Woensdag 30/09/2020

Wetenschap

Is uitgestorven soorten reanimeren wel slim?

Recent kondigde George Church va Harvard University aan dat hij op weg is een olifant met mammoetkenmerken te maken. Beeld Lennart Van Den Bossche

Nu uitgestorven fauna en flora terugbrengen geen science fiction meer is, worstelen wetenschappers met een ethische, typisch menselijke vraag. Want herstellen wat we kapot maakten, kan nog bestaande soorten net bedreigen. "En gaan we echt de mammoet doen herrijzen terwijl we niet eens in staat zijn de olifant te redden?"

‘De-exctintction’ of ‘uitsterven ongedaan maken’. In 1993 was het de basis Hollywoodkaskraker Jurassic Park, nu zijn wetenschappers het aan het verwezenlijken en houden ze er prestigieuze conferenties over. Repareren wat verloren wat we vernielden, is dan ook een diepmenselijk verlangen. En nieuwe technieken beloven voor het eerst dat verlangen te vervullen.

Zo kondigt geneticus George Chruch van Harvard University aan dat hij met de nieuwste methode om DNA te knippen en te plakken een hybride embryo maakt waarin elementen uit het DNA van een wolharige mammoet vermengd worden met DNA van een Aziatische olifant.

Binnen een tweetal jaar, zo claimt Church, kan hij zo een olifant op de wereld zetten met de kenmerken van een mammoet, een dier dat 4000 jaar geleden uitstierf en waarvan DNA bewaard bleef in bevroren Siberische vlaktes. 

Paleontoloog Michael Archer (University of New South Wales) werkt ondertussen aan de wedergeboorte van de maagkikker die in de jaren zeventig uitstierf. Enkel wat restjes cellen zijn in de diepvriezer van een labo bewaard. Op basis daarvan zette Archer een eerste veelbelovende stap in de herrijzenis van die kikker.

Moreel verplicht

Ook voor de trekduif, de heidehoen, het gouden leeuwaapje, de ivoorsnavelspecht en de zwartvoetbunzing zijn er reanimatie-plannen. De meeste komen van de Amerikaanse non-profit stichting Revive & Restore, die alles op alles zet om ‘wat verloren ging te herstellen.’

Toch komt er tegenwind.

Experts wijzen erop dat het technisch ingewikkelder is dan het klinkt en er ondanks de vooruitgang nog behoorlijk wat dure technische hocus-pocus nodig is.

“En zelfs al lukt het in een lab, dan nog heb je geen levensvatbaar dier en je hebt duizenden exemplaren nodig om een soort echt terug te halen. Bovendien moet die ook nog eens gedijen in een habitat die ondertussen zeer wellicht erg onder druk staat of verdwenen is”, Filip Volckaert, professor Evolutionaire Genetica (KUL).

Voorstanders werpen tegen dat we het ‘moreel aan onszelf verplicht zijn’ dit pad in te slaan nu het technisch lijkt te gaan lukken.

Ecosystemen in de war sturen

Er zijn echter ook morele bezwaren, zo voert nu onder andere expert biodiversiteit Joseph Bennett (Carleton University) aan in Nature. Uit de berekeningen van zijn team blijkt dat met het bedrag nodig om elf uitgestorven soorten in Nieuw Zeeland of vijf zo’n soorten in Australië terug te brengen respectievelijk drie tot ruim acht keer meer bestaande soorten van uitsterven kunnen worden gered. 

Met andere woorden: moeten de schaarse middelen voor natuurbehoud wel gaan naar verdwenen dieren terughalen terwijl er een massa-extinctie aan de gang is en er zo’n honderd soorten per dag verdwijnen? “Dat kies je ervoor om één soort terug te brengen en in plaats daarvan verschillende bestaande te laten verdwijnen”, aldus Bennett.

Bovendien kunnen dat soort reanimaties de huidige ecosystemen in de war sturen. 

“Vooral bij soorten die recent verdwenen, zou het nog zinvol kunnen zijn omdat zij een gat achterlieten in het ecosysteem”, zegt Koen Stuyck van WWF daarover. “Maar zomaar mammoeten terughalen terwijl we niet kunnen weten wat het effect zou zijn én terwijl we niet eens in staat zijn de olifant te beschermen is ethisch misplaatst.”

Nevenattractie

Zo riskeren mensen momenteel hun leven om olifanten te redden van stropers. “Dan is het een beetje wrang middelen te stoppen in experimenten met mamoeten-DNA”, zegt Stuyck.

Sommigen noemen de ‘de-extinctie’ zelfs ‘een nevenattractie’ die handig de aandacht afleidt van het feit dat we op dit moment meer soorten dan ooit over de kling jagen. “Dat horen we niet graag en dan zijn verhalen over herstel via DNA aantrekkelijker”, zegt Volckaert. “Maar aan het tempo waartegen soorten nu verdwijnen, halen we de schade met die nieuwe technieken nooit hoe dan ook nooit in.”

Volgens Bennett gaat het vooral om de de manier waarop het verkocht wordt. Oud DNA in bestaande soorten inbrengen kan mogelijk bestaande kwakkelende soorten helpen en recente dieren terughalen is eventueel een oplapmiddel. “Maar wie dit framet als natuurbehoud, moet eens goed naar de cijfers kijken en beseffen wat we met al die miljoenen zouden kunnen doen om de dieren die nu in nood zijn te redden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234