Zaterdag 16/01/2021

Terreurdreiging

"IS rekruteert vrouwen met foto's van baby's"

Erin Saltman zal het op TEDxGhent hebben over haar communicatiestrategie waarbij geloofwaardige personen, zoals muzikanten en voormalige extremisten, een tegenverhaal bieden dat jongeren moet wapenen tegen IS-propaganda.Beeld Jonas Lampens

Bij de rekrutering van IS-strijders en verspreiding van propaganda spelen vooral vrouwen een belangrijke rol, zo blijkt uit onderzoek. 'Via sociale media verspreiden ze de zachte kant van de kalifaat-utopie. Ze geven IS een menselijk gelaat', concludeert terreurexperte Erin Saltman (31).

Erin Saltman is senior onderzoeker bij de Britse denktank Institute for Strategic Dialogue en houdt zich vooral bezig met research naar de rol van vrouwen bij extremistische bewegingen. Recent publiceerde zij een rapport over vrouwelijke IS-strijders: Till Martyrdom Do Us Part. Uit die studie blijkt dat vrouwelijke IS-strijders cruciaal zijn voor het succes en de aantrekkingskracht van de terreurorganisatie.

Alleen al de cijfers zijn opvallend: "550 van de 4.000 westerse strijders die naar IS-gebied vertrokken, zijn vrouwen. In tegenstelling tot wat vaak wordt aangenomen, gaat het hier niet om zogenaamde jihadbruiden, maar om vrouwen die in het kalifaat een cruciale rol vervullen."

Op welke manier zijn vrouwelijke Syrië-strijders essentieel voor IS?
"De succesfactor van IS is dat ze in hun propaganda doen geloven dat ze met het kalifaat een echte staat aan het opbouwen zijn. De aanwezigheid van vrouwen in het kalifaat is belangrijk om dat idee van staatsopbouw geloofwaardig te maken.

"IS probeert een utopie te verkopen en in die zin zijn de socialemediaberichten van vrouwelijke Syrië-strijders doorslaggevend: ze posten foto's en berichten over gemeenschappelijke maaltijden bij kaarslicht, uitstapjes naar de Eufraat-rivier, foto's van hun baby's. Ook de relatie met hun man/strijder wordt geromantiseerd. Op die manier creëren ze een zacht beeld van IS. Ze humaniseren de beweging en zorgen op die manier voor extra aantrekkingskracht.

"Als potentiële Syrië-strijders vernemen dat ze in het kalifaat een gelukkig gezinnetje kunnen vormen, zullen ze meer geneigd zijn om te vertrekken. En ook geradicaliseerde vrouwen zijn niet ongevoelig voor de idee dat ze in het kalifaat kunnen genieten van een soort kameraderie onder gelijkgezinde 'zusters'".

Erin Saltman.Beeld Jonas Lampens

Rekruteert IS niet vooral vrouwen om kinderen te baren en zo het kalifaat van een nieuwe generatie te voorzien?
"Dat is een belangrijke factor, maar er is meer. IS trekt ook vrouwelijke leerkrachten, ingenieurs en architecten aan om het land op te bouwen. Voorts worden ook steeds meer vrouwelijke brigades ingezet. Dat heeft te maken met het feit dat de organisatie militair in het defensief zit: ook vrouwelijke strijders zijn tegenwoordig onmisbaar."

Waarom vertrekken westerse vrouwen naar het meest gebombardeerde oorlogsgebied ter wereld?
"Er zijn verschillende pushfactoren. Zo voelen veel westerse moslimvrouwen van de derde en vierde generatie zich gediscrimineerd en hebben ze niet het gevoel dat ze volwaardig deel uitmaken van de samenleving. Dat maakt ze kwetsbaar voor extremistische propaganda.

"Het feit dat westerse media vaak een inaccuraat en problematisch beeld schetsen van de moslimgemeenschap versterkt dat gevoel van isolatie. Tegelijk vinden zulke vrouwen dat de moslimgemeenschap wereldwijd vervolgd wordt. Ze zijn geobsedeerd door oorlogsbeelden uit Syrië en Palestina. Vooral de beelden van verminkte vrouwen en kinderen maken diepe indruk."

Dat verklaart waarom westerse samenlevingen zulke vrouwen wegduwen, maar slaagt IS erin om vrouwen een beloftevolle toekomst voor te schotelen?
"Zeker. Zoals ik net al zei, wordt het kalifaat verkocht als een Utopia, een soort safe haven voor zij die de islam volledig willen omarmen.

"Maar er is een minstens even belangrijke emotionele factor: de kameraderie tussen vrouwen van het kalifaat. Deze sisterhood geeft vrouwen die in het Westen erg geïsoleerd leven een droom dat zij in Syrië een gemeenschap kunnen vormen met gelijkgezinde zusters.

"En dan is er natuurlijk nog het geromantiseerde avontuur. Veel vrouwelijke Syrië-strijders zijn erg jong en daardoor vatbaar voor het avontuurlijke vooruitzicht om samen met een echtgenoot/strijder een utopie na te streven. Een van de beelden die het meest via sociale media verspreid wordt, is dat van de leeuw en de leeuwin."

Wat gebeurt er zodra vrouwelijke Syrië-strijders ter plaatse arriveren: is de clash tussen utopie en realiteit niet gigantisch?
"Dat is zo. Veel vrouwen belanden in een soort gevangenis: ze mogen niet buiten zonder begeleiding van een man en dat maakt het ook veel moeilijker om te ontsnappen.

"Maar we merken dat veel vrouwen na een intens proces van brainwashing zeer geradicaliseerd zijn. Toch slaat ook bij hen de frustratie toe: velen mogen niet deelnemen aan de gevechten aan het front en hebben het moeilijk met een tweederangsrol.

"Wat we via de sociale media ook vaak zien is dat de vrouwen van het kalifaat het erg moeilijk hebben als hun partner aan het front sneuvelt. IS-weduwen worden vaak aan hun lot overgelaten en op een bepaald moment zagen we dat er op twitter even een hashtag #nobodycaresaboutthewidow circuleerde.

"En dan zijn er nog de rudimentaire leefomstandigheden in een oorlogszone: een gebrek aan elektriciteit en stromend water. Maar het zwaarst wordt getild aan de slechte medische zorgen voor zwangere vrouwen en baby's. Dit leidt tot nogal wat miskramen en dat is voor vrouwelijke Syrië-strijders een afknapper.

"Maar zoals gezegd: ontsnappen is zeer moeilijk. Er ontsnappen tienmaal zoveel mannen uit de klauwen van IS als vrouwen."

Wat moet er volgens u gebeuren om die radicalisering tegen te gaan?
"Er moet een krachtige tegenstem komen. Want momenteel winnen de extremisten de communicatiestrijd. IS heeft niet enkel een centrale communicatiestrategie, hun aanhangers zijn erg actieve propagandisten en bereiken heel veel mensen.

"Wijzelf hebben een communicatiestrategie ontwikkeld waarbij geloofwaardige personen een tegenverhaal ontwikkelen dat jongeren moet wapenen tegen IS-propaganda. Met geloofwaardige personen bedoel ik artiesten, muzikanten, maar ook voormalige extremisten en slachtoffers van IS die hun ervaringen delen. We proberen die informatie op allerlei manieren te verspreiden en worden daarbij onder meer geadviseerd door experts van Facebook en Google."

Erin Saltman is vandaag een van de sprekers op TEDxGhent in De Bijloke, Gent. Alle info: tedxghent.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234