Donderdag 09/02/2023

InterviewIngrid d’Hooghe

Is Xi Jinping dan toch geen alleenheerser? ‘Hij zal uiteindelijk steun nodig hebben’

De Chinese president Xi Jinping wuift voor de televisiecamera’s na de voorstelling van het Politburo. Beeld AFP
De Chinese president Xi Jinping wuift voor de televisiecamera’s na de voorstelling van het Politburo.Beeld AFP

Chinees president Xi Jinping verzekerde zich dit weekend van een derde ambtstermijn. Meer dan zijn voorgangers weet hij de macht in de Communistische Partij rondom zich te concentreren. Toch ziet China-expert Ingrid d’Hooghe (Clingendael Instituut) Xi niet als een alleenheerser.

Pieter Gordts

Hoe kijkt u naar het afgelopen congres?

Ingrid d’Hooghe: “Voor Chinees president Xi Jinping is alles ontzettend goed verlopen. Hij heeft zijn macht kunnen consolideren en uitbreiden. Daarnaast heeft hij kunnen tonen dat er veel eenheid heerst binnen de Chinese Communistische Partij (CCP): alles is vlekkeloos verlopen, op het incident met voormalig president Hu Jintao na.”

Die werd, schijnbaar tegen zijn wil, weggeleid tijdens de slotceremonie. Hoe interpreteert u dat?

“Daarover kunnen we enkel speculeren. Intussen doen er al veel wilde verhalen de ronde. Maar Hu Jintao is eigenlijk geen machtig figuur meer. Ook was hij niet enkel uitgenodigd om aanwezig te zijn op de ceremonie, hij zat centraal in beeld naast Xi Jinping. Hu Jintao is na zijn wegleiden ook nog eens in beeld gekomen op de Chinese televisie. Dat alles geeft mij toch de indruk dat dit geen politieke actie was en er een andere, praktische reden was. Misschien inderdaad zijn gezondheid, zoals de staatsmedia zeggen.”

Andere waarnemers zien dit wel als een politiek signaal, namelijk dat Xi geen tegenspraak duldt.

“Ja, maar het feit dat Hu Jintao geen macht meer heeft, roept bij mij toch de vraag op waarom Xi dit zou doen. Xi heeft dat niet nodig: het voegt niets toe aan zijn status. Het is ook niet de Chinese stijl om iemand zo publiekelijk te vernederen ​als hij niet expliciet verdacht wordt van een overtreding, en al zeker niet een voormalig politiek leider.”

Ingrid d'Hooghe. Beeld rv
Ingrid d'Hooghe.Beeld rv

Hoe heeft Xi Jinping de macht rondom zich weten te concentreren?

“Hij heeft enkel mensen opgenomen in het Politburo die hem uitgebreid steunen. Dat Politburo is het centrum van de macht in China: het neemt alle belangrijke beslissingen over de grote beleidslijnen. Mensen die een andere blik hebben dan Xi Jinping zijn eruit geweerd. Wat ook opvalt: veel van de nieuwe gezichten in dat Politburo werkten eerder al samen met hem. Het bestaat dus enkel uit vertrouwelingen en volgelingen.”

Kunnen we zeggen dat hij een alleenheerser is?

“Neen. Er zijn zoveel beleidsdomeinen dat Xi Jinping uiteindelijk de steun nodig zal hebben van de meerderheid van de leden van het Politburo. Maar we kunnen wel zeggen dat hij de krachtigste leider van de afgelopen decennia is geworden. Door zijn vertrouwelingen op sleutelposities te plaatsen zal hij heel veel invloed hebben.

“De vraag die ons allemaal bezighoudt, is in hoeverre Xi zal worden tegengesproken. De beraadslagingen van het Politbureau zijn niet openbaar. In het Chinese politieke bestel is het zo dat je naar de buitenwereld toe altijd de eenheid bewaart, al kan er binnenskamers stevig gedebatteerd worden. We hebben daar geen goed zicht op.”

Ook opvallend aan dit congres: de grote nadruk die Xi Jinping legt op veiligheid. Wat betekent dat?

“China voelt zich enorm bedreigd. In de eerste plaats natuurlijk in de handels- en technologische strijd met de Verenigde Staten. Maar ook omdat het ziet dat andere landen in het Westen hun toon tegenover hen veranderen, bijvoorbeeld door de samenwerking onder bepaalde regels of wetten te plaatsen. Tegelijk heeft China de ambitie om tegen 2049 een leidende en welvarende wereldmacht te worden. Om die doelstelling te behalen, heeft het land het gevoel dat het de veiligheid moet versterken. Het Chinese volk moet ook klaar zijn om te vechten voor het behoud van de veiligheid, klinkt het.

“Daarnaast blijkt uit het Partijrapport dat China zich bewust is van de vele uitdagingen die in het verschiet liggen. Dat is toch ook opvallend.”

Wat zijn die uitdagingen dan?

“Onder andere die internationale omgeving. Conflicten zoals met de VS of de oorlog in Oekraïne hebben invloed op de economische groei in China: die neemt af. Daarnaast zijn er ook binnenlandse uitdagingen, zoals de klimaatopwarming of afnemende bevolkingsgroei. China geeft eigenlijk aan dat het nationaal en internationaal moeilijke jaren verwacht.”

Xi Jinping omringd door andere leden van het Politburo. 'Veel van de nieuwe gezichten in dat Politburo werkten eerder al samen met hem.' Beeld REUTERS
Xi Jinping omringd door andere leden van het Politburo. 'Veel van de nieuwe gezichten in dat Politburo werkten eerder al samen met hem.'Beeld REUTERS

Maakt dat van China een onvoorspelbare partner?

“Dat verwacht ik niet. Ja, China versterkt zijn nationale veiligheid. Het blijft investeren in de ontwikkeling en modernisering van het leger. Maar de toon van afgelopen weekend doet geen grote veranderingen vermoeden op korte termijn. China heeft bijvoorbeeld beloofd te blijven inzetten op internationale samenwerking. Het land kiest niet voor zelfisolatie. We moeten natuurlijk nog bekijken of die woorden ook opgevolgd worden door acties: bouwt China bijvoorbeeld de zwarte lijst voor investeringsgebieden af?”

Werd er dan gevreesd dat China op zichzelf zou terugplooien?

“China legt de laatste tijd veel nadruk op het feit dat het zelfvoorzienend wil zijn. Dat is een gevolg van de handels- en technologieoorlog met de VS. Daarom is het belangrijk om dit soort zaken in de gaten te houden: we willen weten of China anders naar internationale samenwerking begint te kijken of niet. Dat lijkt vooralsnog niet het geval.”

Er staat dus geen invasie van Taiwan op de agenda?

“Dat verwacht ik niet. Xi Jinping zegt te streven naar een vreedzame hereniging van Taiwan met het vasteland, al sluit hij geweld niet uit. Dat ligt in lijn met de voorgaande jaren. Wat China bijvoorbeeld niet doet, is een tijdspad naar voren schuiven voor de annexatie van Taiwan.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234