Maandag 22/07/2019

ISSEY MIYAKE Het rijk der plooien

Hij is de meester van de plooi, een authentieke Japanse legende. Vijfenveertig jaar nadat ontwerper Issey Miyake (77) zijn eigen merk begon, en kort na de opening van een Antwerpse

Miyake komt uit Hiroshima. Hij was zeven toen op 6 augustus 1945 de eerste atoombom werd gedropt. Hij verloor verschillende familieleden. Zijn moeder, een lerares, overleed drie jaar later, en op dat moment werd Miyake ook zelf ziek. Nochtans zweeg hij bijna zijn hele leven over de oorlogsterreur.

"Ik heb mijn herinneringen van die dag nooit gedeeld", schreef hij in de zomer van 2009 in een opiniestuk voor The New York Times, kort nadat president Obama had gepleit voor een wereld zonder nucleaire wapens. "Ik wilde niet gecategoriseerd worden als de designer die de atoombom heeft overleefd, en daarom ben ik vragen over Hiroshima altijd uit de weg gegaan. Omdat ik er ongemakkelijk van werd." Maar, schreef Miyake ook: "Ik ben niets vergeten. Ik herinner me alles."

Miyake werd ten dele ontwerper omdat het maken van kleren creatief is, modern, en in wezen optimistisch. "Ik wilde creëren," schreef hij, "in plaats van vernietigen."

Hij voelde zich aangetrokken door de foto's in de favoriete tijdschriften van zijn zus, maar er bestond in die periode geen hogere modeopleiding in Japan. Dus studeerde hij grafiek, aan een universiteit in Tokio. Toen in 1960 de World Design Conference Japan aandeed, stuurde Miyake een brief naar de organisatie. Waarom, vroeg hij, was kledingontwerp niet opgenomen in het nochtans uitgebreide programma van het evenement? Niet veel later begon hij zelf kleren te ontwerpen. In 1963 presenteerde hij een eerste collectie, Nuno to ishi no uta, Gedichten van stof en steen.

Tijdperk van de gewone man

In 1964 mochten Japanners voor het eerst vrij reizen. Miyake vertrok een jaar later, naar Parijs, om daar eerst haute couture te gaan studeren, en er vervolgens werk te vinden (sinds vorige week maakt Miyake trouwens deel uit van de Nationale orde van het Legioen van Eer, zowat de allerhoogste onderscheiding die je in Frankrijk op je mouw kunt spelden). In mei 1968, na een eerste ervaring bij Hubert de Givenchy, was hij aan de slag in het atelier van Guy Laroche toen de studentenrellen uitbraken.

"Onze klanten, dat waren de grote fortuinen, maar ook de echtgenotes van politieke leiders", vertelde Miyake over die periode in zijn leven tijdens een lezing in Japan. "Ik ben opgegroeid in een cultuur voor wie dat soort verheven wereld bijna buitenaards leek, en ik was ervan overtuigd dat er mij geen grote toekomst wachtte in de mode. Maar tijdens de studentenopstand zag ik met eigen ogen het begin van een nieuw tijdperk: het tijdperk van de gewone man."

In 1970, na een jaar in New York, keerde hij terug naar Japan met een dubbel voornemen. Hij zou kleren maken voor de massa. En die kleren zouden innovatief zijn, zelfs: nooit eerder gezien.

Nog geen drie jaar later showde hij voor het eerst tijdens de modeweek van Parijs - na Kenzo Takada, in 1970 de eerste Japanner op de Franse kalender, maar met ruime voorsprong op Rei Kawakubo van Comme des Garçons of Yohji Yamamoto.

Miyake zag zichzelf nooit echt als een modeontwerper: ontwerper volstond. Product designer, eventueel. Hij verlegde de grenzen van het vak door samen te werken met kunstenaars, wetenschappers en industriëlen.

De uitnodigingen voor zijn shows in Parijs worden sinds 1977 gemaakt door Tadanori Yokoo, de belangrijkste Japanse grafisch designer van zijn generatie. En zijn eerste winkel in Tokio werd veertig jaar geleden ingericht door de legendarische, vroeggestorven ontwerper Shiro Kuramata (veel recenter liet Miyake een winkel in de Marais in Parijs ontwerpen door Ronan en Erwan Bouroullec toen die designers nog maar pas aan de slag waren). In de jaren 80 en 90 werkte hij vaak samen met de Amerikaanse fotograaf Irving Penn. "Zijn foto's gaven me de moed om verder te gaan." Penn en de vaste stiliste van Miyake maakten in totaal zo'n 250 foto's. Die zijn sindsdien verschillende keren tentoongesteld, onder meer bij de Fondation Cartier in Parijs, en in boekvorm uitgegeven.

Miyake werd geapprecieerd door kunstenaars en architecten (Zaha Hadid is fan). In 1982 plaatste het vooraanstaande kunsttijdschrift Art Forum voor het eerst in de geschiedenis een kledingstuk op de cover, een futuristisch, door Miyake ontworpen korset van rotan en bamboe, gemaakt door een ambachtsman op het eiland Sado. Hij zou in dezelfde periode ook de allereerste modeontwerper zijn geweest aan wie een monografie werd gewijd. In ons tijdperk van hagiografische, zelfingenomen koffietafelboeken lijkt dat onvoorstelbaar.

Laagjes papier

Als ontwerper combineerde Miyake traditionele technieken met futuristische technologie. In 1993 lanceerde hij met 'Pleats Please' een nieuwe manier om materiaal te plooien. Voordien werden bijvoorbeeld plisséjurken gemaakt met op voorhand geplooid materiaal. Miyake vond een manier om afgewerkte kledingstukken te plooien: ze worden tussen laagjes papier gesandwiched en vervolgens in een hittepers gestopt. Zodra de rokken, jurken of blouses worden bevrijd van hun papieren cocon, zijn ze klaar om te dragen. En ook nog eens kreukvrij. Pleats Please werd in de markt gezet als een afzonderlijke lijn, met groot succes.

Rond de eeuwwisseling ontwikkelde Miyake met zijn naaste medewerker van dat moment, de textielingenieur en ontwerper Dai Fujiwara, nog een ander ingenieus concept: A-POC, ofte A piece of cloth - een lijn kleren die uit een enkel stuk stof waren gemaakt. De kwaliteit van handwerk, en de efficiëntie van massaproductie.

In dezelfde periode zette Miyake een stap terug als ontwerper. De hoofdlijn werd sindsdien ontworpen door achtereenvolgens Naoki Takizawa (1999-2007), Dai Fujiwara (2007-2011) en Yoshiyuki Miyamae (sinds 2011, zie verder). De mannencollecties zijn sinds 2013 het speelterrein van Yusuke Takahashi.

Homme Plissé

Miyake is intussen 77, maar nog altijd nauw betrokken bij zijn bedrijf, dat intussen elf labels telt, waaronder BAO BAO Issey Miyake (zie de erg populaire, onmiddellijk herkenbare handtassen) en Homme Plissé Issey Miyake (kreukvrije basics voor mannen). Sinds 2004 leidt hij de Miyake Issey Foundation, die zijn archieven beheert, design promoot, en jong talent traint. De stichting opende acht jaar geleden 21_21 DESIGN SIGHT, een ambitieus designmuseum waarvoor Tadao Ando een sierlijk paviljoen bouwde in de schaduw van Tokyo Midtown, een wolkenkrabber in de wijk Roppongi.

En dan is er nog zijn laboratorium, Reality Lab, gewijd aan ontwerpen "die op intieme wijze zijn gerelateerd aan de maatschappij" (milieuvriendelijke materialen, in het bijzonder). De relatief recente lijn 132 5. Issey Miyake is gebaseerd op onderzoek van het laboratorium. De collecties zijn gebaseerd op de 'wiskunde van plooiwerk' en research van Jun Mitani, een wetenschapper die software ontwikkelde om driedimensionale voorwerpen te maken op basis van tweedimensionale repen materiaal. Er wordt bijna uitsluitend gerecycleerd polyestervezel gebruikt, met draden die gemaakt zijn van flessenplastic.

Huidig creatief directeur Yoshiyuki Miyamae ontwikkelde met het lab onder meer de Steam Stretch-technologie, waarbij stroom wordt gebruikt om kleren hun definitieve vorm te geven.

"We hebben nu de mogelijkheid om driedimensionele vormen te creëren op basis van een enkel stuk stof," zegt Miyamae, "zonder stikken of naaien. De mogelijkheden zijn grenzeloos."

The Work of Miyake Issey, een retrospectief overzicht van 45 jaar arbeid, loopt nog tot 13 juni in het National Art Center in Tokio. Dichterbij, en op permanente basis: de nieuwe Issey Miyake-boetiek in Antwerpen aan de Eiermarkt, isseymiyake.com

Wie is Issey Miyake

77 jaar uit Hiroshima, Japan studeerde grafiek aan de Tama Art University in Tokio presenteerde in 1963 zijn eerste collectie
staat bekend om zijn revolutionaire aanpak van materialen en stoffen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden