme. Het zijn documenten van een Istanbul dat intussen niet meer bestaat.

Jonge fotografen zoals de Nederlands-Turkse Ahmet Polat (1977, Istanbul) en Ali Taptik (1983, Istanbul) brengen een ingrijpend veranderde stad in beeld. Ahmet Polat, verkozen tot Fotograaf des Vaderlands in Nederland, heeft in zijn monumentale foto's vooral oog voor de krimpende openbare ruimte (alles wordt opgeofferd aan enorme bouwprojecten), de stedelijke chaos en de voortschrijdende diversifiëring: een vrouw in boerka uit Azië zit samen met een modieus gekleed Turks meisje voor een muurschildering van een Amerikaanse rapper.

De foto's van Ali Taptik zijn intiemer, verstilder en geheimzinniger. Hij focust op voorwerpen en mensen in een vaak niet meteen te duiden context, ergens tussen huiselijkheid en dreiging in.

Onze landgenote, Magnum-fotografe Bieke Depoorter (29), kreeg van Europalia de kans om in residentie te gaan naar Istanbul. Zij was vooral geïnteresseerd in wat er zich achter de gesloten deuren en gordijnen afspeelt. "Uiteindelijk heb ik ervan afgezien om foto's op straat te maken", vertelt ze. "Ik heb, samen met een Turkse tolk, diverse wijken van Istanbul doorkruist en mensen aangesproken met de vraag of ik bij hen kon blijven en foto's maken tot ze gingen slapen. Dat is mijn normale werkwijze: de relatie met de mensen is voor mij zeer belangrijk. Ik 'steel' geen foto's, ik maak wel mijn eigen verhaal. Ik voel me geen journalist, eerder een schilder.

"Tot welke bevindingen ik ben gekomen? Dat in hun huiskamer mensen overal ter wereld hetzelfde zijn."

Imagine Istanbul tot 24 januari 2016 in Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat, Brussel. www.europalia.eu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234