Maandag 14/06/2021

Achtergrond

Israël hoopt op een messias

null Beeld © EPA
Beeld © EPA

Elke verkiezingscampagne belooft verandering. Alleen snakt Israël er deze keer ook echt naar. Eén man kan ze brengen: Moshe Kahlon. Een oud-minister van Netanyahu die weerklank vindt bij een moegetergde middenklasse. "Als hij de ballen heeft en Herzog aan een meerderheid helpt, staan we aan de vooravond van een revolutie."

Voor een officiële uitslag van de Israëlische verkiezingen is het nog te vroeg, maar volgens een exitpoll is het een nek-aan-nekrace. De precieze verdeling van de zitjes in de Knesset of parlement zou pas voor vrijdag kunnen zijn. Niet onbelangrijk, want in het versnipperde politieke landschap van Israël zijn het de kleintjes die bepalen wie de grootste wordt. Premier Benjamin 'Bibi' Netanyahu en zijn uitdager Isaac Herzog zijn samen wellicht niet eens goed voor de helft van de stemmen. Ironisch, als je weet dat de conservatieve Netanyahu de verkiezingen net had vervroegd in de hoop een stabiele meerderheid binnen te halen.

Die droom moet hij sowieso laten varen. Sterker, de man die zichzelf ziet als de Winston Churchill van zijn generatie, vecht voor zijn politieke overleven. Vorige maand bruuskeerde Netanyahu nog bondgenoten in de VS in een omstreden toespraak voor het Congres, de laatste dagen blonk hij uit in de ene straffe stoot na de andere. Hij strooide zonder schaamte met beloftes en postjes voor wie zijn conservatieve Likoedblok steunt, verwees een tweestatenoplossing voor Palestina definitief naar de prullenmand en laat zijn medewerkers kiezers opbellen met de paranoïde waarschuwing dat de oppositie bussen Arabieren uit de buurlanden inlegt om hem van de troon te stoten.

Nochtans durft niemand Netanyahu's beleid ten opzichte van de Palestijnen, inclusief de oorlog vorig jaar in Gaza, aan te vallen. De reden voor zijn paniek ligt in Israël zelf. De bitse campagne draaide immers hoofdzakelijk om de gestegen levenskosten in het land. Waarvoor de kiezers hem verantwoordelijk houden, ook al boert de Israëlische economie vrij aardig met een gemiddelde groei van 3 procent en een dalende werkloosheid. Alleen beschouwt de middenklasse die statistieken als een economische fata morgana. Tussen 2008 en 2013 verdubbelde de prijs voor een huis en steeg de huur met een derde, terwijl de lonen stagneren. Basisproducten zijn een stuk duurder dan het gemiddelde in andere industrielanden en een op de drie kinderen groeit op armoede.

Netanyahu had er geen antwoord op in 2011 toen honderdduizenden Israeli's kampeerden op straat als protest tegen de groeiende ongelijkheid en vier jaar later blijft het nog altijd muisstil op dat vlak. Likoed beschikt niet eens over een verkiezingsprogramma, voor de tweede verkiezing op rij. Zo groot is de interne verdeeldheid over de te varen economische koers. Daarom dat Netanyahu volop hamert op veiligheid. Een recente vraag over de levensduurte beantwoordde hij met een uiteenzetting over de dreiging van Iran en toen een journalist vroeg naar wat de premier wil doen aan de onbetaalbare woningen, raadde hij aan om naar de nederzettingen op de Westelijke Jordaanover te verhuizen.

"Hij staat volledig los van de realiteit", aldus Bernard Avishai, professor economie in zowel Israël en de VS en auteur voor het magazine The New Yorker. "Er is totaal geen verhouding meer tussen wat mensen verdienen en wat ze kunnen kopen. Talrijke monopolies en conglomeraten van een aantal rijke families duwen de prijzen hier tot 33 procent hoger. Israël is niet het enige land dat kampt met ongelijkheid en een worstelende middenklasse, alleen maakt de groeiende internationale isolatie van ons land de zaken alleen maar erger."

Geen wonder dat Isaac Herzog de voorbije weken bloed rook. Hij sloot met zijn Arbeiderspartij een verbond met de gematigde lijst van oud-minister Tzipi Livni. Hun Zionistische Unie belooft de sociale crisis aan te pakken door extra te investeren in onderwijs en gezondheidszorg, meer land vrij maken voor huizenbouw, monopolies open te breken en de btw op voedsel af te schaffen. "De voorbije zes jaar ging alle winst naar een handvol mensen. Nu is het essentieel dat ook de meerderheid mee de vruchten van vooruitgang kan plukken", klonk het onlangs op een zakenconferentie in Tel Aviv.

null Beeld RV
Beeld RV

Daadkracht

Verandering beloven is natuurlijk makkelijk, maar daarvoor heeft de zoon van oud-president Chaim Herzog 60 zitjes of meer nodig in de Knesset. En om dat doel te bereiken zou de steun van de populaire Moshe Kahlon wel eens onontbeerlijk kunnen zijn. Kahlon, zoon van joodse Libische migranten, verliet in 2012 al de Likoedpartij en besloot zijn eigen partij op te richten: Kaluna. Theoretisch zouden hij en Herzog een logische coalitie vormen. Hun economisch programma loopt min of meer gelijk en Kahlon bewees zijn daadkracht al door als minister het monopolie van mobiele-telefonieaanbieders te doorbreken. De factuur om te bellen daalde zomaar eventjes met 90 procent.

Netanyahu zag al eerder het gevaar en beloofde zijn oud-minister een belangrijke post in een nieuwe regering. Kahlon zelf houdt zijn opties open. Veel van zijn kiezers komen van Likoed en die zien een centrumlinkse regering niet zomaar zitten, zeker als die zou moeten rekenen op gedoogsteun van de gemeenschappelijke lijst van Arabische Israëli's.

"Als hij de ballen heeft en Herzog aan meerderheid helpt, tegen de belangen van de rechtse kolonisten in, staan we aan de vooravond van een revolutie", voorspelt Bernard Avishai. De Israëlische kiezer mag dan meer belang hechten aan economische kwesties dan aan het vredesproces met de Palestijnen, volgens Avishai zijn ze met elkaar verbonden. "Nog eens vier jaar Netayanhu is erger dan een status quo. Dan is een Milosevic-scenario onvermijdelijk. Onder hem werd Servië een paria en ging de economie de dieperik in. Met Israël dreigt hetzelfde als een nieuwe rechtse regering de Arabieren blijft buitensluiten en elk vredesinitiatief in de kiem smoort.

"Nu hangt er echt hoop in de lucht, zelfs bij de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever. Ofwel gaan de rechtse krachten in Israël op straat tegen premier Herzog, ofwel gaan de Palestijnen amok maken in Ramallah tegen Netanyahu. De situatie is sowieso explosief, wie er ook aan het kortste eind trekt."

Kingmaker Moshe Kahlon

- Zoon van Libische migranten, geboren in Israël, 54 jaar

- Groeide op in arme wijk van Haifa

- Minister van Sociale Zaken en Telecommunicatie in vorige regeringen van Netanyahu

- Verliet in 2012 Likoed, stichtte vorig jaar centrumrechtse Kaluna ('Ons allemaal')

- Gematigd technocraat

- Populair omdat hij gsm-factuur voor Israëli's drastisch verlaagde

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234