Woensdag 02/12/2020

Is SORRY genoeg?

In Sorry voor alles sturen televisiemakers een maand lang de levens van een tiental nietsvermoedende Vlamingen. 'Spectaculair', beloven ze. Maar hoe zit het de privacy?

Heeft u iets vreemds opgemerkt aan uw nieuwe schoonbroer? Was de wagen waarmee u de afgelopen dagen reed wel uw wagen? Zijn uw ogen echt zo slecht als uw oogarts beweerde?

Een tiental Vlamingen krijgt vanaf 4 september mogelijk dit soort van vragen door Adriaan Van den Hoof voorgeschoteld. De man presenteert dan Sorry voor alles, een nieuw televisieprogramma op Eén waarin mannen en vrouwen te horen krijgen hoe hun leven een maand lang georchestreerd en met camera's geregistreerd werd.

Zelf weten de hoofdrolspelers van niets. Het is pas in de studio dat ze erachter komen dat, bijvoorbeeld, hun schoonbroer een acteur is, ze in een gemanipuleerde auto hebben gezeten, in hun bril vensterglas steekt.

'De Vlaamse Truman Show', zo werd het programma inmiddels gedoopt. Het verwijst naar de Amerikaanse prent waarin hoofdpersonage Truman Burbank zonder het te weten meespeelt in een realitysoap die alleen maar om hem draait. Burbanks' vrienden en familie zijn acteurs, zijn huis en werk decor.

Bij de openbare omroep vinden ze die verwijzing te sterk: "In die film wordt iemand 24 uur op 24, 7 dagen op 7 gefilmd. In Sorry voor alles draaien de camera's alleen bij welbepaalde situaties of ontmoetingen."

Dat de deelnemers zich dertig dagen lang niet bewust zijn van het feit dat ze deelnemen aan een amusementsprogramma, laat staan van het feit dat er rondom hen camera's opgesteld staan, zien ze bij de openbare omroep niet als een probleem. De deelnemers hebben zich voor 'een' spelprogramma kandidaat gesteld en hebben daarvoor een intakegesprek gevoerd.

"Het zijn mensen die bereid zijn om op tv te komen", zegt de woordvoerder. Hij benadrukt dat de deelnemers, nadat ze zijn ingelicht en alle beelden zagen, kunnen beslissen om de uitzending tegen te houden. "Dat is nog niet gebeurd. Iedereen houdt er een warm gevoel aan over."

'Niet toelaatbaar'

Maar wat als dat gevoel minder warm was, vragen ze zich af bij de Privacycommissie. Hoe makkelijk is het dan om de uitzending te voorkomen? Voorzitter Willem Debeuckelaere: "Eigenlijk is het niet toelaatbaar om iemand heimelijk te filmen. Ook niet als betrokken vrienden of familieleden daar geen graten in zien."

Hij stelt wel dat, als een deelnemer achteraf toestemming geeft, de illegaliteit opgeheven wordt. "Maar de vraag is: hoe vrij is iemand om dat te doen als zoveel naasten betrokken zijn? En hoe snel moest die keuze worden gemaakt?"

Professor media-ethiek Karl Verstrynge (Vrije Universiteit Brussel) beaamt, maar ziet niet meteen een probleem voor de privacy, gezien de toestemming achteraf. Wat het morele aspect betreft, stelt hij dat veel afhangt van de graad van bedrog. "Iemand vertellen dat hij nog maar een paar weken te leven heeft, dat zijn partner wil scheiden of dat zij zwanger is, dat zijn zaken die iemands persoonlijkheid en functioneren zwaar kunnen ondermijnen. Het is te hopen dat het programma zich daar ver van houdt."

Aan Sorry voor alles komt trouwens geen enkele psycholoog te pas. Het spelopzet is volgens Eén niet van die aard dat er diepgaande nazorg nodig is. "De ontmoetingen en de situaties die in scène zijn gezet, zijn niet bedoeld om de deelnemers te choqueren of vernederen. Het zijn vooral absurde, bevreemdende dingen die hen overkomen."

Nochtans zou het wel kunnen dat ook een aaneenschakeling van absurde, bevreemdende dingen een ernstige impact heeft op een deelnemer, meent Koen Lowet, gedelegeerd bestuurder bij de Belgische Federatie voor Psychologen. Hij benadrukt dat die grens voor iedereen anders is. "Het hangt er natuurlijk van af hoe ver het allemaal zal gaan. Nu klinken de grapjes die als voorbeeld aangehaald worden onschuldig, maar ik vind het moeilijk om in te schatten of ze dat ook nog zijn voor iemand die er een maand lang meermaals mee geconfronteerd wordt. Het kan iemand op een bepaald moment toch doen twijfelen aan zijn realiteitszin of inschattingsvermogen."

Lowet zou het goed vinden als de psychologische competentie van deelnemers in kaart zou worden gebracht. "Je weet niet wat er aan die dertig dagen vooraf is gegaan. Stel dat iemand relatieproblemen heeft, en vervolgens een maand lang door zijn echtgenote bedot wordt."

Wat de Vlamingen precies dertig dagen lang hebben meegemaakt, wordt maar mondjesmaat gelost. Op 19 augustus zullen de programmamakers meer toelichting geven, klinkt het. Onder hen is dan Kamiel Debruyne, de RITCS-student die de bedenker is en samen met de openbare omroep en productiehuis Warner Bros het programma vormgegeven heeft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234