Zondag 05/04/2020

Coronavirus

Is het Westen uitgerust voor een ‘volksoorlog’ zoals China die voerde tegen het coronavirus?

Een Chinese bewaker draagt een mondkapje.Beeld Getty Images

Steeds meer landen gaan over tot een agressieve aanpak van het corona-virus. Ook westerse politici zoeken nu hun toevlucht tot oorlogstaal. Wordt de Chinese volksoorlog tegen corona aantrekkelijk voor democratische samenlevingen? 

1: Wat is een volksoorlog?

In tegenstelling tot wat het woord doet vermoeden, ligt het initiatief voor een volksoorlog beslist niet bij het volk. De totale mobilisatie van het ambtelijk en politiek apparaat onder het kopje ‘volksoorlog’ is gebaseerd op het uitgangspunt dat de communistische partij handelt ‘in dienst van het volk’. Dat volk hoeft zich slechts gewillig te schikken. Als het woord volksoorlog valt weten Chinezen wat hen te wachten staat. De volksoorlog tegen het aan corona verwante Sars-virus in 2003 ligt nog vers in het geheugen. Minder bekend is een volksoorlog tegen westers liberalisme, in 2013 afgekondigd door partijgeleerden.

Lees ook onze liveblog

2: Hoe werkt een Volksoorlog?

Zodra Xi begin februari de volksoorlog uitriep wist iedere ambtenaar dat het menens was, want geen enkel begrip heeft meer urgentie. Partijleden dragen absolute toewijding uit, op zichtbare en in niet-Chinese ogen overdreven fanatieke manier. Zelfs zinloze maatregelen hebben nut als symbool van de totale strijd. Dat verklaart de overmaat aan slogans, ontsmettingsploegen en patrouillerende vrijwilligers met rode armbandjes.

Politie, partijleden van het buurtcomité, de beveiliging van een wooncomplex: iedereen met het minste of geringste vleugje autoriteit krijgt in een volksoorlog vergaande bevoegdheden. Dat leidt incidenteel tot excessen, zoals het vastbinden van mensen die weigeren mondkapjes te dragen, soms tot slimme stappen zoals een systeem met QR-codes dat contactonderzoek vergemakkelijkt.

Naast snoeihard overheidsoptreden zet een combinatie van propaganda en censuur burgers aan tot nauwkeurig gedefinieerd gedrag. Dan is het een kwestie van toezicht houden, bestraffen en volhouden, weken, maanden of jarenlang. Neem de campagne tegen plaagdieren, waarbij tussen 1958 en 1962 de voltallige bevolking werd gemobiliseerd om mussen en andere gevleugelde ‘dieren van het kapitalisme’ uit te roeien. Dat daarna insecten de oogst opvraten omdat er geen vogels waren om ze op te eten, was een rampzalig gevolg, maar officieel eindigt een volksoorlog per definitie altijd met een overwinning.

3: Werkt een volksoorlog tegen corona?

In hoeverre China de wereld heeft behoed voor een nog grotere ramp dan nu al het geval is moet blijken, maar volgens Beijing is er maar een methode: het Chinese politieke systeem van toezicht, opoffering en massa-mobilisatie. Die overtuiging draagt China internationaal steeds nadrukkelijker uit.

‘Leren van China’ betekent niet direct overschakelen op een volksoorlog. Aziatische buurlanden stemden hun epidemiebestrijding af op de Chinese situatie en de maatregelen daar, en namen op tijd strengere maatregelen zoals sociale afstand, reisbeperkingen en contactonderzoek.

Corona legt de zwakke plekken van iedere samenleving bloot. Nu het Westen aan de beurt is constateert Beijing hoofdschuddend dat westerse democratieën uit ideologische weerstand tegen het Chinese autoritaire model aarzelen met harde maatregelen. ‘Je kunt je hoop niet vestigen op regeringen die niet eens in staat zijn hun burgers te overtuigen mondkapjes te dragen’, aldus anonieme Chinese diplomaten tegen de Hongkongse krant South China Morning Post.

4: Zit er voor het Westen iets bruikbaars in?

Alleen in een zeer sterk verwaterde versie. Dan wordt verstikkende surveillance ‘een beetje op elkaar letten’ in plaats van ervan uitgaan dat iedereen zelf verantwoordelijk gedrag vertoont. Wellicht heeft in het Westen bezorgdheid een soortgelijk effect als de dwang, propaganda en oprechte angst in China. Dan worden mensen zo bang van het virus dat elke maatregel aanvaardbaar lijkt. Dat is overigens nog geen volksoorlog. Voor zo’n langdurige, niets en niemand ontziende strijd missen democratische samenlevingen de instrumenten. En al hadden regeringen wel censuur en een fijnmazig net voor surveillance paraat, met het dwingend en langdurig aan huis kluisteren van grote aantallen mensen hebben de meeste Europese samenlevingen weinig ervaring.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234