Vrijdag 07/05/2021

Is het wel iets voor mij wat in de Bourla gebeurt?

'De toeschouwer gaat te vaak naar het theater om zijn idee bevestigd te zien in plaats van op zoek te gaan naar het onbekende'

Artistiek leider Guy Cassiers over 'Onegin' en zijn visie op Het Toneelhuis

Stel: je wordt in juli de kersverse artistiek leider van Het Toneelhuis in Antwerpen, een stad die nog naschokt na de racistische moorden. Zou je dan als eerste stuk Onegin brengen, een Russisch negentiende-eeuws liefdesverhaaltje op rijm? Guy Cassiers vindt van wel: 'De wereld heeft nood aan meer romantiek en communicatie. Daar wil ik met deze voorstelling toe bijdragen.'

Door Liv Laveyne

Oorspronkelijk zou Cassiers met ballonnen werken, om de lichtheid van dit romantische verhaaltje van Aleksandr Poesjkin extra in de verf te zetten. Onegin, een vrouwenversierder, wijst de vrouw af die echt van hem houdt, maar dat breekt hem later zuur op. Het decor dat de acteurs zelf zouden creëren door ballonnetjes met rekwisieten op te laten, is er uiteindelijk niet gekomen vanwege financiële en praktische bezwaren. Dat neemt niet weg dat Cassiers zijn acteurs meer dan ooit laat werken in deze muziektheatervoorstelling waarvoor hij opnieuw samenwerkte met componist Dominique Pauwels van Het muziek Lod.

De achterste wand van het decor van Peter Missotten (De Filmfabriek) is een foto van een - onmiskenbaar Vlaamse - industriezone. Daarvoor camera's en projectieschermen. Typisch multimediaal theater à la Cassiers?

Toch is dit een nieuwe invalshoek na de Proustcyclus, het vierdelige theaterepos gebaseerd op Prousts A la recherche du temps perdu dat Cassiers realiseerde bij het ro theater, het Rotterdamse theater waar hij acht jaar artistiek leider was.

"Bij Proust werd het scènebeeld vooral bepaald door de techniek voor en achter het podium. Het was een machine waarin de acteurs moesten meedraaien", zegt Cassiers. "In Onegin creëren de acteurs zelf hun universum. Ze hebben hun eigen camera en bepalen zelf de beelden die het publiek te zien krijgt. Ze spelen op een bijna kinderlijke manier poppenkast: met een stukje wortelloof voor de camera wordt een bos gesuggereerd. Ik wil dat de toeschouwer het gevoel krijgt: als ik daar op scène zou staan, zou ik dat ook kunnen."

Onegin lag al lang in de bovenste la bij Cassiers, en dit theaterstuk past volgens hem perfect bij Het Toneelhuis. Verschillende acteursgeneraties staan tegenover elkaar: Vic De Wachter en Gilda De Bal spelen naast jonge gasten als Tom Dewispelaere en Kevin Janssens. "Dit stuk vergt veel van deze acteurs. Ik verwacht van hen een niveau dat ik met de acteurs in ro theater stapje voor stapje bereikt heb. Ze hebben allemaal ervaring met film en tv maar dat is nog iets anders dan elke avond zelf je film maken terwijl er vijfhonderd man in de zaal zit."

"In Poesjkins romantische verhaaltje zit meer diepgang en actuele relevantie dan je zou vermoeden. Hij beschrijft personages die leven in een isolement waaruit ze niet meer weg geraken. Als vissen in een glazen bokaal: een nepwereld waar het op het eerste gezicht leuk rondzwemmen moet zijn, maar tegelijk voel ik een enorme tristesse."

"Onegin vertelt over onze onmogelijkheid tot communicatie, hoe vaak we naast elkaar praten omdat we vooral met onszelf bezig zijn. Dat gevoel heb ik vaak als ik in Antwerpen rondloop. Je hoort het nu overal: we zijn onze normen en waarden vergeten. Ik denk dat dit niet het geval is. Wel worden we geconfronteerd met steeds meer verschillende normen en waarden. Het probleem ontstaat wanneer iemand zegt: mijn norm is de enige juiste en iedereen moet zich daarnaar voegen. Het is best mogelijk dat zowel het Vlaams Belang als Abou Jahjah soms zinnige dingen te vertellen hebben, maar het is de wijze waarop ze hun gelijk communiceren die problematisch is. Mensen denken steeds meer in zwart of wit. Terwijl iedereen moet toegeven dat de chaos in onze kop alleen maar groter wordt omdat we niet meer alles kunnen bevatten wat op ons afkomt."

"We worden overspoeld door indrukken en hebben ons daarom getraind in het blokkeren van onze zintuigen. Het gevaar bestaat dat dit een systeem van overleven wordt waardoor we de kwaliteiten die we als mens meedragen minder gaan benutten. Theater is daarom voor mij in de eerste plaats een fysieke ervaring. De mens wordt te weinig gestimuleerd om vanuit zijn eigen zintuigen de kunstenaar in zichzelf aan te spreken."

Wordt er in het theater dan te veel voorgekauwd? "Ik denk dat de toeschouwer te vaak naar het theater gaat om zijn idee bevestigd te zien in plaats van op zoek te gaan naar het onbekende. Dat geluid klinkt ook vanuit verschillende politieke hoeken: waarom geef je niet gewoon wat het publiek verlangt, je wordt er toch voor gesubsidieerd? Dat is een foute redenering. Dramaturge Marianne Van Kerckhoven heeft ooit gezegd: als je een kind geeft wat het wil eten, dan leeft het voor de rest van zijn leven op friet en mayonaise. Het is mede aan ons theatermakers om het publiek nieuwe smaken aan te reiken opdat de toeschouwer daarna zelf fijner kan koken."

"Twintig jaar geleden zei iedereen: breek die schouwburgen af, dat is verouderd theater. Dat hoor ik nu niemand meer zeggen: de stadstheaters staan letterlijk en figuurlijk terug in het centrum. Ze hebben hun voortrekkerspositie herwonnen. Ik ben van mening dat Het Toneelhuis daarin een stimulator is geweest, maar tegelijk is een drempelvrees bij het publiek ontstaan. Als mensen mij op straat aanspreken, krijg ik vaak de reactie: Ja maar, ik weet niet of het wel iets voor mij is wat daar in die Bourla gebeurt. Daarom is het belangrijk dat Het Toneelhuis zich genereuzer openstelt.

"We moeten dat niet alleen doen door goede voorstellingen te brengen maar ook door de communicatie met het publiek te versterken én buiten het theater te trekken. Je publiek verbreden doe je niet door seizoenkaarten goedkoper te maken. Ik wil inzichtelijkheid geven met voor- en nagesprekken, open repetities. Als mensen mee in onze interne keuken kunnen kijken, zullen ze ook anders naar de voorstelling en ons huis kijken. Dat is een werk van lange adem. We moeten niet verwachten dat alle Beerschotsupporters opeens naar Onegin komen kijken, maar ik hoop wel dat er enkele in de zaal zullen zitten."

> Van 8 tot 18 juni in de Bourla, Antwerpen. 03/224.88.44 of www.toneelhuis.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234