Donderdag 25/02/2021

Vier vragen

Is Vlaanderen dan echt zo'n graailand?

Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA). Beeld Photo News
Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA).Beeld Photo News

Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) weert zich als een duivel in een wijwatervat. De kritiek van Groen dat er een graaicultuur heerst bij de Vlaamse agentschappen, raakt hem diep. Maar wie heeft gelijk?

1. Is N-VA een partij zoals alle andere?

Het is hét grootste punt van kritiek van Groen: "De N-VA is in recordtempo een traditionele partij geworden." De partij hekelde afgelopen weekend (DM 22/04) de wildgroei aan Vlaamse agentschappen aan en beweert dat de graaicultuur er niet moet onderdoen voor die bij de intercommunales. Die kritiek ligt gevoelig omdat N-VA nog tijdens de campagne van 2014 beloofde een eind te willen maken aan de politieke benoemingen. Dat ze ondertussen goed vertegenwoordigd is in  allerhande instellingen en raden van bestuur, staat haaks op die belofte. N-VA zou kunnen beslissen om te bedanken voor haar aandeel, maar het gevolg is dat de partij dan ook als enige haar zeg in die instellingen verliest. Een optie die ook Groen tijdens haar regeerperiodes niet lichtte.

Daartegenover staat wel dat er onder de hoede van N-VA komaf gemaakt is met de grootste excessen in de verloningen. Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) geeft zelf het voorbeeld van de voorzitter van de raad van bestuur van PMV. "Die verdiende 300.000 euro per jaar, nota bene beslist onder een regering met Groen, en dat hebben wij deze regeerperiode teruggebracht tot een dubbele zitpenning. De voorzitter verdient nu twaalf keer minder dan toen." Het klopt ook dat de afgelopen jaren de schaar gezet is in de structuren van de Vlaamse overheid, al gaat het daarbij niet enkel om agentschappen. Een dertigtal entiteiten, waaronder ook structuren binnen administraties, werd onder deze regering geschrapt. Daar tegenover staat dat de structuren ook nog zijn uitgebreid, bijvoorbeeld met de Werkvennootschap voor grote infrastructuurwerken.

2. Hoe kan het dat een regering niet weet hoeveel agentschappen ze heeft?

76 zelfstandige agentschappen telt de Vlaamse overheid. Dat is algemeen en dus ook door de regering perfect geweten. Maar het bos aan structuren is veel complexer dan dat en op de onderliggende lagen heeft de regering misschien niet altijd evenveel zicht, gaf minister-president Bourgeois zaterdag toe in het VTM-Nieuws. 

Dat klinkt onwaarschijnlijk en in feite is het dat ook, zegt professor Bestuurskunde Filip De Rynck. "Je kan wel zeggen dat de opvolging van de Vlaamse overheid niet erg performant is. Er schort duidelijk iets aan de inventarisering." Het probleem daarbij lijkt vooral te zijn dat er zoveel verschillende soorten entiteiten bestaan: sommige zijn vzw's, andere nv's, er zijn de publiek-private samenwerkingen en samenwerkingsverbanden met andere overheden. En dan is er soms twijfel of iets wel onder Vlaamse bevoegdheid valt. "Er zijn heel wat grijze zones", zegt De Rynck. 

Dat is effectief het grote probleem, luidt het laconiek bij Bourgeois. "Natuurlijk weten wij wel welke agentschappen Vlaanderen heeft. Maar door die gemengde statuten is het niet altijd makkelijk om te weten wat je erbij moet tellen en wat  niet."

3. Is enkele duizenden euro's per vergadering een normale vergoeding? 

"Het is eerder aan de lage kant", zegt Herman Daems, de gewezen voorzitter van de commissie Corporate Governance. "Ik vergelijk het liever op jaarbasis: in de privésector is 30 à 35.000 euro brutto voor een gewoon bestuurslid van een kleine tot middelgrote onderneming de standaard. Een voorzitter krijgt het dubbele." 

In vergelijking daarmee is de 24.796 euro die PMV-voorzitter van Koen Kennis (N-VA) in 2016 verdiende peanuts. Al kan je je natuurlijk afvragen of een bestuurder van een overheidsbedrijf evenveel moeten verdienen als in de privé. "Dat is een eindeloos debat", zucht Daems. "Maar zeker is dat een aantal van die agentschappen dezelfde structuur heeft als een privébedrijf. Die bestuurders dragen dezelfde verantwoordelijkheden als bestuurders in de privé en niet de minister is aansprakelijk, maar zij zelf. Dan is die vergoeding op zijn zachtst gezegd niet overdreven."

Bourgeois wijst erop dat de vergoedingen voor alle bestuurders en voorzitters van raden van bestuur al vastliggen sinds 2007. "Daar hebben wij geen euro aan veranderd." Vijf agentschappen hebben een uitzonderingsstatuut en betalen meer: BAM, LRM, PMV, GIMV en VMH. De reden is precies dat die maatschappijen risicovolle beleggingen doen.

4. Moeten de raden van bestuur wel bevolkt worden door kabinetschefs en apparatsjiks?

Het gros van de besturen zijn bevolkt door kabinetschefs, gewezen kabinetsmedewerkers en ambtenaren met een duidelijke partijkleur. Is dat gezond? Professor De Rynck weet wel zeker van niet. Herman Daems is iets genuanceerder. Hij pleit voor een 50-50 verdeling tussen onafhankelijken en politiek benoemden. "Een gezond evenwicht is belangrijk. Ik ken heel weinig privébedrijven waar de aandeelhouders geen vertegenwoordigers hebben in de raden van bestuur." Precies dat is ook het argument van de Vlaamse regering. 

Een volledig bestuur van onafhankelijke deskundigen pareert Daems als volgt. "Wat zijn die kabinetschefs dan? Die kabinetten worden echt wel bevolkt door mensen met kennis van zaken, in weerwil van wat sommige televisieprogramma's ons willen doen geloven."

Bourgeois besliste nog onder de vorige regering, als minister van Binnenlandse aangelegeheden, dat een derde van de bestuurders onafhankelijk moet zijn. Dat proces loopt en zou tegen midden 2018 afgerond moeten zijn, belooft de minister-president.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234